F. Vanlalrochana

Guest writer

F. Vanlalrochana

UPA ROKUNGA VUI NI

Mizo hnam zaia awi a, min chawi tlei a, min fuih a, min nawr kal a, mizo nih nuam min tih tir a, kan ngaihtuahna chawk thotu Synod press enkawltu ṭhin Mission veng kohhran upa, Upa Rokunga kha, tuma hnial theih loha mi ropui, mimal anga chhuta hnam pum khawih danglam nasa ber pawl a ni awm e. Khawvel pum huap pawhin Rokunga anga mi mal, hnam nun pum lùh thuk hi an tam lo ngawt ang.

A dam hun chhung a rei lo a. Kum 55 emaw chauh he khawvelah a châm nain, kohhran leh khawtlang leh hnam tân a ṭangkai em em mai.

Venghnuaia piang leh seilian a ni a, Mission hnuaia hna a thawh hnuin Mission vengah a insawn. Mission Venga a insawn hi kum 1940 emaw kha a ni a, Venghnuaiah khan ṭhahnemngai takin kohhranah a tel a, rawng a bawl ṭhin. Chutianga a ṭhahnemngaihna ang chuan, Mission veng kohhranah pawh rawng a bawl chhunzawm a. Kum 30 mi chauh a nih, kum 1944 khan kohhran upaah an lo thlang ve nghal mai a. Mission Veng kohhranah chuan kum 4 emaw chauh a la lawi hman awm e. Kum 1945 khan Baktawnga Presbytery-an neih ṭumin nemngheh a ni. Mission Veng kohhran upa atan hian, hemi ṭum hian, Upa Vanchuanga nen nem­ngheh an ni. Upa Rokunga hi Mission Veng kohhran upa 19-na a ni.

Upa Rokunga kha July ni 12, 1969-a thi a ni a, chu chu Inrinni a ni. A tuk July ni 13-ah vui a ni. A thih thu hi All India Radio, Aizawl aṭangin puan a ni a, chanchinbu hrang hrangah te tarlan a ni. Mission Vengah mai ni lo, Mizoram hmun hrang hrang-ah amah sunna inkhawm buatsaih a ni bawk.

Ama inah dar 1:30 khan sunna inkhawm hman a ni a, Rev. Liang­khaia’n a kaihruai a, tuna Kristian Hla Bu No. 475na (khatih laia No. 182-na), ‘Jordan lui kamah ka ding a’ tih kha an sa a, an sak zawhin Johana Bung 14:1-4 a chhiar a, a ṭawngṭai zui a. A chhungten thu tlem an sawi zawhin, Rev. Liangkhaia’n thu a sawi leh a. Upa Laia a tawngtai a. Upa Laia hi hetih laia Mission Veng kohhran upa senior a ni a. A hming pum hi Laithangvunga a ni a, 1884 khan a piang a, 1978 khan a thi. 1936 khan Upa C.L Chhunga nen nemngheh an ni. Anni hmaah hian 1935-ah Upa Zakamlova nemngheh a ni a, ani hi UPC kohhran dintu kha a ni. Upa Laia tawngtai zawh hian, Tuna Kristian Hla Bu 485-na (Khatih laia No. 383), ‘Hetah mikhual chauh ka ni’ tih hla an sa a, an sak zawhin Lal tawngtaina an sawi rual a, inlama sunna inkhawm chu an zo ta a ni.

Mission Veng biak inah a ruang la lutin dar 2-ah ropui taka inkhawm pui a ni a, Rev. Lalbiaktluanga’n a kaihruai a. Rev. Lalbiaktluanga hi 1929-a piang a ni a. 2013-ah a thi a. Upa Rokunga thih lai hian Mission Veng bialtu pastor a ni. June 24, 1965-Dec 31, 1979 chhungin Mission Veng bial hi a vawng a ni. Upa Rokunga an vuina biak in hi, 1964-a an hawn kha a ni a.Hemi pual hian a hla ropui Aw Jaa kha a phuah a. Kohhran zaipawlin, an zirnaah pawh, a hun tam zawkah amah hian a zir tir a. Mission Veng kohhran zaipawl hi kohhran upa a nih hnu pawhin hun rei tak a hruai reng reng a. An sakna takah chuan mi dangin an hruai.

Tuna Kristian Hla Bu No. 26-na ‘Kan Pathian kan puipa pangngai’ tih hi an sa a. Rev. Lalbiaktluangan, Sam 103: 13-22 leh Johana 11:25-35 chhiar zawhah a ṭawngṭai a. Zaipawlin hla an sa a, Aizawl Theological College zirlai hovin, ‘Lalpa mi ngaidam rawh’ tih hla, upa Rokunga hla hnuhnung ber, tuna KHB 163-na hi an sa a, a satute zingah hian a fapa Thangdela, chutih laia ATC zirlai chu a tel ve a ni. ‘Lalpa Mi ngaidam rawh,’ tih loh hi chu, ama hla phuah miin an sak hi a ngaithla hman vek a ni. A thih hma Pathianni hnuhnung berah ATC zirlai hoin, a hla thar an zir chu ngaithlak tumin a kal a, engemaw vangin an sa thei lo hlauh mai a, Chawlhni lehah i ngaithla mai dawn nia, an lo ti a, a mah thlahnan a ruang chungah an sa ta zawk a ni.

Venghnuai Kohhran Zaipawlin ama hla phuah bawk, ‘Ka lungkham ram eng mawi nuam tak mai chu’ (he hla hi Upa Rokunga hla mawi ber pawl, tuna kan hriat lar vak si loh a ni) tih an sa ve leh a, Mission Veng Zaipawlin ama hla phuah vek, ‘Hunte an inher liam zel a’ (tuna KHB 554-na) tih chu an sa bawk. Mission Veng kohhran upa a nih hnu pawhin, venghnuai kohhran viltuah hian hun rei tak chu Upa Rokunga hi a tang a, chumi avangte pawh chu a ni bawk awm e, hetianga mission veng kohhrana vui a nih tuma venghnuai kohhran zaipawl an zai ve na chhan hi..

Upa Chawngzika’n Upa Rokunga chanchin tlem a sawi zawhin Pu Muka’n thihna chungchanga Kristian thurin a sawi a. Upa Chawngzika hi Upa Rokunga ten Synod Press-a an hotu ṭhin a ni. Upa Chawngzika leh Pu Muka hi chu, rei tak an dama, keini naupang pawhin kan hmu ve hman. Chumi zawh chuan Kristian Hla Bu No. 418-na (Khatih laia No.320), ‘Muan Muanna kim’ tih hla an sa a, inkhawm chu Rev. Lalbiaktluanga’n Malsawmnain a ṭin ta a ni.

A thih kum hian, a vui ni hnulamah amah sunna leh ama pualin hun hman a awm chho hlawm.

Ni 26 July 1969- ah chuan a naupan laia a sikul kalna ṭhin Boy’s M.E. School-ah Central YMA-in amah sunna inkhawm an buatsaih a. Ama hla phuah ngei sain a chhungte hnenah Certificate mawi tak, frame sa thlapin an pe a. He inkhawmah hian Upa Lalthankima chuan Pu Rokunga chungchang hetiangin a sawi a, “Pu Rokunga te ang hian khawvel hi an rawn tlawh zeuh zeuh ṭhin a, Pu Rokunga hian min rawn tlawh ve hi kan vannei êm êm a ni,” tiin. Mission Veng Kohhran in Certificate ṭha tak an pe bawk a. K.M. High School-in bel lian tha tak, a panga thu ziak mawi tak an pe ve bawk. Khatla Kohhranin Ketli lian tak an pe a, Khatla kohhran hi Mission Veng Kohhran aṭanga an indan dawn, Upa Chawnga hoa an inkhawm hran tirh, Kohhran puitlinga hlan kai an nih hma khan Upa Rokunga hian a ho ṭhin. Venghnuai KTP-in amah uina thu mawi taka ziak frame sa thlap an pe a, Darlawn khuaah ama hmingin Music Competition buatsaih a ni.

Upa Rokunga hian Ṭhalai Hla bu a lo buatsaih kha, a hlu hle. Hla tam takin a lar phah a, hla riral tur tam a vawng him bawk a. A taima a, hla a zawng peih a. Lalhruaitluanga Chawngte hian, Upa V. Thangzama titi min hrilh chhawng a. Upa Thangzama te pawh tlangval la naupangte an la ni a. Krismas hla a phuah a. Chu chu tuna Kristian Hla Bu-a chuang zuita, 'Van aw mawi ri chu ngai ru,' (KHB No 113)hi a ni a. A han phuah zawh hnu khan, Zaipawlte’n an han sa a. An han sak chhuah hnu rei loteah chuan Upa Rokunga khan, Tlangval Thangzama chu an vengah a va zawng chhuak a. A krismas hla phuah chu, Ṭhalai Hla Bua chuan tir atan a va dil a ni! Khatih laia Tlangval la naupang te mai, Thangzama kha a lawm hle a ni awm e. A lawmawm dawn bawk a, a hunlaia Mizo pa ropui, hla lama sai thlak rual loh muvanlai ang maia an ngaihin, amah a va zawng chhuak a, a hla bu hralh tla êm êm, Ṭhalai Hla Bu edition-a telh atan, ani tu khawkhaw hriat la hlawh lo kha a va zawng chhuak ngat mai a nia! Hei hi 3rd Edition, 1962 a a tihchhuah dawn tuma thil thleng a nih ka ring.

Synod Press-ah a thawk ṭhin a. Upa Rokungan khan hun rei fe chu amahin solfa khawl ha kha a rem ṭhin a. A hnu deuhah Lalthanglianan a pui ve ta a ni. Solfa thiam a ni a. A inpe bawk a. kohhran tan a ṭangkai em em a. Kristian Hla Bu buatsaihna kawngah pawh a thawh hlawk thin hle. 1955 Edition phei kha chuan, Rev. Zairema, Upa Chawngzika leh Pu Muka te nen an pa liin, a solfa leh hla thute chan insemin hla bua chhut dan tur ang thlapin kutin an ziak chhuak vek a. Zaiklohbu chhah tawk bu 25-ah an ziak kai a ni. Sap ram lama chhut beiseiin chawlh hmanga kal Zosapte tum thum lai an thawn a. An theih nghilh zel avangin, a ngai ngain tum an rawn thawn let leh ṭhin a. A hnuah Pi Zaii sapram atanga lo hawin, solfa hawrawp khawl ha, thingrem pahnih khatin a rawn hawn a, Aizawlah an chhu ta a ni. Hemi edition hi Mizorama chhut hmasak ber a nih hmel. Upa Rokunga chauh hi solfa khawl ha rem thiam a awm avangin, ama chhut angin a sawi theih mai awm e!

Mi inngaitlawm leh mi inpe a ni a. Kum rei tak Mission veng kohhran zaipawl a hruai a. Kohhran Upa a nih tawh hnu pawhin hun rei tak a hruai zui. Zaipawl hruaitu hlun a ni a. 1940-a Mission Venga a pem atang khan a hruai nghal mai a, 1961-ah Tv. Lalrinmawian, Conductor nihna hi a la chhawng ta chauh a ni. “Mission veng kohhran zaipawl conductor hna chu ka pa rual zet, Upa Rokunga hnen atang chuan kum 1961 khan ka la chhawng ta a, hetih lai hian kum 23-a upa ka ni,” tiin a sawi. Tv. Lalrinmawia hi tuna Khatlaa cheng, Rev. Lalrinmawia hi a ni. Mi dang, Upa Seletthanga te, Pu K. Zarliana, Tv. Lalnuntluanga (Upa LN Tluanga, Mission Veng), Tv.C. Thansiama (Upa C. Thansiama, Chanmari West) te pawhin Upa Rokunga hunlai hian an hruai ve thin bawk. 1945-ah Kohhran upa atana nemngheh a ni a, hemi hnu pawh hian kum 15 vel zet zaipawl hruaitu a la ni zui a nih chu. A hnu kum 8-ah Upa Rokunga chu a thi.

Inkhawm kha a kal hma ṭhin a. Hma takah a kal a. Khuang a lo vuain, a lo zai mai a. Mi dang an lo kala, mi an han kal khawm tam deuhin mi dangin an thlak ve leh ṭhin a ni.

Rokunga leh a hlate chungchang hi vawi tam kan ngaithlain, chhiar tur a awm ve nual tawh bawk a. Kan la hriat ngai lutuk loh leh sawi tam lutuk loh a chanchin thenkhat leh amah an vui ni leh a hnulam te ka han sawi ve leh a ni. Heng kan sawi takte hian, mi ropui leh mi zah kai a nih zia a tilang chiang hle awm e.