F. Vanlalrochana

Guest writer

F. Vanlalrochana

Titi Khawchang ; KOHHRAN ṬHALAITE RAWNGBAWLNA TUR

Kohhran hian kan hnam leh khawtlang nunah, kan nitin nunah hum pawimawh tak luahin hna pawimawh tak a thawk a. A ṭangkaina hi sawi nep theih a ni lo a, mi ṭhenkhatte phei hi chuan sawrkar tihturte hi kohhran tih atan an phut emawni chu a aw a tih theih ṭhin. Kohhran ṭhalaite hnathawhte hi a pawimawh em em a, kan khawtlang leh kan hnam tan thil ṭha leh hlu tak tak an thawk ṭhin a ni.

Kohhran ṭhalai pawl hrang hrang hian an rawngbawlna kawngah hian ṭhahnem an ngai em em a, theihtawp an chhuah ṭhin a. An hun tam tak an seng a, activities tam tak an ruahman a, sports-te an buatsaih a, vul zan, ṭial zan, par zan etc an ti a. Mawngvawm ba ang seka chein chawl loin an hun an hmang kum tluan a. Kohhran Zaipawlin hla an zir a, bial zaipawl an nei a, a ram pum huap zaipawl te nen an bei a. Kan ṭhalaite hian awl lai reng reng an nei lo a ni.

Ṭhalaite rawngbawlna hi lo chik sak emaw, sawisel emaw, zir chian em em kan tum rih lo a, tuna an tih dan hi chu engpawh nise, hun a inthlak a, khawvel zia a danglam zung zung a, rawngbawlna kawngah pawh ngaihtuahna sen uluk leh zual a ṭul ta hle mai.Heti zawng hian rawngbawlna tur kawngah ngaihtuahna i han seng tlang dawn chhin teh ang.

ZU LEH RUIHHLO: Mizote hi zu leh ruihhloin nasa takin min tibuai a. Police-te pawhin damdawi tawlhruk an man awl lo a ni. Damdawi tithar, rui ṭhin tharte pawh an awm chho reng a. Kum 40 hnuai lama a bikin Mizo mipa thih nasat dan hi a manganthlak a, Ruihhlo leh zu vanga thi an tam em em mai a ni. A do dan lam chu sawi kan tum a ni lo a. Zu chungchang hi chu sawileh chuan ngai tawh lo khawpa min tibuaitu a ni a. Drugs chungchang bik hi han sawi chhunzawm lawk ila.

Singapore hi an indan tirh khan Drugs-in a tibuai nasa a. “Hnam tlem te mai kan ni a, heti ringawt chuan kan boral mai dawn a nih hi,” an ti a, Drugs doin hna an han thawk a, Drugs zuar chu an khaihlum hmiah mai bawk a. Drugs ti an mante pawh mumal takin a enkawlna an buatsaih a. Hma an han lak chuan Drugs harsatna pawh an hneh thei mai a ni. An CID hnuaiah Branch hrang hrang, Gambling Branch te, Secret Societies Branch te, Anti-Vice Branch te an siam a. Heng te hian an khawtlang tibuaitu social evils hrang hrang an han beiin, an han do a, society fihlim leh him tak mai an siam thei a. Chutih rual chuan sualna a awm lo a ni hauh lo a, a awm ve reng a, chung te chu an do reng a, an police leh sawkar te an ṭang mar pat reng a ni. Zan reiah pawh zalen takin an khawlaiah a tei vel theih a. Nula la naupan hmel te te pawh mahniin, kekawr bul chhing tak mai hain zan rei tak takah an la vei nelh nelh ṭhin a ni. India ramah hi chuan, an incheina avanga hmeichhe pawngsual mai remchang riauin kan hreta tlat thung. Mihring rilru dik lo zia a ni.

Mizo ṭhalaite hi Drugs-in min tih buai thar leh zual nasat dan hi a rapthlak zawkin ka hria. Mizoramah Drugs ti an pung. Kum 15-20 Inkar ti an tam. Khawvelah hian damdawi leh silai tawlh hi sumdawnna hlawk ber a ni. Mizoramah pawh Drugs zuar an tam hle. Customer an zawnna lamah Drugs zuarte hian a thlawntein an pe a, vawi thumna velah a man an dil ṭan a. A ṭum ngana tur atan chuan ruk an ruk a ngai tawh ṭhin a ni.

Kan ṭhianpa pakhat, khaw pakhata zin chuan, a khaw puma in tin deuh thaw chu tunah hian Drugs-in a luh chhuah mek thu a sawi. Pawna CFL bulb vuah pawh zan khat pawh a awm tluan thei ta lo. Tleirawl deuh zinga drugs hluar vang hian ruk ruk a pung bawk a. Tun hmaa an fimkhurna ṭhin, syringe inhman tawm lohna te kha a lo ni leh tawh lo a, inhman tawmna a vanga AIDS pung ta sawt ang deuhin a thawktu zinga thenkhat pawhin an sawi bawk.

Engvanga Drugs hi lo hluar ta chiam nge tih lam chu lo dah ṭha ta ila, chhan hrang hrang a awm thei ang a. Tuna kan dinhmun ang a nih chuan, Generation pum hian kan in 'HLOH’ lo ang tih hi a sawi theih loh. Mihring dinhmun ṭha leh khawsak ṭha pangngai ni lo, a nei lo leh a nei tlem, a rethei lam zel zinga drugs ti kan pung hi a pawi em em bawk.

Kohhran ṭhalai pawl tinah, keimahni branch, unit, corps etc-ah kan ṭhalai member puite zu leh ruihhlo vanga buai, nun phung pangngai pawh zawh hlei thei lo an awm ang. Anmahni zat pawh hi a hriattheih tlangpui ang. Heng mite ngaihsakna kawngah hian ṭhahnem ngai leh zual ila, theihtawp chhuah ila. Kan branch (heti hian kanhmang tlang mai ang a, unit nei chi chuan unit tia lo chhiar nise, Mahni kohhran ṭhalai pawla kan hming invuah dan ang zelin kan lo chhiar mai dawn nia) huam chhunga zu leh ruihhlo vanga ṭanpui ngaite chu tute nge an nih hriat tum ila, anmahni enkawlna home ṭhaa dahte chu kan mawhphurhnaah ngai ila, a enkawlna senso pawh kan branch budget aṭangin ruahman ta mai ila. Sum mamawhna avanga activities ṭhenkhat tih tlem a ngaih pawhin, titlem zawk mai ila. Mihring, mi mala inngaihsakna lamah kal nasa leh zual zawk ila. An sim theihna tura ṭawngṭaisakna mai bakah, enkawlna ṭha an dawn theihna turin tih theih kan neiin ka hria a, kan mawhphurhnaah pawh ngai thei nghe nghe bawk ila a ṭhain a sawt ngawt ang.

ZIRLAI LEH HNA ZAWNG LAITE NGAIHSAK: An result chhuah hnua pass lawmpuina lawmman sem mai loin, zan khat inkhawma career guidance programme hmang tawp lo deuhin, Mahni branch-a pawl 10 leh 12 zirlaite tan tuition leh coaching class te a thei branch chuan, budget hran siam meuhvin buaipui ni se. Hna zawnna lama harsa, Competitive Exam tura inbuatsaihna kawnga puih ngaite puih dan kawng pawh kan zawng thei a. Psychological and Career Counselling te pawh a buatsaih theih bawk a chungah chuan, mi thiam ruaiin, a mamawh apiangte rawn theih turin ruahmanna a siam theih a ni. Lehkhabu leh mamawh dang an leinaah kan pui thei bawk. Zirlai harsate an admission leh an zirlaibu leh lehkhapuan leh mamawh dang kan leisak ṭhin thei bawk. Chutianga kan tih ngat chuan, nakina kohhran leh Pathian an belh zelna tur remchang kan lo siamsak tihna a ni.

MEMBERTE DINHMUN ZIR CHIAN: Eng ang pawhin hma la dawn ila, hun hman dan tur ruahmanna pawh siam ila, kan memberte dinhmun zirchianna mumal kan neih loh chuan kan ṭhahnemngaihna leh kan ruahmannain a nghawng chhuah tur ang a nghawng chhuak lo fo ang. Keimahni huam chhung ṭheuha kan memberte dinhmun zir chiang ila, zirna, chhungkua, eizawnna leh nupui pasal neih kawnga an dinhmun, an duh zawng leh chak zawng, kohhran leh kohhran ṭhalai pawl an thlir dante zir chiangin, data mumal tak nei ila,chumi mil chuan ruahmanna siam ila, hma la ta ila, tuna kan rawngbawl dan mek ai hian hma kan sawn nasa leh zualin a rinawm a ni. Mi, an duhzawng leh chak zawng leh an duhthusamte hre mang lo a, an puala hun leh ruahmanna siam hi thawhrimnaah a kal ral ve thei a ni. Kan rawngbawlna kawngah hian scientific approach hi a lakluh ve theihin a lang a, tunlai khawvelah phei chuan a ṭul pawh a ṭulin a lang. Social Media-in mihring tam zawk tihtur min thlun behna chhan lian tak pawh hi, kan duhzawng leh chakzawng an hre hneh em em mai hi a ni.

PROGRAMME KAN RUAHMAN HIAN: Hetah hi chuan thui tak sawi kual lo ila, sawi tur tamna lai ber erawh chu a ni hial mai thei a. Programme kan ruahman hian, awmze nei lehzual zawkin a ruahman theihin ka hria. Keimahni huam chhunga hruaitu leh member-te aṭanga hun hmangtu inruat kan ni tlangpui a. Thusawitu kan han inruat a. An phak ang tawk tawkin an rilrua langte an sawi ṭhin a. Kohhran Ṭhalai Pawl hi training ground pawimawh tak a ni a, thusawituin a duhzawng a sawi hi a awm lo lem lo a. Chutih rual chuan, programme committee-te kan insiam ṭhin bawk nen, an niin, uluk takin kan huam chhunga kan memberte mamawh leh tuizawng hre chungin thusawina tur ruahmanna han siam sela. Kum tluanin, thla khatah vawi khat tal thupui ruahman sa leh a point siam sa mila thusawite hi ngaithla thei ta ṭhin ila, tun ai hian kan rawngbawlnaah hian hlawkna kan hmu nasa leh zual zawk ang em aw? tia ngaihtuah theih tak a ni.

KHARNA: Kohhran Ṭhalai Pawl te hi engemaw chang hi chuan, sakhaw nghen chhan bik nei lo pawl te ang maiin kan kal chang a awm emaw ni chu aw han tih mai theih tur ṭum hi a awm zeuh zeuhin a lang a. Kan fimkhur a ṭul viau mai. Chanchin ṭha hrilna leh Pathian ram zauna kawnga hlawkna ni lo, thlarau lama chak tharna tur tling lo, mahni lawm zawng leh mahni nuam tih zawng kan umin, chungte chu kan sawi mam thiam ta viau em aw tihte pawh han ngaihtuah ve theihna chen a awm ve thei. Heng kawngah te hian kan inven angai em em a. Kan hun hman tam tak hi a engah tak tak mah hlawkna awm loin a lo ral palh ve thei a ni. Mihring hi ngai pawimawh ila, mihring hi ngaihsak ila, mihring inchherna leh inkhaichhuahna leh innawr kalna hi kan rilruah lian sela, chhandamna kawngpui kan zawhna kawngah hian, ding leh veia peng nasa lutuk leh hawi tawn nasa lutuk lo turin theihtawp kan chhuah tur a ni ang.