Guest writer
Lalhruaitluanga Ralte
Mission Vengthlang
Sulhnu 9 A aw b leh Zosapthara
Kar hmasa khan a aw b hla kha kan ziak tawh a, kan thupui khar nan a aw b kan neih tawh dan leh Zosaptharan a duan ṭhat dan lo thlir ila:
1893-1896 - a, å, b, ch, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, r, s, t, ṭ, u, v, z - (24)
1898 - a, aw, b, ch, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, r, s, t, ṭ, u, v, z - (24)
1940 - a, aw, b, ch, d, e, f, g, h, i, k, l, m, n, o, p, r, s, t, ṭ, u, v, z - (23)
Hei hi uluk taka han en chuan tuna kan a aw b neih hi a kim lo tih kan hmu ang a, ng a tel lo vek. Kum 1940-ah phei chuan J pawh Pu Buanga Dictionary chuan a paih leh tawh a, hawrawp 23 chiah a ni. g hi Mizo ṭawngah a awm loh avangin Mizo chuan a hmaah n dahin ng an hmang tiin Pu Buanga Dictionary kan hriat lar em em chuan a ziak a, ng chu n zingah a dah zawk a ni.
Tichuan, kum 1898 kum tawpah Zosapthara a lo lut a, Mizo ṭawng a han zir chian ve hnu chuan kan sawi tawh angin a aw b-ah ng belhin a duang ṭha ta a, kum 1901-a Mizo Zir Tir bu Second edition-ah chuan a hnuaia mi ang chiah hian a lo chhuak ta a, hei hi tun thlenga kan hman tak zel chu a ni.
a aw b ch d e f g ng h i j k l m
n o p r s t ṭ u v z (hawrawp 25)
Kum 1907-a chhuak English Primer-Lushai Translation tih bu hi Zosapthara ziah a ni a, chutah pawh chuan a aw b a duan thar chu tuna kan hman lai ang chiah hi a ni a, hawrawp 25 a awm. Kum 1915-a Zosaphluian Duhlian Zir Tirh Bu a siamah pawh a aw b chu tuna kan neih kim biai hian a ziak chhuak a; a note a siamah chuan g leh j hi Mizo ṭawngah a awm lo tia ziak chungin a telh a ni. He lehkhabu hi vawi 4 chhut nawn a nih hnuah kum 1920-ah Sandy Sapin a ennawn a, belh leh paih leh siam ṭhat eng emaw zat a nei a, a aw b chu a ngaiin a la dah zel a ni.
Hei hian a sawi chian tak chu Baptist missionary Pu Buanga te a aw b pawm zui tak leh Welsh missionary Zosaphluia leh Zosapthara te a aw b zirtir dan a in ang lo tih hi a ni. Kan naupan lai ata tawh hawrawp lam rik dan in ang lo kan sawi fo ṭhin chu: G hi hmar lamah Ek an ti a, chhim lamah Ji an ti thung a. NG hi hmar lamah Eng an tih laiin chhim lamah Enji an ti thung. Chutiang chuan zirlaibuah a lo chuan tak avangin tuna kan hman lai hawrawp 25 hi kan hmang tlang ta vek a. Kan lam dan a danglam hret ta thung a ni.
A aw b lam rik dan
a-a, aw-aw, b-bi, ch-chaw, d-di, e-e, f-efi, g-ek (hmar lam)/ ji (chhim lam), ng-eng (hmar lam)/ enji (chhim lam), h-eihchhi, i-i, j-ze, k-ke, l-el, m-em, n-en, o-o, p-pi, r-ar, s-esi, t-ti, ṭ-ṭi, u-u, v-vi, z-zet.
Hawrawp lam rik dan hi fel tak duan a ngai khawp a, kan hawrawp lam rik dan hi a chiri khawp mai. A b c pawh hi a fel viau na a, lamrik dan fel tawk lo a la awm khawp mai. Mizo hawrawpa f lamrik nan efi han tih te, H lamrik nana eihchhi han tihte hi chuan eng hawrawp ber nge lam rik a tum tih hi hriat loh theih awm asin, ngaiah kan nei a, kan hrethiam mai mai a nih hi maw.
Hawrawp lam rik dawnin a ri kha hawrawp hma lamah kan dah ang nge a hnung lamah kan dah ang, tih hi mithiamten an ngaihtuah hle ang tih chu a hriat a. Sap ṭawngah pawh b chu bi tiin a hnungah an lam ri a, f erawh chu ef, tiin a hma lamah an lam ri leh thung si a. K chu ke, L chu el, tiin. H chu EICH an ti bawk a, Ha emaw, Hi emawa lamrik mai awm tak a ni. Hindi erawh chu a dik zaih mai, ti ila, a lamrik dan hi a hnungah vek a ni thung a, a fel thlup mai. Ka, kha ga, tiin hawrawp hnung lamah vek an lam ri. Keinin efi tia a hma lam leh hnung lama lam rik hi an nei ve lo.
A aw b ziak dan thar rawtna
Tuna kan ziah dan hi a ṭha tawk hle chungin alphabetical order a la zawm kim lo deuh a. Lehkhabu ziak miin a lehkhabu ziah index a han siam dawnin ng hmun hi kan a aw b-ah chuan g dawta awm tur a ni a, mahse, computer-ah chuan ng chu n hmunah a lo kal zel a, hei hi sap ṭawng mila siam a nih tlat vang a ni. Computer-in kan a aw b milin zawnawlna, alphabetical order-in a siam thei tlat lo, siam chawp a ngai.
Chuvangin g dawtah ng dah lovin, n dawtah ng ta mai ila, tih hi Rozama Chawngthu hian a sawi ṭhin a, article-ah pawh a ziak a. Computer nen a inmil bakah kan hawrawp chu alphabetical order mil thlapin kan siam a lo ni bawk dawn si a, ṭha hlein a rinawm. C kan nei lova, a aiah Ch kan nei a, chu chu Pu Buanga te khan Z dawtah an dah, tiin Suakan a sawi a, ..u v z ch tiin. Rev. Saiaithanga pawhin chutiang chuan an lo dah niin a ziak bawk a. Hei hi Zosapthara khan a dik tawk lohna hriain C hmunah Ch hi a lo dah a ni tih kan hre thei bawk. Chutiang chiah chuan n dawta ng dah chu kawng engkimah a dik zawk a ni. Chutianga kan ziak chuan kan a aw b ziak dan pawh hetiang hian a lo danglam tawh ang.
a aw b ch d e f g h i j k l
m n ng o p r s t ṭ u v z