SAP ṬAWNG HI

Sap ṭawng hi a pawimawhin hman lar ber a ni a, mahse Sap ve lo tan chuan a har bawk si. Keini phei chu Mizo kan ni a, kan hla phuahthiam Pu Rokunga pawhin, Mizo kan ni kan hmel a tha, kan tum a sang bawk si, a lo ti a. Keini ang, sam sei, a tla kawlh then tawh chawr leh si loh avanga chal lang ve tawh, ha la kuh zui, hmelin ‘puak’ ti lo tih inhre reng si tan phei chuan han sak ve pawh inthlahrunawm zawk deuh erawh a nia aw.

Kan hla tam takte hi Sap hla, mi thiamten Mizo ṭawnga an lehlin a ni a, an thiam hi ka ti em em. Zan thiang reh lai takin, tih hla Krismas lai vela sak hlawh leh lar tak pawh hi Sap hla lehlin a ni a. A Sap tawng chuan, Silent night, holy night, tih a ni a. A phuahtu hi German mi Joseph Mohr-a a ni a. Austria ram thingtlang khaw lian lo takah 1792 khan a lo piang a, 1815 khan Roman Catholic Puithiamah nemngheh a ni.

1818 khan kohhran ding tir, Mi Thianghlim Nicolas-a kohhran, Obernorf-ah dah a ni a, he hmun aṭang hian Alps tlang lianpui vurin a khuh var vo mai chu a lang chiang em em mai a, a mawiin a lunglen thlak hle bawk a, chu tlang chu a thlir a, Lalpa pian lai vel chu a ngaihtuahna ramah chuan a lo lut a, a lung a leng hle mai a. Chu chu keinin urlawk ni kan tih, December ni 24, 1818 kha a ni a, tichuan, Zan thiang reh lai takin, tih hla hi a phuah ta a ni. German tawngin a phuah a, chu chu Sap tawngin an letling a, Sap tawnga lehlin chu Mizo tawnga lehlin a ni ve ta thung.

A letlingtu hi kei ka lo hriat dan chuan Mission Veng Upa, Pu Muka tih a ni a, mahse Lunglei lam Upa, Pu Lalmama ti an awm bawk, a dik zawk erawh ka hre chiah lo, a tu zawk pawh chu nise, an letling thiamin a mawi hi ka ti em em mai a. Kei hian letling ve ta ila, Zan thiang reh lai takin, tiin mawi leh nalh takin ka letling hian ka ring lo, Sap tawng kha a ni miau a.

Silent, tih chu, reh, tihna tih chu ka hre ve thiam mai a. Night, tih pawh zan tihna a ni, tih chu kan hrethiam ve rik ruak a, tichuan ka buaina lai ber la ni rih lo deuh, silent nihgt, tih chu, zan thiang reh, tia daha lehlin chu ka Sap tawng thiam ve chhun ang ang pawha ka han tuahremin a la inrem dik thlap mai. Aw min tuahrem se ka chung Khuanun, tih hla ang deuh khan.

Ka buaia ram thlalerah hian, tih ang maiin khan ka buai takna ber lai chu, holy nihgt tih lai tak hi a ni. Night tih chu zan tihna a ni tih kan sawi tawh a. Holy, tih hian a lawm min tibuai ta reuh phian chu. Dictionary an tih mai, thumal hrilhfiahna hrang hrang te chu ka hmuh ve phak tawk tawk ka en a, thinghlim tihna a ni deuh zel mai si a. Chutiang chuan han letling ta ila, zan thianghlim, tihna a nih hmel ve lutuk a, lo ni ta ang sela, zan thiang reh zan thianghlim, ti ta chiah ila, a mak fu roh hmel e.

Zan thiang reh lai takin, han tih erawh a nalhin a mawi a ni mai lo, a tluang em em thung si. Chuti a nih chuan, holy chu, thianghlim tihna ni loin, lai takin, tihna a ni dawn a, he hla atana mawi leh dik, inhmheh tak hi thil dangah chuan a inhmeh chiah hmel loh thung tlat. Kan Pathian Lehkhabu Thianghlim hi Sap tawng chuan, Holy Bible, tih a ni a. Holy kha, lai takin, tihna angin hmang dawn ta ila, Pathian Lehkhabu Laitakin, tih a ni ngei ang a, a va ni thei meuh awm si lo ve aw. A, kan tawng a ni lo va, Sap tawng hi a har a ni ber mai.

Tum khat chu IPC an tih mai, chang 316 vel lai hi ka zir ve e, ka ti pek a. Nau tihtlak chungchang vel a ni a. Nausen la piang lo pawh tihhlum kha chu tualthat, mihring tihlum, kum tam tak tan phah theihna a ni awm e. Mahse Sap tawngin a inziak a, kei lah Mizo pa ve tak hi ka lo ni bawk si. Sap tawnga, quick unborn child, tih khan mi tibuai ta em em mai a. Thumal hrilhfiahnabu te ka han keua ka en a, child tih chu naupang, nausen tihna hi a lo ni a. Hei chu pawl ruk kan zirlai pawhin ka lo hre ve thawi thuak tawha ka bo lo.

Chutah, unborn tih kha ka han zawng leh char char a, nausen nu puma la awm, la piang lo, tihna a lo ni a, harsatna em em ka la nei lo va. Tin, heti hi a ni a, ka harsatna tawh taka chu quick tih tak hi a ni. Thumal hrilhfiahnabu ka enah lah chuan rang, tuan rang, muang lo, tihna an ti vek zel si. Chuti ni ta se, nausen piang lo, tuanrang reuh lutuk, tihna a nih hmel a, ni chiahin ka hre bawk si lo. Ka buai ta em em mai a, nu pum chhunga nausen naute chu chuti taka tuanrang ni awm lo tak, nu chhulah a tawm kiks emaw a ni ang a, nge nia a lo tuanrang reuh viau zawk, tih ringawt ngaihtuah chuan ka dan zir ve pawh chu a awmzia ka hre lo tulh tulh mai.

Buaina lo kiang la, ka ram ka chuan ang, Khawvelah hian ka thla a ngam thei lo, tih hlate kan sa ngawt thin, ka buaina erawhin a kian phah lo rap. Ngaiteh, heti hi a ni a, chutia ka buai ve em em lai tak chuan, kan Ukil, Sap tawng thiam tak, Pu S.L.Thansanga hi a lo kal ta hlauh a, hlimsang nu phei chu ni ila e, Lalpa rawn tirh ngei a ni, ka ti hial ang, mahse ka ni lo remchang hlauh kha a pawi a nih hi. Kei chuan rang takin, ni lo, quick takin ti zawk ang aw, Pu Thansang, hei ka buai a nia aw, quick hi, rang tihna a niin ka hre sia, a va mak ngai ve ka ti.

Ani chu a nui kar kar a, i hre dik e, mahse nung, dam, tih nan hian Sap tawng hlui deuh leh puithu deuhah chuan an hmang ve thin, Chuvangin, mitthi leh mi nungte Lalpa, The Lord of the quick and the death, te pawh an tih thin hi, a ti a, ka thaw huai. Kan Ukil zarah ka dan zir ve pawh chu ka hrethiam ve deuh ta ri ruai a, quick unborn child, han tih pawh chu nausen la piang lo harh reuh thet thet che rang si, tihna lam ni loin, nau la piang lo a nung ngei tihna lam a lo ni zawk a.

Nia, a thi tawh chu tihhlum emaw thah emaw a ngai vak lo ang, mahse nausen nung ngei la piang lo pawh nise, chutiang tihlum chu dan anga hrem theih tihna a lo ni a, nu hriselnain a tawrh dawn emaw nuin a tuar ai chuan, thudang ni se, chutiang thleng chuan danah a lo awm dim diam hi a lo ni a. Dan min zirtira Mizo tawng ngeia min hrilha semininar an neih thinte hi a va lo hlu em.