Lalhruaitluanga Ralte

Guest writer

Lalhruaitluanga Ralte

Mission Vengthlang

Sulhnu 198 : Angel Zai bawk kha

Kar hmasa khan Melveng leh Tanhril lama an hlim zainaah Angel Zai an hriat thu kan sawi a, khawvel hmun hrang hrangah hian Angel Zai hi sawi tur an lo awm a, tun hnai lawk lawk thleng khan Angel Zaipuiten an chanchin an sawi hi chhiar tur a awm thu nen. Tun ṭuma kan sawi tur hi kum 1919 vel lai te, kum 1923 laia mite a ni a, hlimpui an tih nena inzawm a ni ber. Kan thu lakna chu Rev. Lalnghinglova lehkhabu, Zoram Nghahchhan a ni leh ang.

Dapkhanah: Dapkhana Angel Zai chanchin hi Kulikawn kohhran upa Suakchhunga leh a nupui Kangthangi te sawi a ni a. Dapkhan khua hi khawthlang Phaileng leh Dampui inkar kawn zam, Dapchilui hnar khankawn laia awm a ni a, Angel Zai an hriat hun hi kum 1923 emaw, 1924 emaw laia Dapkhana Krismas an hman ṭiak hnu deuh, hlimpui laia mi a ni.

Chawlhni chawhnu inkhawm bana an mission zirtirtu Chhunga ina mi panga lek zai chu an zai tui em em mai a. An zai lai chaun aw mawi fiah tak mai, thâm lam deuh hian a rawn zaipui vein an hre tlat mai a. “Angel Zai a tel ve”, an ti a, an sawi chhawng zel a. Chutia Angel Zai tel vena an tih, Chhunga inah chuan zaikhawm chu an pung ta zel a ni. Chuta an hlasak pakhat chu: Thlemanaah lut suh la, Luh chu sual a ni, tih hla kha a ni a, Angel Zai ri an hriat chu mawi an ti hle mai a, an zai chu an tui em em mai a, an zai tawp hlei thei ta lo va.

Khaw thim hmain ringloho, lal leh thirdengte an lo kal a, an han chhui vel a. “Zirtirtu farnu Kapthangi kha an zingah a tel ve a ni ang”, an ti a. Ani chu an han zawn chuan rawng a lo bawl daih si a, an zai ngaithlaa pawna awmho zingah Kapthangi chu an hruai chhuak ta daih a, chuti chung chuan Angel zai chu a tel ve zel tho si a.

Pastor Phawka bial fang pawhin Dapkhan hi a inghahnaa hmanga a chenchilh lai a ni a. Heng hun laia Pastor bial fang hi an thang rei hle ṭhin a, Upa Suakchhunga chuan hemi ṭuma Pastor Phawka bial fang hi thla 6, January aṭanga June thla thlengin haw lovin a thang niin a sawi a. Pastor Phawka fanu Pi Lalrini, Upa C. Rokhuma nupui chuan, “Thla 3 a thang”, a ti thung.

Chutia Dapkhana a lo zin lai tak chu Angel zai an hriat lai chu a ni a, ropui a ti si a, a chhuang deuh bawk si a. Lawm bawk si, mak ti bawk si hian fiamthu deuh chungin, “Chu, Angel Zai chu a ni ngei maw?” a han ti vel ṭhin a ni. Zanriah ei khamah chuan mipui an zaikhawm zawm ta zel a, an lam mup mup a. Zanlai dar khat an thleng a, an zai chhung chuan Angel Zai chu a tel ve ta zel a ni.

Chung hun laia an Pastor an ngaihzia chu, Upa Suakchhunga te nupa sawi dan chuan, “Kan ngai em em mai a, kan Pastor neih chhun a ni bawk nen, Pathian tluk deuhthawah kan ngai a ni ber mai. Nuhote hian Pastor chawhmeh duhzawng ang apiang kha feh haw paha hawnsak te hi kan chak em em vek a. ‘A.. behlawi hi a tui ber mai e, behlawi han hawn ula a tawk mai e’, a ti ṭhin”, an ti.

Nisapuiah: Nisapui kohhran mite zinga Angel Zai an hriat thu hi Pi Kaivungi, Durtlang Synod Hospital-a nurse-ho hotunu ṭhinin a sawi chu kum 1919 lai vel, hlimpui lai kha a ni a. A sawi dan chuan Kaivungi te ṭhian pathum zai chu an tui em em mai a, an zai tawp thei ta lo va. Kaivungi sawi dan chuan, “Vanram hi bang lehlam maia awm ni hian kan hria a, kan ṭawngṭai rual a, kan zai leh ṭhin a. Chutia tui taka kan zai lai chu min zaipuitu, kan zinga zai ve hi awm tlatin kan hria a. Nakinah chuan mi an lo kal pung zel a, ‘A! mi pathum chauh an ni si a, mi tam tak zai emaw kan ti a,’ tiin mak an tih thu an rawn sawi hlawm a”, tiin.

Chhim bial lamh chuan Zotlang emaw, Theiriat emawah hian Angel Zai chu an sawi bawk a, eng ang takin nge an hriat a, an zaipui chu han sawi mai tur kan hre rih lo a ni.

Upa Chalhnunan, “A.. hman lai khan Hualngohmunah pawh an upa min ber mai, Hualngohmun kohhran dintute zinga mi Sanglianan Angel Zai an hriat thu a sawi a, kan hlutsak hle mai. Kan va kal ve a, mahse, keini chuan kan hre ve thiam chuang lo”, a ti.

Pu H. Liana, Upa Lalbiaksanga, Jubili kohhran upa pa, Mission Vengthlanga mi hi chuan Angel zai chu a awih lo lam a ni. A sawi pakhat chu, “Lamchhipah pawh mipa panga luhkapuia an zai kha aw eng emaw hian a pawlh niin an hria a, an han ekzam hnu chuan aw thangkhawk kal chho vel kha ni berin an hria”, a ti. “Sialsukho an lo chho va, anni pawhin ‘Angel zai kan tih hi aw thangkhawk mai a lo ni’, an rawn ti”, tiin a sawi bawk.

Rev. Lalnghinglova chuan, “Angel Zai hi Sialsuk lam mite chuan aw thangkhawk mai niin an hria a, mah se, khawthlang lama a zai hria te sawi dan hi chuan, aw thangkhawk mai chu niin a lang lo. Mi pahnih te, pakhat te, a huho te, inah leh biak inah te an zai pawhin a zai tel ve zel si hi Van lam thil chu a tel ve ngeiin a hriat a. Angel tak tak an rawn zai dawn em ni, kan ti a ni thei e. Aṭul hunah chuan an zai ngei a ni tih baibulah kan hmu a, Isua pian zan pawh khan chawimawina hla - Chungnung berah pathian ropui takin awm rawh se, lei chunga a lawm em em mihringte hnenah remthu leng rawh se, tih hla an rawn sa a nih kha.

“Zoramah pawh Kristiante tih chak nan Angel zai hi a ṭul a nih a rinawm. Harhna ṭum thumna hma 1913 te kha chuan Kristian Aizawl bialah 7,776 chauh an la awm a, harhna ṭum thumna 1919-1925-a hian Aizawl bialah 31,692, Lunglei bialah 8,106, an vaiin 39,798 an lo ni ta a. Heng harhna ṭum thumna laia Angel zai hi ṭKristian hmasate tihchak nan Pathian hmanrua a ni ve ngei ang.

“Angel Zai hun hi hetiang hian a indawt niawm tak a ni. Dapkhanah, Hmunpuiah, Melvengah leh Tanhrilah. Melvenga Angel zai hi Pi Khuanglianthangi sawi dan chuan Dapkhana a zai hnu a ni”, a ti. Chu chu Upa Suakchhungan Hmunpui aṭanga Angel Zai hawn chhoh tuma, ‘Dapkhanah an lo kal’ a tih nen a la inmil zel a ni”, tiin a ziak a ni (Phek 152-155).

Pathian zarah kan dam ang a, kar leh lamah chuan chanchin ngaihnawm dangin chhunzawm kan tum ang.