Guest writer
F. Vanlalrochana
HUNTE AN INHER LIAM ZELA
Zingah kan han tho a, ni eng mawi tak a lo lang a. A inher zel a, a lo tlang sâng a, chawhnu lamah chuan khua a lo duai a, tlai lamah khawthlang lamah chu ni chu a inher liam a, zan a lo thim ta ṭhin ang chiah hian, keimahni nun ṭheuh pawh hi a inher liam ve dawn a ni. Kan ṭhat lai nite hi a liam thuai ang a, kan taksain lei vaivut a chang ang a, min hre ngai lote kan chenna lei vaivut an la rawn pal khu ang a. Keini chu thawnthu mai kan ni thuai ang. Ṭhangthar ṭiau zat ral hunah ngat phei chuan kan thlan ngei pawh a la bo hial ang. Kan hmaah khan mi tluklehdingawn tam an her liam tawh a, tunah hian an her liam zel a, ni tin an chatuan hmun an pan a, keini pawhin kan zawm ve thuai dawn a ni.
Mihringte hi chuan rei tak dam turah kan inngai a. Chatuan hmu pha tur ang hrim hrim kan awm ṭhin. Bruce Lee-a fapa Brandon Lee-a khan, Paul Bowles-a lehkhabu the sheltering sky tih kha a duh khawp mai a. Chuta thu hlawm khat chu, a nupui neih dawna inneih sawmnaah pawh khan a ziak a, a thlan lungah pawh an ziak leh ta nghe nghe a ni. Hetiangin, “ Kan thih hun tur kan hriat loh miau avangin, kan nun chu tuichhunchhuah kang ngai lo ang maiin kan ngai ṭhin a. Chutiang a nih lai chuan, thil reng reng hi a thleng nawn zen zen lo a, a thleng nawn a nih pawhin, a thleng nawn zeuh zeuh chauh a ni. I naupan laia i tlai lam hun hman ral hoah khan i hriat reng theih chin a tlem ngawt ang. Chung tlai lam hun, chutiang hun tel loa i nun i ngaihtuah let thiam reng reng lohte chu tlem te a ni ang? Tlai li nga bak a ni lo ang. Chuti zah zah pawh chu a ni lo ang. Arkaiden zante chu mawi ti takin ṭum engzat nge i hman leh ang? Vawi 20 vel te chu a ni ve mahna. Chutiang chu a nih lai chuan, tawp chin neia hun pek kan ni emaw kan ti ṭhin si.”
Kan dam chhûng ni hi a rei lo khawp mai. Chak taka thlawhna lo thlawk a, a thlawk liam ta thuai ang mai hian kan dam chhung ni hi a inher liam thuai a. Kan Bible hian mawi takin kan dam chhûng ni rei lohzia chu a sawi chhuak a. “Naktukah chuan eng nge lo awm dawn in hre si lo. In nunna chu eng nge ni? Awmze nei map lo, chhum rei lotê lo lang a, ral leh ta mai ṭhin ang hi a ni si a,” (Jakoba 3:14) ati ani. Synod High School-ah khan Pu Rozama Chawngthu chuan, “Tui hu ang mai a ni,” tiin, chhum teh khin thu chu a la rei mah mah zawk e, tiin a sawi hial!Ka la hre reng, chawhnu hun kan hmang a, Pu Hauṭhuaman khuang vuak dan a sawi nghek a. A kut ding lamin khuang a vua a, vei lamin solfa a vai a, ‘Standing on the promises of God’ tih kha a sa a- kan sa dik loa a hriat ṭhin avangin a vei em em ṭhin kha a ni a. Chungte pawh chu hmanni lawk emaw tih laiin, khuarei a chang mai dawn ta.
He dam chhung rei lote hi awmze nei map loin, mahni intichhe vekin, mi dangte nuna hrehawmna thlenin a hman ral theih. Chutih rual chuan, he nunna derthawng tak hi malsawmnaah kan chantir thei bawk.
Kan dam chhûng rei loteah hian hnahthel angin kan tla bo fo. Kan nunna hi a derthawng em em. Naktukah dam takin ka tho ang tih tu man kan sawi lâwk thei lo. Nunna thuah hian kan thu lo khawp mai. Naktukah eng nge thleng ang, tu mahin kan sawi thei lo. Rev. K. Lalthanliana hlaah, “Naktukah eng nge thleng dawn? A chin hria tu nge awm le?” tia kan hmuh ang kha a ni.
Kan hma lam hun hi hre lawk vek ila, mihring nun hi a ho ngawt ang, Kaphleia khan, «Kan hma lam hun kan hriat lâwk lohna hi Pathian malsawmna ropui tak a ni,» a lo ti reng a! Mizo tlangval lehkhathiam hmasa leh veng va hmasa, mi tinin an en rawn, lal fanu hmelṭha ngaihzawng, ram tana hmathlir tam tak neitu kha, TB-in a pawt mu a, thlan thim a hmuh ruau ruau tawh hnuah pawh khi thu khi a la sawi thei a ni. Ira Stanphill-a chuan a hmu chiang khawp mai, «Eng pawh mai a lo thleng thei e, hriat lâwk reng ka nei lo e, chelha vêngtu kei ka hriat chu, Isua ngei hi a lo ni» a ti thei a ni- he hla ‘Naktuk thu ka hre lo’ tih a phuah lai hian, a nuna hun harsa ber a tawn lai, a nupui nena an kar thu chhhiat lai a ni nghe nghe. Naktuk thu hi kan hre lo miau a ni.
Chutiang chu ni mah se, tuna kan nun dan turah chuan kan thu khawp mai thung. Tuna kan nun hman dân hian kan hma lam hun a hrîl a ni. William Ernest Henley (23 August 1849 - 11 July 1903)-a chuan, «I am the master of My fate; I am the captain of My soul» (Invitcus 1875) a lo ti hial reng a ni. Kha poetry kha, tan in thima a tan lai, a hma lam hun awm dan tur hre loa khung boa a awm laia Mandela hnena chakna pe ṭhintu a ni a, a awm mai mai pahin a chham fo ṭhin. Mandela chanchin film-a an siam khan, Morgan Freeman-a hi Mandela lemah a chang a, mawi takin he hlahril hi a chham chhuak a ni. WE HENLEY-a poetry hming, ‘INVICTUS’ tih kha a film hmingah an hmang ve nghal a ni. A chang tawp ber chu hetiang hi a nih kha,
“Luhkâ chu engtia zîm pawh niin,
Thiam loh changin dem kai mah ila,
Ka nunkhua khalhtu chu ka ni a,
Ka thinlung lal ber chu keimah hi.” (Mafaa hauhnar, 11.06.2011)”
Kan zinkawngah hian, Engtik lai pawhin duhthlan tûr kan nei a. Chu kan duhthlanna chuan kan nun awm dân zel a hrîl thin a. Kan chhehvêlah danglamna a thlen thin a ni. Peter Parker-a khan Spider Man 3 (2007) tawpah khan heti hian a sawi, “Tu pawh ni ila, kan chhungrilah eng ang indona nasa pawh hrang mah sela engtik lai pawhin duhthlan tur kan nei a ni. Kan duhthlanna te hian kan nun dân hi a hril a ni. Dik taka nung turin duhthlanna pêk reng kan ni,” tiin a sawi. Spider man 3 thawnthu kha Sai Raima, Ivan Raimi leh Alvin Sargent-te inziah ṭawm a ni. Kan hmaah mi huai tam tak an kal tawh a, duhthlanna dik an hman thiam avangin khawvel tidanglamtu an ni a, hriat reng an hlawh ṭhin. Deuteronomy-ah khan, “In hmaah nunna leh thihna ka dah e” tia hrilh kan nih kha.
Hun leh tui lianin tu mah a nghak lo e an tih angin, hun hi a inher muah muah a. Keini lah chuan, thil ho mai mai, liam mai tur umin kan phe kan phe thung a. Vawiin hun hi hman ṭangkai tum tur a ni a. Ngawi rengin hun chu a inher muah muah a, keini lah chuan thil ṭangkai ti lem loin ni tla tur kan thlir liam mai mai si. Pink Floyd-hoin
“Tired of lying in the sunshine, staying home to watch the rain And you are young and life is long, and there is time to kill today And then one day you find ten years have got behind you No one told you when to run, you missed the starting gun And you run and you run to catch up with the sun but it’s sinking Racing around to come up behind you again Sun is the same, in a relative way, but you’re older Shorter of breath and one day closer to death” an tih angin, ho mai maia hun khawhralin kan thlan kotlang kan dak thut mai ṭhin a ni. He khawvêlah hian zir tur, hai chhuah tûr, chhar chhuah tur a tam em em a. Chak taka hun inher liam zel karah hian kan nun hi kan fimkhur pui hle loh chuan kan duh loh dân dânin khawvel hian min her liam pui ang a, thihna thlan kotlangah, kan nun hman liam tawha lungawi lo reng rengin hun liam ta kan la thlir kir mai dawn a ni.
Mi hausa tam tak khawvelah an her liam tawh a. Hmasang aṭangin lal ropui tak takte pawhin, dam reina leh naupan reng theihna te an zawng a, sipai rual te pawh an tir chhuak hial ṭhin a ni. Nunna hi lei theih ni se, mi tam tak rei tak dam tur an awm. Chutiang han ni pha lo pawh, Mizote zingah pawh ṭhalai kan thi ta ruih ruih mai. Kumhlun lo tûr, ‘Chaw dang ral mai umin’ kan phe sup sup a, kum naupang te te kan thi ta sup sup mai. Chatuan nunna, cheng khat mah sen ngai lohna chu, lei nawmsakna te avangin kan hmu fiah zo lo a, chatuana thi turin kan liam ṭhin.
A la dama te hi zawng kan vannei teh e. Kan hmaah dawhkan buatsaih sak kan ni a, chatuan nunna chan theihna tur ei tûr chu hlui kan ni a, chu chu kan duha kan ei a, kan duha kan ei loh theih a ni. Tam tak chuan hril chu dawhkan chu lei nawmsakna thlahlelin kan hel lui fo. Kan inrin hmain hun hian min her liam pui thut ang a, “Chatuan ta” kan nih hunah meuh chuan, kan thlang sual ani tih kan hre chiang khawp ang. Amah ngeiin, “Chatuan nunna chu umin phe zawk rawh u” tiin min hrilh. Kan hmaa mihuai kal ta, rinna lama pa nih tling, chatuan nunna uma phe zawk a, lei ropuina chu thlakhlelh thama ruat lo tute khan hma min hruai sak tawh a ni. Hla sak nuam tak hriat chhuah fo ka nei ṭhin,
“Mi Thianghlim kalna kawng hlui kha zawhin,
Kan hmaah Lalpa’n a hruai zel,” tih kha. Kan zinkawngah van thlenga hlim taka zai thei turin i inpeih ang u.
Hun liam taa kan tih sualte theihnghilhin, hun ṭha kan hmaa la inchhawpah hian i insiam thar ang u. Kan dam chhung nite hi rei loteah thlan hmunah a her liam dawn a, nikin nia ro rel sak kan nih hunin khawi lam zawkah nge kan din ang le? Hunte an inher liam zel a, kan thlarau a inpeih em?
Chatuan kawngkhar chu an hawng ta,
Nitin sang tam tak an lût e,
Chu chatuan ral thei loah chuan;
I tan hmun a la awm e.