Guest writer
PL Liandinga
MUHCS
‘Engkim hi a titu azir a ni,’ tih a ni a. Sorkar hmasa hun laiin Healthcare Scheme a awm a, eng emaw chen kalpui a nih hnuah zawm duh lovin mi eng emaw zat an inhnûkdâwk a. Tun sorkarah Mizoram Universal Healthcare Scheme a awm leh a. A hmangtu tam takin lawmthu an sawi sup sup mai a. Sorkar hmasa huna Healthcare chungchang sawi khan sorkar hmasa hun chanve vel aṭang emaw kha chuan Healthcare pawisa ba kha englai pawh a titi luahtu a ni ti ila kan tisual lo hial awm e. Kum 2023-a sorkar a’n inthlak pawh khan sorkar thar khan sorkar hlui hun laia Healthcare pawisa, cheng vaibelchhe eng emaw zat ba lo awm kha a pe tla ta hial niin an sawi a. Sorkar tharah erawh chuan vawiin thlengin Healthcare pawisa ba chungchang sawi rik a la awm rih lo.
Hetiang Healthcare atan hian mipuiin thla tin pawisa kan chawi emaw, a tirah kan thawh emaw a. Chu'ng chu sorkarin a do letna chin pawh a awm thei. Mahse a kalhmangah hian lirthei Insurance ang deuhvin lirthei nei zawng zawngin Insurance atan pawisa kan pe thliah thliah a. Tawhsual kan lo tawh palh chuan Insurance company chuan kan motor chhe siamna chu min tumsak leh ta ṭhin a. Mahse tawhsual tawh loh kha vanneihna a nih miau avangin tu tan mah insurance pawisa hman ṭangkai ve loh kha vuivaia lak chi a ni lo. Healthcare atana pawisa kan thawh pawh kan hman loh khan vuivaina lam tur chi ni lovin hmang lo theia awm kha vanneihna zawk a nih miau avangin tu tan mah vui chi a ni lo.
Hetia mipui nawlpuiin kan Healthcare scheme thar, MUHCS kan lawm viau a ṭha kan ti viau emaw tih lai hian khawilaiah emaw chuan duhthu a sam lohna lai sawi tur hria kan awm zauh zauh niin a lang a. MNF Party ukil (ti mai ila) chhuanvawr pakhat phei chuan Healthcare hman kawnga sorkar leh Synod Hospital leh sorkar inremna thuthlung chu mipui ngaihdan pelin a copy a dil ta hial a ni ber a. He inremna lehkha hi eng atan nge MNF Party hian an tih a, engtin nge chu lehkha chu an hman ṭangkai dawn mipuiin an hriat loh avangin mak tih a hlawh viau niin a lang.
Tuna Mizoram sorkar hnuaia Healthcare scheme hi a aia ṭha a awm theih leh theih loh te, sorkar dinglai hian tun ang hian a kalpui reng thei dawn em tih kan hre pha lo va. Mahse, kan hmuh chinah chuan a hmangtu tan a lawmawm hle a ni tih a chiang. A bikin loh theih lohna avanga phai lama inenkawl, MUHCS zarzotute an lawm zual. Fiamthu ti tak deuh chunga, ‘Ka ZPM tawh,’ han ti te leh, ‘Chumi Party chu ka ni naa ZPM vote chu ka ba ta khawp mai,’ ti tawk pawh an awm nual. A ṭhatna pangngai aia ṭha anga a lan theih nachhan pawh sorkar hmasa hunlaia Healthcare hmangtute kha eng emawti taka a pawisa thila an buai vang a ni a tih theih. Sorkar khan damlo inenkawlna pawisa, Healthcare scheme aṭanga pek tur kha a ba nasa tlat a. Damdawi-In pantute rilru kha damdawi-In an awm lai aṭang te, an chhuah hnuah te a hah zui a. A hmang leh turte pawh an tîm tlat avangin sorkar hmasa hunah khan a rei telh telh a, Healthcare zawmtute kha an tlem tial tial a. Khatiang ni lova ngaihtuah zui tur tehchiam awm lova damdawi-Ina inenkawl theihna Healthcare scheme hman mek hian fak a hlawh lehzual ta a ni.
He khawvelah hian engkim mai hi khaikhin thil vek a ni a. Kan khaikhinna buk lung kan khai dan azir zelin thil hi ṭha kan tiin ṭha lo kan ti mai ṭhin. Tun hma, lirthei dang kan beisei miah loh hunlai kha chuan Truck buhfai phur chunga kan chuan theih mial pawhin kea kal lova kan awm theihna a nih avangin kan lawm a. Jeep ṭawngṭawl tak, kal thei ngawr ngawr chunga kan chuan a, kawng chhe taka kan insawh bawrh bawrh pawhin kha motor-a kan chuan loh kha chuan kan hmabak dang chu kea kal a ni mai tih kha kan rilruah a chiang em a, kan vui ngai lo. Mahse, tun hnuah chuan eng emaw changin kawng mam ve deuh hmel kan hmu ta fo va, kawng a chhiat a, kan han insawh deuh chuan kan vui lo thei lo. Healthcare scheme, MUHCS hmangtute kan lawm em em nachhan chu a hma lama sorkar enkawl Healthcare kalpui dan a ni thei ang. Khatih lai pawh khan thu lawmawm deuh mai tura ngaih, “A damlo chhungkua apiang tan cheng nuai hnih kan dah vek,” tih te kha Assembly House-ah sawi ni mah se, lawmawm lamah kal lovin ngeiawm lamah a kal thei. Khatiang pawisa (damlo pakhat tan cheng nuai hnih lai mai) kha kan tan a tam lutukin kan hria a, a awihawm thei lo a ni. Tun dinhmunah chuan cheng nuai hnih chu sawi loh, nuai sawm chuang pawisa phawrh ngai hauh lova phai lam damdawiin te leh Durtlang damdawi-In chhuahsan an awm nual. ‘Ka mit a tidam miau a ni,’ tih ang maiin MUHCS zarzotute kan lawm miau a ni. Chutiang deuh bawk chuan sorkar hmasa hunlai khan kan hotupain Assembly House-ah, ‘Kan dah vek,’ ti eng ang mah se, Healthcare bill kha a táng miau a ni.
Vawiin thleng hian kan Private damdawi-In ṭhenkhatin Mizoram sorkar Healthcare MUHCS nena inthlunzawm an la duh ve rih lo va. Han duh ve mai se mipui tan ṭha hle tura ngaih a nih laiin an la remti hlei thei tlat lo va. Eng tak nge an harsatna kan hre lo va, han zawm ve dial dial se la chu a ṭha berin a lang. Thil ngaihtuah theih tak pakhat chu heng kan Private Hospital te hian MUHCS hi an duh ang tawkin an hlawkpui dawn lo emaw, pawisa thilah an hamṭhat phah dawn lo hrim hrimah emaw an ngai a nih loh vek chuan, an zawm loh hian an hlawk zawk rih niin a ngaih theih. Hlawk zawk dawnin hamṭhatpui dawn se chu an zawm ngei a rinawm. Kan Private Hospital, MUHCS nena la inthlun zawm ve ta lo te hian thlunzawm ve ta se an hek viau ang em tih hi ngaihtuah tham a awm.
Damdawi leh a kaihhnawih sumdawnna hi thil namen lo angreng tak mai a ni a. Ram changkang zawk kan hre pha chiah lo nain, India ramah ngat phei chuan damdawi lam hna hi rawngbawlna lam ai mahin sumdawnna a nihna lam hi a lian zawk ta hial emaw tih tur a ni. Kan Private damdawi-In te ṭhan chak dan te, a neitute sum leh paia an dinhmun te, doctor te hlawh leh ilo dang dang, a sum leh pai zawnga han thlir hian India ramah damdawi-In hi a hlawk viau niin a ngaih loh theih loh va. Mizoramin vairama kan belh damdawi-In hrang hrang han thlir a, kan bawh nasatzia te, Aizawla Hospital pangngai deuh kan bawr dan te han en hian, sum leh pai lamah chuan kan damdawi-In te hi an che chhe hran lovin a lang.
Pensioner-ten a hma lama MUHCS (1.0) tluk lo deuhva an ngaih avanga MUHCS (2.0) zawm rih loh te an sawi lai khan kei chuan ka zawm ngei ang tih kha ka thutlukna a ni. Sorkar hnathawkte hi kan hamṭha hlein ka hria a. Kan thawh chhung zawngin kan dam loh nikhuaah kan chhungte, kan châwm kan hrâite zawng zawng nen sorkarin thui tak min enkawl ṭhin a. Kan thawh tawh loh hnuah erawh chuan rem lo chin a lo tam ta deuh maiah ka ngai. A rem chin tawk leh sorkar tlin tawk tur ruahmanna an siam ang ang chu lawm taka pawm turin ka rilru ka siamsa vek a. Thil dangah pawh chu chu ka ngaihdan a ni. Kan hun chhungin dan angin sorkarin (Mizoram House/IB/Lodge)-ah duty-a kan kal chuan thlenna tur hauh theihna kan nei a, chu chu kan kal pel tawh a, kan hun a liam tawh chuan eng emaw ti tia inham tan hram hram tum pawh hi ka tum ta lem lo. Kan mangan tak viau a, kan mamawh ta viau a nih chuan khawngaih te kan dil ang a, min khawngaih theih chuan a lawmawm a, a ngiata ngiat erawh a mawi lo deuhvin ka hria.
Kan sorkar hian a thiam tawpin mipuite tana ṭha ber tur ngaihtuahin a lang a, chumi piah lamah chuan a tlin tawk a ngaihtuah bawkin a lang a. Kan sorkar hi ka rin aiin mi dang hian an ring ropui ni hialtein ka hria a — engkim hi ti thei ta vek turah an ngai em maw ni aw tih chang ka nei. Sorkar hna kan thawh ve lai pawh khan sorkar khan Office-ah inrenchemna leh tlin tawk ngaihtuahin Officer pindan zau zawng tur te, Office Chair neih theih tur te, Motor lei theih chin tur te, bungraw man rate turte a bithliah vek a. Mahni duhdan dana kan tih vek mai kha a rem lo va. Chutiang chuan kawng engkimah sorkar hian tih awm tawk leh tlin chin tawk fel tak a bithliah hi a ṭul hrim hrim a. Chumi chhunga lawm taka chen thiam chu kan tihtur pawimawh tak niin ka hria. MUHCS pawh hi a ṭul dan angin kan han hmang chho zel ang a, siamṭhat ngaite a awm pawhin kan mithiamte'n ngun taka ngaihtuahin kan sorkar tlin tawkin an siamṭha chho zel turah ka ngai a. Vawiin thleng hi chuan a hmangtute kan la lawm rih viauin ka hria. Mimal harsatna chipchiar zawng zawng a phuhru zo vek lo deuh a nih pawhin a mak lem lovah a ngaih theih.