Guest writer
PL Liandinga
AW KA RAM, MIZORAM
Ṭulna avangin nikum, 2025 Oct - December khan belhkhawmin Delhi-ah ni 50 dawn lai ka awm a. Ka tlawh chin a tlem a, ka hriat chin a tawi a, ka kalna ngaiah ka kal zingin ka awmna vekah chuan ka awm tam thung a. Chanchinbu, Times of India erawh ka chhiar fo. Thil ka tawng tam lo nain eng eng emaw ka ngaihtuah ve.
Boruak chhiat leh chhiat loh thu hian tuk tinin chanchinbu a luah ve ziah a, an ngai pawimawh hle tih hai rual a ni lo va, ngaih pawimawh awm tak pawh a ni bawk. Delhi nen chuan kan hun hi darkar khat velin a intlai hleih a, chuvangin zing dar 7 vela ni lo lang tura ngaih a ni. Mahse Delhi khawpui tuamtu boruak pik, chhum ni si lo zîng phui chûk mai chu ni lo chhuak chuan a chhun tlang zo ta ṭhin lo va, khaw en hun tur pangngaiah khua a êng zo lo va. A chang chuan dar 8:30 velah fiah vak lovin ni a rawn lang ve ru ru a, chu pawh ngaihruat thil deuhva suangtuah chhunzawm ngai a ni fo mai. A chang chuan dar 9-ah pawh a lang thei lo va, a chang phei chuan chawhma han tih theih zawng hian ni a lang zo lo. Ni hnih khat vel phei chu khaw dur leh khaw chhia ni hauh si lovin thlasik khuaah ni a lang zo lo tawp a. Chuti khawp chuan Delhi-ah chuan Niin boruak chhia hi a ngam lo thei. Chuti chung chuan zing dar 7 vel, khaw ên ṭantirhah sikul kal tur naupang chu an in aṭangin an rawn thawk chhuak a, kawngpui kamah an chuanna tur lirthei chángin an awm a. Keini Mizoram lama kan nuho zing tho peih lovin Congress hun laia sikul ṭan hma an kalpui, MNF sorkarin a sût leh tak ringawt kha ka hre chhuak ve ziah. Delhi nuho chuan zing dar 7-ah an fate sikul kal tur an siam peihin an kaltir thei a, keini erawh chuan zing dar 8 vela sikul ṭan kha kan duh lo fithla ṭhak a nih kha.
Delhi chu boruak chhiat zawng tehnaah 374 tih te, 401 tih te an sawi a, hrethiam chiah lo mah ila han en mai pawh hian boruak chhia chu tehna engmah hmang lo pawhin hriat loh theih loh a ni. Khawlai a bàl em em a, inhnuai kila motor inhung pawh a bal zung zung a. Bathlarte a bàl duhin chhuat lah a bàl sam em em bawk. An tehna angah chuan Mizoram boruak chhiat zawng chu 40 tih velte a nih chuan a eng tak nge hre ve chiah lo mah ila, kan boruak chu a inthlau hle tihna a ni. A chang phei chuan boruak chhia chu motor tlan vel tan a thawpikthlak lutuk a, kawng dung an hmu ṭha thei lo va, motor te a insu a. Delhi ka cham chhunga motor insu pakhatah kha chuan mi pasarih emaw lai an thi tih thu chanchinbu chuan a chhuah nghe nghe. Boruak chhia chu an vei em avangin kawng hrang hrangin a tihnep dan sorkarin a zawng a, an beihna pawh zahawm tham tak a ni. Nilengin, zing aṭangin tui phur motorin khawlaiah tui a phingphisiauvin a phuh kual a. Motor, boruak chhe siam thei chi an khap ngawrh a, boruak tibawlhhlawh thei awmze nei lova bawlhhlawh hàl an khap a, vaivut siam chhuak thei thil, in ṭhiah te, lei laihte pawh dan ang taka phalna nei lova ti an awm chuan cheng nuai nga thleng chawitir theih an ni tih thu an puangzar a. Hnathawhna hmun reng rengah hnathawktu chanve chauh awm tur a ni, te an han ti ngut mai a. A chanve chuan mahni in lam aṭangin an Office hna te, an thilsiam hnate leh hna reng reng chu thawh tur a ni, te an ti a. A takin kengkawh thei tak tak maw. Motor pawh a Registration number azirin tam tak chu nakkum aṭangin emaw ni hian Delhi khaw chhungah khalh chhuah khap a ni dawn a. Motor hlui deuh tawh chuan a hralhna an zawn thuai thuai a ngai tihna a ni mai. Kawng hrang hranga boruak chhia tiziaawm tura an beihna leh an hmalakna chu ropui tham tak a ni tih loh rual a ni lo. Khawpui boruak vawng thianghlim tura hman aṭanga an lo beihna (thingphun) te han ngaihtuahin, hnam pui nge nge chu tluk loh rim an nam tih loh theih a ni lo va. Mahse hmasawnna kal zelah lirthei te, thilsiamna hmun te, mihring tam lutuk vangtein vawiinah Delhi khawpui boruak hi duh aiin a chhe ta tih a ni ve chauh zawkin a lang.
Delhi khawpui leh India ram khawpui dangah hian motor hi a tam hle mai a, motor a tam tawh nak alaiin motor khalhtu zawng zawng hian motor horn hmeh chu motor an khalh tawh chuan a ken tel tlat, a ṭul emaw ṭul lo emaw, duh hun huna hmeh rik turah an ngai niin a lang a. An horn hmeh dan hian nuih a tiza angreng phian bawk. Eng hunah pawh, a sawt dawn emaw sawt dawn lo emaw, awmzia a nei dawn emaw dawn lo emaw, horn han hmeh mai hi an tihturah an ngai ni berin a lang. Kawng ngil zau takah an tlan ṭhat hle hle laite hian horn hi an han hmet ngawt a; lirthei kan han inzui diah diah a, kan hma lama mite an din avangin kan ding lo thei lo va, kan hnunga lo kal pawh a din a ngai a. Chuta kan hnunga lo ding thar chuan a din rualin a horn te hi a’n hmet ngawt a. Kan hma lama mi an han kal a, zui mai loh chu tihtur dang engmah kan neih loh laiin kan hnunga mi chuan horn min han pe lui hram a. Mahse tu mah hian horn hmeh chu eng teh ualah an ngai lo va, an haw hlei lo va, an pawisa chuang hlei lo va, an hmet ve mai mai a ni ber mai. A hring a hrana boruak a thianghlim loh tawh tehlul nen, a bengchheng zawng pawhin a hahthlak tho mai.
Delhi khawpui, a bikin New Delhi lam phei hi chu an ruahmanna a ṭha a, a mawi pawh a mawi tham a, a zahawm pawh a zahawm. Hmun hrang hrang hi han fang ila, kawng sira thing phun a lo kur ngiau nghiau va. A khát tawkin phul hmun nuam tak, ṭhianzahova han ṭhut bial a, han titi khawm tel telna atana itawm tak tak a awm thluah a. Chu'ng chu an enkawl ṭhain a mawi hlawm em em lehnghal. Kawngpui lah chu a tam ber chu kan duhthusam phak aia ṭha hret a ni awm mang e, tih tur a ni tlangpui. Keini Mizoram aṭanga kalte tan chuan a ṭha tehchiam lo lai pawh hi awh viau tham a ni hial law maw tih tur a ni. Motor hrim hrim hi kawng chhuat pakhat inṭawma a insulpel zawnga kal lohna tur, he lam kawnga kal tur chu a inzui zawngin he lamah hlir, saw lama kal tur chu saw lamah a inzui zawng hlira kal tur (one way) deuh vek a ni a. Motor leh motor han intawh sual leh inchalsiribup hleih theih hauh lo turin an kal a. Chutih laiin kan hma lama tlante an hmanhmawh loh deuh va, kan hmanhmawh si chuan kan hmaa motor tlante tlan pelhna tur khawpin kawng a zau vek bawk a. Khawchhung kalkawng ngawt pawh hi thlakhlelh tham a ni.
Mihring ruahmanna ṭha leh bawhzuina ṭha tak hmangin khawpui mawi tak din a ni a. A khát tawkin ramhnuai (Park) te pawh zau tak tak an siam a. Chu'ng ramhnuai aia cheimawi leh enkawl ngun, lenvah leh intihthawvenna tur hrim hrim (Park ve tho) dang tam tak a la awm bawk a. Veivahna turin lirthei chuan man tlawm leh chak chi, Metro te a awm a, mi rethei tan pawh man tlawm taka veivah zung zung theih a ni. Mamawh leina hmun tur changkang deuh (Mall) leh changkang teh vak lo bazar satliah, engkim mai a man chanve vela dawn thlak theih deuhthawna hmunte awmin zirna hmun ṭha leh damdawi-in ṭha te, senso ngai mang lova damdawi lei theihna hmunte a awm vek a. Khawpui ropui leh zau, thil chi tinreng awmna hmun a ni tehmeuh mai. A ropuizia leh a duangtu leh a thuam chaktute fakawmzia pawh hahipa sawi tur a awm ang.
Mahse chu Delhi khawpuiah chuan boruak ber mai a chhe ta tlatin a bawlhhlawh ta tlat a. Manganthlak tak a ni. Sum leh pai te, in leh lo te leh lirthei leh changkanna tehna chi hrang hrang engkim neih vek tawh hnua hrisel lohna nena khawsak ang tlat niin a ngaih theih a. Kan ram Mizoram thlasik zing ni chhuak chho leh van dumpawl te, Niin thinghnah hring a chhun te, boruak thiang vawt seng sengte leh thlasik niluma kawtkaia nilum han aiho nawmzia te hi chu, man leh mual hranpa awm hauh lova kan malsawmna dawn a lo ni ngawih ngawih a ni tih han hriat hi chuan, he Mizoramah hian lawm taka awm ve theih deuh a lo ni.