F. Vanlalrochana

Guest writer

F. Vanlalrochana

NI 10 CHHUNG PASTOR L. MALSAWMA COLNEY

Zalenna sualtute zinga langsar em em mai, eng emaw lai phei chuan underground Mizoram sawrkara president han ni hial L. Malsawma Colney kha pa danglam leh chanchin ngah, mihring nih tling zet mai a ni a. A fing a, thil a sawi thiam a, mi sawisak a thiam a, rambuai bawr chhoah pawh mipui hiptu lian tak a tling. Ramhnuai aṭanga a lo chhuah hnuah pawh, amah hrim hrim kha mi pakhat a tling tlat a, a dam chhung zawng khan, mi tu mahin an dah hniam tur khan a awm ngai reng reng lo a ni.

Independent a han sawi mawi te kha a thiam khawp a. Independent lo dah hniam deuh khua lah a sawt thiam nasa mai bawk. Tun lai hunah chuan, thil te hi kan haw hma a. A thil sawi tam tak chu huat lakin kan la ngei ang. Pahnih khat han sawi thar leh ila, huat laka lak tur a ni lo ang. A hun laia kan hnam dinhmun tam tak kha a hril zawk a ni.

Thanghuta (f/o Rualkhuma Hmar) sawi chhawn a ni a, a ṭawngkam ngai ang angin han dah ila:

Maite khaw ho, Independence an mamawh zia a hrilh a lawm le!

“In khua te chuan Independence mamawh zia awl tein in hre thei ang chu! Eng chhete mah in nei lo a. Zanah nau a e a, nu ber ui ko turin a chhuak a. Pa ber kha, ‘Let hlek suh, i delh pherh ange’a ti a. Thim zingah ui in ko lut a. Uiin nau mawng leh pa mawng a thliar thiam si lo, a liah pawlh nuaih mai a. Tingawt pawh chuan Independent mamawhzia a lang chiang mai lo maw”...A lawmawm loh theih teh e!

Manipur ram chhunga Senvawn khuaah an kal ṭum pawhin a khaw-ho chu a hau nek mai a. “Hmar paho hi in mawl ngawt mai. ‘India Constitution-ah Independent theihna ding aum ei hriet le,’ te in ti. Independent theihna chu ka hria alawm. Kan duh chuan Aizawl khawpui khi “DUP” a ni mai. Hmar-ho hi in mawl khawp mai. Hei hi tu nge in hria em?Commissioner Zaithanmawia (MLA VL Zaithanzama u) a ni. ‘NI LO’ ti in awm em? ‘FAWK’ a ni mai. A nih hei hi tu nge ni? Run bung Chief Secretary Zoramthanga (ex-CM) a nih hi. ‘A hmel hi a Chairman lo,” te ti mai mai suh u, ‘LAWLH’ a ni mai. Hmar-ho hian Senvawn hi in chhuang viau a, ‘In 300 khua a nia, van hnuai po poah Senvawn neka pui a um nawh,’ te in ti a. Ka ngai sang viau che u na a, in khuaah hian thirfian ka zawng ang a, Isua zirtir zat pawh ka hmuh ka ring lo. In zai dan te lah hi ka hua, Krismas lai te hian, “Kalvari-ah i tuarna hliam ka en ngam nawh, I famna thingkung,” te in ti leh ringawt a. Hmar-ho hian eng mah in tingam lo, hmarcha chauh in ngam. Sihneh kungah vaihmarcha ka tawktarh ang a, ka awk fai phiar mai tur che u a nia. Tuna chinah chuan, ‘Independent theihna ding ka hriet le’ in ti tawh tur a ni.”

Khawdungsei-ho a hau leh a. Khawdungsei paho hian Independent ṭulna in hre lo maw? Zanah in fate’n khumpuiah ek an cheh a, nuin pa ber hnenah, “Che hlek suh, i delh pherh a ni mai” a ti a. Zanlaiah pa ber khumpuiah a mu thirtiang ut a. Nu berin luhkapuiah, “Chiu hiah,” a ti luah luah a; uicho a lokal a, khumpuiah a zuangkai a. Nu mawng, naupang mawng leh pa ber mawng a vaihma zut zut a. Hrehawm tihna chang pawh in hre lo. Tuna in awmdan hrehawm zia aṭang ringawt pawh hian Independent ṭul ziate chu hre ta che u. Chawlhni tlaiah veng chhung In lian deuhah in lut khawm a, puan veng chungin in ṭhu khawm ang tel tul a, “UNO-in a phal lo ang,” te in ti ve ringawt zel a. Keini chuan thlam-ram aṭang pawh khian UNO hi kan be thei tih hre ta che u. Pathian-in ram ṭha zet min pe a, engah nge kan enkawl leh thu kan neih a phal loh teh reng ang ni? India Constitution bu pawh la hmu hlei lo hian UNO te chu in sawi phak em ni reng reng?

Tualpui khaw-ho a hau bawk. Mizoram-a Independent kan puan dawn khan mi kan berawn zau em em a, Tualpui tlangau vawkpa sutnghak talh tur ang mai maiin thil kan ti ve lo (A hma deuhin Tualpui VCP, an Public Meeting conduct-tu chuan, ‘In rawn zau lo deuh a ni ang, Tualpui pahoin ka hre ve lo em mai’ a lo ti khauh a ni awm e). Tualpui paho hi Mizoram Independent puannaah rawn in ṭulna kan hre lo, in liang a hniam em mai. Chu lo rengah in kailawnte a ṭawngṭâwl lutuk. He laiah hian thluak awm ni sela engah nge hnam sipai tam tak in chhuah loh ang. Thluak awmna apiangah hnam sipai an tam mai a ni. Liang hniam lutuk leh tunlai boruak hre pha lo lutuk hi Mizoram sawrkar hian a rawn fo dawn lo tih hre rawh u.

A titi dangte chu sawi chhawng ta zel lo mai ila. Sawi tawh angin, huat lak tur a ni lem lo. Kan hnam chanchin peng pakhat a ni a, a hun laia kan dinhmun lantirtu ṭha a tlin avangin, vawnhim reng kan tum zawk tur a ni ang. Khing dinhmun aṭang khi chuan kan kal thui hle tawh a ni.

Tichuan, sawi ta zel ila. Khatia zalenna suala an chhuak kha, East Pakistan lamah an chhuk thla ta a. Chutah chuan, Pastor ordination kha a nei leh thei tlat nia maw le.

Kum 1969 May thlaah khan Baptist Missionary Society chuan Dacca, East Pakistan-ah International Conference a buatsaih a. Chutah chuan South Asia-a Baptist Missionary zawng zawng an lo kal khawm a. Chittagong-a London Baptist Missionary incharge chuan L. Malsawma Colney chu a aiawha tel turin a sawm a. A kalna tur leh Document engkim a pe a. Dacca Airport-ah chuan Baptist Missionary Rev. Wanger-a te nupa chuan an lo hmuak a. Rev. Wanger te chuan Pu Sawma chu an mikhual nghal. Rev. Wanger –a inah chuan Baptist Missionary hmun hrang hranga mi an lo awm a. Pu Sawma chu MNF Underground zinga mi a nih avangin a titi pawh ngaihthlak nuam an ti hle.

A tukah chuan Rev. Wanger te nupa chuan Conference-a tel turin International Hall-ah chuan an hruai a. Reception Counter-ah chuan Southern Baptist Missionary chu Registrar a ni a. Registrar chuan Pu Laldenga leh Pu Lalmalsawma Colney pawh lo dawngsawng ṭhin a(MNF-in USA kha biak pawh an tum ve ṭhin a ni). Malsawma Colney chu a hmuh veleh, “Hei, Mr. Colney, eng vangin nge heng hmunah te i lo kal ve? Nangni politics avanga underground mi, hengah luh kan awih hlei nem,” a lo ti a.

Ani chuan, “Chutiang ka ni hlei nem, Chittagong Missionary ka ni alawm,” a ti a. A document leh a file chu Registrar hnenah a pe a. “Chittagong Missionary aiawha tirh ka ni alawm, khang zawng zawng kha chhiar la,” Malsawma chuan a ti a. Registrar chuan, (mi mal taka an lo inhrat chian tawh em avangin). “Mr. Colney, Missionary i ni lo, Laldenga pawh khawiah nge?” tiin a zawt a. Sawma chuan, “Nang Southern Baptist Missionary hian London Baptist Missionary te chu rintlakah in nei dawn lo’m ni? Dawt sawi rual pawh ka ni hlei nem,” a han tih meuh chuan Registrar chu a nui a. Registrar chuan, “Heng zinga i lo kal ve hi mak ka ti a, Pakistan hi an fimkhur em avangin ka hlauhthawnpui che a ni,” tiin hnialna a han siam leh a. Sawma chuan, “Rev. Moore, min ngaihtuah reng suh, Pakistan sawrkar hian nang aiin min ngaihtuah zawk a, security chungchangah eng mah buai a awm lovang,” tiin huai takin a chhang a.

Rev. Moore-a chuan, “A reng reng thuah heng Missionary Conference-ah te chuan Ordained Minister Reverend ni lo te chu kan ziak lut thei lo hrim hrim,” tiin a han hnial leh a. Sawma chuan, “Tunah Missionary, Chittagong bial aiawhin Official-a rawn tirh ka ni a. Chittagong Bial in pawm si chuan, Lalmalsawma Colney kha Reverend nih a tul-bawk si chuan Missionary Khawmpui tinah, khawvel pumah Ordination pe thei lo reng reng an awm lova, International Conference hian Ordination chu min pe thei tho a ni lawm ni?” tiin Registrar chu a zawt a.

Registrar chuan, “Pe thei tho e,” a ti a. Pu Sawma chuan, “Chittagong Bial hmingin ka lo kal a, Ordained Pastor kher a mamawh si chuan Ordination chu min pe mai ula,” a han ti leh ta zel a. Rev. Moore, Registrar chuan, “Pe thei che mah ila Conference chhung chauh a ni ang,” a ti a. Pu Sawma chuan, “International Conference-a tel tura lo kal ka ni a, ka tel theihna tur a nih chuan a hun rei leh lohah khan pawi tih ka nei lo,” a ti a. Rev. Moore-a chuan. “Chutiang a nih chuan he Conference hian thu a nei a, ni 10 (sawm) atan Ordination kan pe ang che,” a ti a. L. Malsawma chuan hlim tak chungin, “Ka lawm khawp mai,” a ti a. Rev. Moore-a, International Conference Registrar chuan, “Rev. Lalmalsawma Colney, Chittagong Bial Missionary,” tiin a register ta a ni.

Conference chhung hian Missionary tam tak thianah a siam hman a. Malsawma Colney pawh chu Reverend Missionary thlek chuan a thle ve ta deuh a ni awm e. Conference an zawh chuan Reverend Ordination a tawp ve leh ta a ni.

TLANGKAWMNA: Independent Puangtu (MNF Signatory)te kha mi 61 an ni a. Hriat theih chinah ngawt pawh Graduate chin chung lam ngawt pawh mi 19 lai an ni. A hunlaia an thuphuah han thlir kir pawhin, tupa titi thiam satliahin emaw a bum ngawt an ni lo tih a chiang khawp mai. James Dokhuma khan ṭum khat chu, “Independent theih chu i inring em ni?” kan tih khan, “In rin leh rin loh lam ka ngaihtuah lo a, Indepdendent ka duh a, ka chhuak mai a ni” tiin a sawi. Chu chu a tir phata rammute rilru pawh a ni awm e. Malsawma pawh kha Signatory te zinga mi a ni.

Tun hnaiah Peace Accord chungchang velah inhnialna a awm a. Assembly House-ah te sawi chhuah a ni a. June ni 29, 2009-a Zozam Weekly-in an kawmna ka hre chhuak a. L. Malsawma Colney khan, “”June ni 30 hi ram hralhna ni a ni. Remna Ni a ni lo. India laka kan ram kan hralhna ni a ni,” a ti a, “Hei vang hian kan chhiatna hrang hrang, rukruk te, milem biakna te a lo lut a ni,” tiin a sawi bawk. Ngaihtuah a ti thui hlein ka hria a. Kan inhnialna tam tak hi chuan hma lam min pan pui lo nasa em em bawk si!

L. Malsawma Kawlni kha, Mizoram hi independent ram anga kan inrelbawl (luih) ve laia a thlan a thlan President hnuhnung ber a ni. India awpna hnuaiah thlanah vui liam ni mah se, a rilru kha a tlawm ngai hauh lo a. A thinlung kha awp beh a ni ngai miah lo a ni. Kha rilru kha kan mamawh em em mai chu a ni.