Guest writer
F. Vanlalrochana
SUAL HAW NGAM KOHHRAN
“I kristian nun khan, Ring lotute pawh Pathian an rinlohna a rinhlelh tir hial tur a ni” - Bonhoeffer
“German rama Hitler-a lo lian vak kha, a hunlaia kohhranten an tih tur an tih loh avang a ni,” tiin Dietrich Bonhoeffer-a chuan a sawi. Sual dem ngam lo kohhran vangin sual lian zawk a lo thleng a ni. A hunlaia Nazi-ho kha kohhran tam takin an en liam mai ni loin an thlawp a. A nghawng a rapthlak hle. Boenhoffer-a chuan a en liam ve thei lo a, a nunnain a tawrh phah ta hial a ni.
London aṭanga hawin, Hitler-a do ngam kohhran awm chhun, Confessing Church pawh a din hial a. Lal Isua zirtirna anga sual a do avangin a nunna pawh chan khawpin a ṭang hial.
Bonhoeffer-a kha German pastor a ni a, rawngbawltu ropui leh huaisen zet mai a ni. Theologian thiam chungchuang a ni a, Nazi vanglai hunah huaisen takin a dodalin a sawi sel a, man a tawk a, an tihlum ta nghe nghe a ni. ‘The Cost of Discipleship’ tih bu a ziak a. A lehkhabu ziak leh ama nun pawh hi a inhmeh hle a ni.
Bonhoeffer-a an tihhlum laia a mita lo hmutu chuan, heti hian a sawi, “Pastor Bonhoeffer-a chhuat a ṭhingṭhi a, a thinlung leh tih tak zeta a ṭawngṭai lai chu ka thlir reng a. Chu mihring duhawm tak mai ṭawngṭai lai chuan, ka thinlung chhungril a fan vang vang mai a ni. Pathianin a ṭawngṭai kha a lo ngaithla a ni tih amah khan a hrechiang em em a ni. Amah an tihhlumna hmunah pawh chuan, dawhsan a lawn hmain tawite a ṭawngṭai leh a. Chumi hnu chuan, kailawnah chuan a pen chho a, zam hmel reng reng hi a pu lo a, muang dam dapa ke penin a hlau hauhlo a ni tih chu a chiang hle. Reilote hnuah a thihna chu a lo thleng a. Kum 50 zet daktawr hna ka thawh chhungin chutiang reng renga Pathian kuta innghat pumhlum chunga thihna hmachhawntu chu ka hmu hauh lo a ni,” tiin.
A thusawi hnuhnung ber chu, “Hei hi chu tawpna chu a ni ngei mai, ka tân erawh bulṭanna chauh a ni e,” tih a ni.
Lal Isua kan zui avang hian kan neih rosum leh pai leh kan nunna hial pawh kan chân a ṭul thei a ni.
The Cost of Discipleship:
Bonhoeffer-a lehkhabu hming thang, ‘The Cost of Discipleship’ tih bu hi kan sawi tum pakhat a ni a. Han sawi zui lawk ila.
Mi tinin hnathawh hrang hrang kan nei a, a ṭhen chu, sumdawng, a ṭhen sipai, a ṭhen kut hnathawk, a ṭhen roreltu kan ni a. Lal Isua zui, a thu zawm tih hian kan tân ṭheuh engnge awmzia a neih ang. Tunlai khawvelah hian Lal Isua khan eng eng angin nge awm se min duh ang?
‘Tlangchunga thusawi’ behchhan khân, Dietrich Bonhoeffer-a khan a chunga zawhna te khi he lehkhabuah hian a chhang a, a ngaihnawm hle.
Lal Isua zui man to zia sawiin, Lal Isua’n mi a kohin, “Lo kal la, thihna hmachhawn rawh” a ti a ni, tiin a ziak hial a ni.
He lehkhabu hi hlawm liah ṭhen a ni a. Hlawm khatna chu ‘Khawngaihna leh zuitu nun’ a ti a. Hetah hian ‘Cheap grace’ leh ‘Costly Grace’ chungchang a sawi a. ‘Cheap Grace’ chu simna tel lo inchhirna, Kohhran Inthununna ngai pawimawh miah loa kohhrana tel vena, Lal Isua zui tak tak tum lohna, kraws pu lo khawngaihna, Lal Isua thihna leh thawhlehna leh keimahnia a chenna tel lo khawngaihna, a nuam, hahdam leh keimahni mil zawnga thil her remna hi a ni a. (p. 45). Kum 80 vel bawr kal taa ziah ni mah se, vawiin thlengin he thu hi a la dik a ni. Mizo Kristian tam takte chan pawh hi ‘Cheap Grace’ hi a ni. “Chhandam tawh chu chhandam a ni reng,” tih hmang sualin, zuitu nun hahdam kan thlang a. Kohhrana kan ngaih dan leh kohhran pawn lama kan ngaih dan a inletling thawk a. Kohhrana lucky ticket duh lo tuin, YMA-ah chuan, mihring ngai thoin lucky ticket kan buaipui leh tho si. “Costly grace” erawh chu, “Leia ro phum ruk; chumi chang tur chuan miin a neih zawng zawng a hralh phahna. Lung man tam, chumi man atâna sumdawngin a bungrua a tihral vekna, Lal Isua thu zawm burna, titlutu mit chu kher chhuahna, Lal Isua kohna avanga a sangha manna len lawng miin a kalsan chu a ni.” Bible-in khawngaihna a sawi dik tak, tuar tura kohna a ni ve thung. Mahni nun hial chan ngaihna thil a ni.
Chumi zawhah chuan, Bonhoeffer-a chuan, tlang chunga thusawi chungchang a khel chho zui ta a ni. Ṭawngṭaina chungchang pawh sawiin, Pathian chu kan mamawh hre vektu a ni tih hre reng chunga dil tur a ni, a ti (p. 165) Kristian nun chu, “Thlarauin hmanraw awm thei ang zawng zawng hmanga tisa thilte a dona a ni,” a ti. (p. 171). Chu indona chu hautak hle mah se, chutiang tura min kohna a nih avang chauh chuan, hnehtu kan ni thei a ni.
A ṭhen tawp ber dawttu hi “Thuchah kengtu,” tih a ni a. Matthaia 9:35-10:42, a sawi zauna a ni a. Chanchin Ṭha hril tura kan mawhphurhna a chaina a ni. Pathian ringtu, Lal Isua thu kengtu kan nihna anga kan tawrh tur chu, chiang kek kawk takin a ziak a, “Nikin ni thlenga huat kan ni ang a” “Sakhaw atchilh, remna leh muanna tichhetu a sawi kan ni ang” (p. 215). Kan tawrh tur ang zawng zawng karah pawh, Bonhoeffer-a chuan, mihring chu hlau lo turin min ti a, “Mihring kan la hlauh cheu chuan, Pathian kan hlau tawk lo tihna a ni a, Pathian ṭih tak tak chuan, mihring a hlau tawh lo a ni,” a ti.
A ṭhen tawp berah chuan, kohhran chungchang sawiin, ringtu mi mal tinin Lal Isua kan zuina kawnga kohhran mawhphurhna leh tihtur a sawi a. Kohhran chu ‘Leia Lal Isua taksa hmuh theih a ni,’ tih sawiin, (p. 259), he a ngaih dan avang hian kohhran inrelbawlna leh inthununna a dahsang êm êm a. Thu emaw, thiltih emaw a rinnaa kan unau a lo tlu a nih chuan, kohhranin thununna leh zilhhauna a lekkawh ngei tur a ni, a ti a ni. (p. 290). “Kohhran chuan khawvel thilte a do ngam tur a ni a, ringtu kal dik lo, ram hotu lu ber pawh nise a thununin a sawisel ngam tur a ni,” a ti a ni.
Mizoram mamawh, sual haw ngam kohhran:
2020 US inthlan kaihhnawihah Mizoram boruak kha han thlir let ila. US sualna kan sawi kai chiam a. Kan rama thleng lo a awm lo. Mahni Mizopuite thudik lo fah ngar ngartu pawh kan nei. Kohhran a ngawi reng. Mizote hian Pathian hmingin dawt kan sawi fo awm mang e, ka ti.
Kan ram kalphungah thil dik lo tam tak a awm a. Kan khawtlangah thil dik lo tam tak a awm a. Kan nunphungah thil dik lo tam tak a awm a. Kohhran leh kohhran hruaitu, America rama an nun dan vei em em leh America rama kristianna vei em emte an ngawi thei hle.
America sualna dem ngam chuan Mizoram sualna dem ngam sela, Ram hruaitute leh mipui dik lohna pawh dem ngam rawh se. Sual en liamna hian sual lian zawk a hring chhuak zel. Kohhranin a tih loh sawimam thiam hle kohhran hruaitu kan ngah viau zawk em? tihte pawh a ngaihtuah theih.
Kan ram mamawh chu sual dema haw ngam kohhran, Bonhoeffer-a anga Lalber pawh a diklohna hrilh ngamtu kohhran hruaitu a ni kan mamawh ni.
Kohhran hrang hrang hian dan bu neiin, an mite thununna tur kawngah dan an zam vek a. Mizorama kohhran lian leh langsar pahnih Presbyterian kohhran leh Baptist kohhran constitution bik hi lo thlir ila. Kohhran dang pawh han sawi tel a chakawm rualin kan hmun neihin a zawh tawk thlir thiam a ngai a, kohhran lian pahnih bik chauh hi kan han thlur dawn a ni.
Presbyterian kohhran dân bu, bung 3-naah chuan “Inthununna” tih a awm a. Dan bua inziak ang chiah hian han tarlang ila:
" 1. A AWMZIA LEH A TUM: Inthununna hi Kohhran inrélbawlna kawnga thil pawimawh tak a ni a. Thlarau lam nun atâna thil pawimawh tak tak - Kohhran member-te siam ṭhat leh vén himna te, Pathian ropuina atân leh Kohhran thianghlimna lam hawia an ṭhan len theihna tur leh ringtu rinawm tak an nih theihna atân ṭanpuitu ṭha tak a ni. Inthununna hi Kohhran rorélnain a kenkawh tur a ni.
Kohhran member zawng zawng te, nemngheh an ni emaw, ni lo emaw, Dan bawhchhe tawh phawt chu thunun tur an ni a. Thununna tling bawhchhiatnate chu- tualthah, inngaih, uire, aien, Kristian rinna kalh zawnga sakhaw biakna leh dan bawhchhiatna dang Synod-in thununna tlinga a ngaihte hi a ni.
Thunun dan hrang hrangte
i) Zilh: Hei hian Dan bawhchhetu chu a pawikhawih hriattir te, a chunga hlauhawm lo thleng mai thei laka fimkhurtir te, tun hnua fimkhur tawh tura fuih te a kawk a. Mi dangte hriat loha tih tur a ni.
ii) Kohhran chanvo pawimawh aṭanga chawlhtir: Hetianga thununte chu an sim ngei a ni tih Kohhran Committee-in a hriat chian hma loh chuan thununna hi a hlip tur a ni lo.
iii) Hnawh chhuah: Hnawh chhuah chu thil tisualtu Kohhran member a nihna hlihsak hi a ni. Tih awm loh leh sual zualkai bik luhlul taka ti lui tlatte chungah chauh he dan hi lek tur a ni. Hetianga nihna inhlihsak hi urhsun taka tih tur a ni a, a ṭul chuan Kohhran mipui hnéna puanzar tur a ni.
Presbyterian kohhran hi chu Dan siam dang lam turin, Synod dang, Khasi ram Synod, Manipur Synod etc. te nena an zavaia Assembly-a ngaihtuaha rem tih tlan a ngai tel tih hre ta ila. Synod-in, Dan bawhchhiatna, thununna tlinga a ngaihte hi a thunun theihna tur remchang (clause) dah hi a synod malin anmahni huam chhung ze (zia) bik mil tura hma a lak theihna a ni a, a ṭha viau a ni.
Baptist Church of Mizoram constitution-ah chuan, bung 15-naah THUNUNNA (DISCIPLINE) tih kan hmu a. Hetiang hian a inziah dan ang ang hi han la chhuak ila: “Sawifiahna: Kohhran a lo thianghlim theihnan leh Kohhran member suala tluten Krista lam an lo hawi leh theihnan ‘Thununna Dan’ siam a ni.
1. KOHHRAN MEMBER THUNUN DAN
Sawifiahna: Kohhran a lo thianghlim theihnan Kohhran member suala tluten Krista lam an lo hawi leh theih nan “Thununna Dan’ a awm a. Thununna hmangtu tur leh thunun ngaite thunun dan tur chu a hnuaia tarlan ang hi a ni.
Thununna dan hian zilh te, kawlawk te, rawngbawlna leh thawktu a hna aṭanga chawlhtirte a huam a ni.
1) Kohhranin a Zilh leh
inthununna hmanna turte:
(a) Inngaihna suala tlu
(b) Uiré leh a uirétu
(c) Pawngsualtu (Court rorelna in a puan)
(d) Tualthat (Court rorelna in a puan)
- tihpalha inthat tiam lovin
(e) Zu in leh ruih ching
(f) Zusa leh zu zuar
(g) Opium, Drugs, Ganja leh ruihtheih
thil dang tih ching leh zuar
(h) Rukru
(i) Pawisa khelh ching
(j) Hmeichhia leh hmeichhia
nupa anga inkawp
(k) Mipa leh mipa nupa anga inkawp
(l) Nun rawng lutuk
(m) Kohhran Inneih Dan puitling emaw
Dan té emaw hmang duh lova inneite.
Héng a chunga tarlan tih chingte chu Kohhranin zilh tur a ni a, zilh an nih hnu pawha an sim duh loh chuan thunun theih an ni. (a), (b), (c) leh (d)-te erawh zilh kher lovin thunun nghal tur an ni.
Heng kohhran pahnihte dan buah hian tun laia kan ngaimawh tak ei ruknaa inhnamhnawihte thununna dan tur hi chiang takin a inziak lo a. Presbyterian kohhranah chuan, Synod-in “Dan bawhchhiatna thununna tlinga a ngaih”-ah chuan hma a la thei mai thung a. Baptist Kohhranah chuan Dan pui siam ṭhat zeuh a ngai mai thei. Ei ru nia rinhlelh emaw, mi tam takin ei ru ni awma an ngaihte chunga hmalak ngawt hi chu a theih loh a. Thil nih dan tur pawh a ni lo. Ei ruk thubuaia thiam loh chang ngeite erawh chu kohhran hian a thunun ve tur pawh a ni ang. Thununna tling sual an tarlan hrang hrangte hi han en vang vang ila. Kohhran hian khitiang mite khi tunlaiah hian a thunun reng em? Nge, mipa leh hmeichhe inkara chetsualna chauh a thunun? Danin a ziah ang hi huai taka a kenkawh a ṭul. Kohhran mi a hloh dawn a nih pawhin a hloh ngam tur a ni ang.
Mi tam tak chuan kohhran hi sawrkar pawh siam ṭha thei vek tur ang hrim hian an phut a. Sawrkar hi chu sawrkar vekin a siam ṭhat tur a ni. Kohhran erawh chuan a mite ṭhatna a ngaihtuah ang a, a dan siam angin zilh thunun ngai pawh hmaih nei loin, an hma ngai takin hma a la mai tur a ni. Danin zilh leh thunun tur chia a sawi zawng zawng, Ruihhlo zuar chiang bangte leh mahni sex ang kawpte zawng zawng nen zilh a, siam ṭhat tuma beiin, a theih loh chuan hnawhchhuah thleng pawhin hma a la mai tur a ni thung ang.
Inthununna thu kher loah pawh sual huatna thu nasa leh zuala tlangaupui a, a hun laia kohhran leh kristian nun, ram tibuaitu thil ṭha lo thu leh hla hmanga a do a, a tlangaupui a ngai a. Kawng dik ata botate pawh a thunun a nih pawhin, kawng dika an kir lehna turin hma a la ang a. Rehabilitation Centre te dina a awmsate tilian a, tichang tlungin, sualna danga tlu leh peng bote hruai kirtu tur deparment te pawh a ṭul leh a din thar mai ang. Sual haw ngam sela, siam ṭha turin inpeih sela. ‘Khawngaihna nena rawngbawlna’ tih hian sual lakzamna kawngah min hruai lut suh se.