RILRU HAHDAMNA (Matthaia 6:25-34)

Tun tum chu, ‘Rilru Hahdamna’ chung­chang thu ngaithla ho i la, tih hi ka duh a. ‘Ka bialpa, ka bialnu chung thuah, ka nupui chungthuah, ka fate chung thuah, Ka inneih­na tur thuah, ka hna thuah, ka Phone thuah, Bazara an thawm­hnaw khai thar thuah, ka result thuah, ka examna thuah, ka hna zawnna thuah,’ mangan leh rilru hahna kan ngah thin.

Rilrua inngaihtuah buai, rilru hah reng renga kan awm hian, tisa leh Thlarau lamah kan nih dan tur kan ni pha lo ṭhin a ni. Engtin nge rilru hahdamna chu kan neih thei ang?

Matthaia Bung 6:25-34 thu hmang hian Rilru Hahdamna chungchang thu kan zir ho dawn a ni. Bible chang kan zira hi chu, a hranpain kan la chhuak lo anga, keimahniin kan lo chhiar ve turah kan dah thung ang.

1. Chang 25-naah chuan, Pathian Nunna min pek thu fiah takin min hrilh a. Nunna ber min pe a, Kan nunna min la zuah sak chhung, leia kan nun ve rem a tih chhung chu kan mamawh dang hi chu min pe phal em em ang tih min hrilh a ni. Nunna aia pawimawh dang hi a awm em ni? Kan Thawmhnaw te hi a ha tura ber kan thih chuan enge awmzia a neih ang? Kan ei leh in turte hi a ei tur ber kan thih chuan, a tawih ral mai dawn a ni.

Ngaihzawngte vanga Inti hlumte an awm ṭhin a. An lainat awm hle mai. An han thi a, an ngaihzawngte chuan, kar loah ngaihzawng thar an nei a. Nupui/ pasal an nei leh mai. Keimahni ber kan thih chuan, a ho zo vek a ni.

Kan tan hian ei tur, in tur leh silh leh fen te chu a tul ngei mai. Nunna ber min pek chuan, hetiang te chu min pek loh phal hi rin tur a ni lo. Kan nun chhung chu kan Pathian hian, kan mamawh te hi kan mamawh dan ang zelin min pe ang tih hi i pawm phawt ang u.

2. Chang 26-naah hian Lal Isua chuan, savate chungchang a sawi kai a. Savate hian lungkham buaina leh rilru hahna an nei lo. Zalen/zalenna entirnan sava te hi hman an ni thin. A chhan chu, rilru hahna an nei lo a ni. Lungkham buainain min buk rih chuan, keimahni hi kan zang thei lo a, kan zalen thei lo a ni.

Juda Rabbi Pakhat, Rabbi Simeon-a chuan, “Ka dam chhung hunah hian, Sakhi pa hi sangha zuar ka la hmu ngai lo a, sakeibaknei puakphur ka hmu ngai lo a, Sihal sumdawng lah ka hmu ngai lo. Mahse, Lungkham nei miah lo tura enkawl an ni vek mai. Kan mamawh atana siam mah, chuti khawpa ngaihtuah a nih chuan, Kei, Pathianin a rawngbawl tura a siam hi min va ngaihtuah nasa dawn em. Lungkham lo tawpin mi siam ngei ang. Mahse, kawng ka zawh sual nasa ta mai si. Ka buai ta vek mai a ni,” tiin a sawi.

Lal Isua hian, sava te hnathawh loh a sawi tum a ni lo a. An sawi dan chuan, “Chawngzawng pakhat tluka thawkrim a awm lo a ni”, an ti ṭhin. Hmuh theih loh hmalam huna buai a sawt lohzia a sawi tumna a ni ber.

3. Chang 28-30 Inkarah hian Pangpar chungchang a sawi a. Heta a pangpar sawi hi Palestina rama Lily a ni a. Scarlet Poppies leh anemones a ni. Palestina tlang letliamah ni khat a vul. A vul chhung a rei lo na a, an vul chhung chuan, lal ropui ber hi a ropuina thuam a a inthuam ai pawha mawi zawk a ni. A thih chuan, mei tuah atan bak chuan hmanna a awm lo. Helaia a pawimawh lai tak chu hei hi a ni - Hmanlaia Israel rama an thuk hi hluma siam a ni a. Leirawhchan chungah hluma siam thuk an dah a. A hnuaiah chuan mei an tuah ṭhin. A kang tihsat zual an tum chuan, hnah ro thenkhat leh ram tuktinpar te hi an tuah ṭhin a. A lo sa ta vat ṭhin. Chhang ur an hmanhmawh deuh te hian chutiang chuan an ti ṭhin a ni. Nikhat chauh an dam a, a hnu lamah chuan, nuin a eirawngbawlnaa a tuah atan a hmang mai mai ṭhin a ni. Chutiang an ni chung pawh chuan, a mawi thei ang berin Pathianin a thuam ṭhin a ni. Chutiang khawpa pangpar dam rei lo pawh a ngaihsaka a thuam mawi chuan, Mihringte hi chu min va ngaihsak nasa dawn teh lul em? Ni khat chauh vul pangpar pawh chuti fakaua mawia thuamtu Pathian chuan, Mihringte hi a theih nghilh angem ni? A thilsiam zawng zawngte zinga chungnung ber chu. Nalh te hi kan tum lutuk. Kan thawmhnaw leh kan hmaihnawih leh a chheh velte atan hian kan lo ba ve chiam em? A rulhna lamah kan mangang leh si em?

4. Lal Isua chuan a sawi zawm zel a. Lungkham buaina te hi chu ring lo mite tih tawk a ni a. Pathian hretute tân lungkham mangan buai chiam hi a inhmeh lo. Jentailte chuan, Pathian bum hmang leh phakar zet mai an nei a. An mangan hi a awm. Ringtute erawh chuan Hmangaihnaa khat Pathian kan nei a. Pathian hmu tu, a kianga awm tawha te tan chuan lungkham mangan buai viau hi a inhmeh lo.

5. Engtin nge, Lungkham buaina chu kan hneh ang. A ram leh a felna zawn hmasak hi a ni. Heta A ram tih hi, The Kingdom of God tihna a ni a. Pathian rorelna hnuaia intuk luh a. Pathian thu zawm a, a duhzawng tih hi a ni ber mai. Hausakna, ropuina, mawina, ei leh in, silh leh fen, kan thinlung duh thilte hi Pathian kuta kan innghaha a duhzawng kan tih chuan, min pe ngei ngei anga, min pek belhchhah ang.

6. Chang 34 naah hian, Lal Isuan tunlai khawvela sum tam tak an senna ang chi chu, The art of Living chungchang a sawi a. “A tuk atan Lungkham suh u. A tuk chuan ama tan a lungkham chawp ngaihtuah chawp dawn si a. Ni khat hrehawm chu, Ni khat atan a tawk e,” tiin min hrilh a ni. Vawiina kan tih tur hi ṭha tak main ti ila, naktuk lam lo thleng tur chu Pathianin a rel fel mai ang.

Juda te hian heti hian an sawi thin, “Naktukin thil ṭha lo engnge a rawn thlen dawn tihah buai suh u. Vawiinah hian engnge kan tawn dawn kan hre si lo. Naktuk zing ni chhuak kan hmu lo thut thei. Chuti a nih si chuan, kan tel ve lohna khawvel atân kan lo mangang ve mai mai a ni,” tiin.

Ni tin mai hi a lo thlen dan anga kan hmachhawn a, kan tihtur te hi a tahtawl a, a hmatiam te te a kan tih chuan, kan hunte ṭha takin kan hmang liam thei ang. Lal Isuan thu min rawn chu, Ni tina kan tihtur hi ṭha takin ti ila, kan hmalam kan hriat lawk loh chu mangang lo ila. Thil lo thleng kher lo turah chuan buai lo ila tiin min chah a ni.

Lungkham buai atthlakna te

1. Lungkham buai hi a ṭul lo a, a tangkai lo a, a hrisel lo bawk: Lung­ngaihna leh lungkham buaina hian kan hun kal tawh a ti danglam thei lo a, a liam tawh miau a. Kan hun kal tawha kan tihsual te anga tinawn leh tawh lo tur erawh chuan fimkhur ila.

Kan hmalam hun atana lungkham buai viau pawh hi a sawt lo hle. Alistar Mc Lean-a khan, a sermon pakhatah London-a doctor pakhat chanchin hi a sawi ṭhin a. Chu Daktawr chu a taksa a lo zeng ta a. A khumah a mu ta reng mai a. Amaherawh chu, eng lai mai pawh chuan, a hlim reng lawi si a. A nui sang reng mai a. Mi pawhin, khawngaih enah hian an en lo hial ṭhin. A fate erawh chuan, an ngaisang em em a ni. A fapa pakhat chu, an in chhuah sanin hmun dangah a awm dawn a, nun bul a ṭan thar dawn a ni. A fapa hnenah chuan, heti hian a sawi, “Mama, i tih tur chu, Nangma dinnaah dingnghet tlat la, Mipa dik tak angin chutiangah chuan ding nghet ang che. I harsatna tawh lian ber tur chu, lo thleng ngai lo tur a chu a ni, tih hi theihnghilh ngai lo ang che,” tiin. Kan hmalam hun atana ngaihtuah buaina, lungkham buaina hi a sawt lem lo. Kan hmalam hun hi kan hlauhthawn ang em ema hlauh tur emaw, buaipui awm a ni ngai lem lo.

Thil ngaihtuah ngut ngutna/veina, hmalam hun lungkhamna ang chi hi a ṭangkai lo a ni mai lo a, a hlauhawm tel. Hriselna atan pawh a ṭha lo. Tunlaia natna lar tak, Pumpui ulcer leh Coronary thrombocis(Heart attack) te pawh hi hetiang lungkham buaina/thil vei tlut tlutna hian a thlen thin. Thil vei tlut tlut, lungkham buainain a uai rih te hi chu, an thutlukna a fim tawk thei lo a, an ngaihtuahna a dik tawk thei lo fo a, mihring nun a lo danglam ang zel a hmachhawn an thiam ṭhin lo a ni. Thil eng pawh mai hi hmachhawn dawn ila, kan theih tawp chhuah ila. Kan theih phak bak hi chu Pathian kuta dah mai tur a ni.

2. Lungkham buaina chu a mit a del: Thil lungkham lutukna chuan, leilung aṭanga zir tur awmte zir nachang min hriat loh tir thin. Lal Isua chuan Chungleng savate en a, an hnen aṭanga zirturin min chah. Leilung aṭangin tlakchham an nei bik lo a ni. An tlakchham lohna tura eitur petu hmangaihna kha ring ve turin min duh a ni.

Lungkham buaina/Inngaihtuah buaina chuan hun kal tawh aṭangin zirlai zir tur awm reng hi a zir duh lo ṭhin. Hla Phuahtu, a hun kal tawh a hriat rengna hmanga infuih thar ṭhin a awm a, “Aw Pathian” tia thinlung rumin, “ Ka rilru a ngui hle mai” tia a kûn tlawk tlawk lai chuan, “ Harmon Tlangte, Mizar Tlang te, Jordan ram aṭangte hian ka hre reng thin a che,” tiin Pathian a au a. (Hei hi Deuteronomy Bungthum thua Pathianin thil a tihsak tawhna, Israel fate a hruai tawhna thu a sawi letna a ni). Harsatna a tawhin, Pathianin a lo tih tawh ṭhinte hmang chuan a inthlamuan a ni.

Inngaihtuah lungngaihna hian, hringnun zirlai zirthei loin min siam fo mai. Kan la dam a, kan lu pawh lei chungah a la awm. Chutiang a nih lai chuan, Kan harsatna paltlangte hi kan paltlang angai dawn a ni, tih miin min hrilh se kan awih lo ang. Nunah hian thil chiang tak chu, tawrh theih loh nia langte hi engtin tin emawni kan tuar chhuak a, tih theih loh ni hiala lang pawh kan ti thei mai. Mangan leh lungkham chiam hi engmah a sawt lo a ni.

3. Lungkhamna leh ringtu a inhmeh lo: Lungkham mangan buaina hi pawn lam thilin a nghawng chhuah pawh a ni chiah ṭhin lo. Dinhmun ngai rengah hian, Mi pakhat chu hahdam takin, a dang chuan, thihpui khawp deuh thawin a in ngaihtuah lungngai thei. Mahse, thlamuanna leh lungngaihna/lungkhamna hi thil engemaw lo thleng aṭang niloin, thinlung lam aṭanga lo chhuak a ni. Kum tam tak kal tawhah khan, Isaia chuan, “Nghet taka Nangmaha innghatte chu, Thlamuang takin I awm tira,” a lo ti daih tawh a ni.

Lungkham buaina/Inngaihtuah lungngaihna aia sual lian hi chu a awm ngei. Mahse, hemi tluka kan tihtur min tih tir thei lo leh thil ni lo lo min tih tir thei hi chu a awm lo mai thei a ni. Lal Isuan thu min erawh pek chu, “Naktuk atan lungkham suh u,” tih a ni.

Tlangkawmna : Phillip Yancey-a chuan, "What Good is God?" tih bua ziak a, khawvel hmun hrang hranga zinin, mite thil tawn aṭanga zirin, kan Pathian hi rin man awm a ni tak zet em? tihte a chhui a. A tawpa a thutlukna chu, ‘A khawngaihna a pangngai reng a, kan Pathian chu a rintlak a, a rinawm reng a, mi tam takin an nunin an tawn belh zel a ni,’ tih a ni.

Pathian chu ring mai ila, Amahah chuan innghat mai ang u. Duhzawng kan nei thin. Eizawnna hna tha tak kan duh a, ngaihzawng-Nupui ṭha tak kan duh a, nun hlimna tak tak kan duh a, thil mawi leh tha tam tak kan duh a. Chutiangte chu nei loin kan awm fo a. Hna examnaah thiam em em a kan inhriatin kan tling lo fo a, interview naah kan aia nawi zawk an la fo bawk a.

Ngaihzawng kan duh em em ten min then a, chhungkua natna leh thihnain min tlakbuak a. Kan duh loh anga piang hi a thleng emaw tih tur a ni fo. Chutiang huna Amaha kan lawm zel chuan, Kan thinlung duhzawng hi min tihsak a duh a, min tih sak a phal bawk a. Pathian hian thu dah pakhat a nei a, chu chu, "Lalpa chungah chuan lawm bawk rawh," tih a ni. (Sam 37:4) Lalpa chunga lawm bawkin, Amah rin a, Thil ṭha tih a, rinawm taka awm a phut a ni. Chutianga kan awm phawt chuan kan duhthusam hi min tih hlawhtlin sak min tiam a ni.

Kan duh danin khawvel hi vir tir kan tum a. Kan duh danin Pathian pawh hi hnathawh tir kan tum thin. A kutah innghat ila, A duh danin nung ila. Kan lungkham ṭhin zawng zawngte min pe anga. A bak pawh min pe ang.

Ira Stanphill-a chuan Hla mawi tak mai a phuah a. “Naktuk lo thleng tur chungchang ka hre lo” (I don’t know about tomorrow) tih a ni a. A thunawnah chuan heti hian a ti,

“Naktuk chungchang thu hi

ka hre lo deuh vek mai

Thil lo thleng tur pawh

hriat thiam reng ka nei lo e

Naktuk chunga thuneitu erawh

ka hria a, ka nun chelha

min vengtu pawh ka hria a ni”

“Naktuk atan lungkham suh u,”

tih hi i hre reng ang u.