BUHSENG HUN

Chhaktiangah Rih-tlang bawm hawilopar iangin, Chhimtlang van hnuai hril kan vangkhuaah; Hmartlang khua selin i lo par ainawni, A pawi ber chu mi tawna i hlui tur hi, Sialsuk Tanpuian a lo ti ang mai khan, sik leh sa inher liam zelah tunah zawng, buh seng hun pawh a lo inher chhuah ta. Chu chu kan Mizo khawsaka pawimawh em em a ni chungin, thangthar zingah buhseng pawh a awmzia hre lo erawh kan tam ta.

Lam hla neih kum phei chuan chhungkuaa rama riak lut, ar nena inkhai bawr hialte pawh an awm thin. Thlasik a lo nih tawh avangin khua chu a vawt vu tuk a, zingah buh kan la chu e, favah hriam tawk kan keng a, buh lah chu daiin a lo tlak huh dup mai a, a vawt nen hun nen, kut hi a hun sawng vuai tap mai a, chutah favah, thingzaina te reuh te ni awm tak a ha chik hrip hrep hriam tawka kan han inzai palh phei chu maw, a thip lutuk kut kan thing nawr nawr. Buh kung chhe deuh a then lei lama tlu sawp nul mai, sazuin a lo chip bawk, a kung ro lam kan han kuai ding chu a zang duai mai a, a si hlirin a khat chu maw, phurawm lo e.

Chawhnu tlang herah thung chuan e, dai a hul tawh si, ni a nem dam diai a, buh kung tha hring hlim hliam hmin tha bawk kan han la thung chu mahni leh mahni pawh hi kan inchuh a ni ber mai. Zan a lo ni, khua lah chu a thiang em em mai a, thla a han eng kulh mai phei chu maw, ramriak tan chuan a nuam teh asin, elektrik eng te chu maw, mumang inlarna ramah pawh kan hmu phak lo, Pathian Beram No kan khawnvar chu a eng reg tawh ang, tih hla ai chuan thla engah kan lung a leng zawk fe, thenkhatin tingtang an lo keng bawk, awrawl theih tawpa ringin tu mitmei mah veng lo va, Min dawn ve la i zun ngai riang te hi, Zantiang chawrthlapui a lo en changin, Suihlungleng reng rengin ka hawi vel a, Ka tawng si lo tha sen siari, han tihte chu a bak a awm chuang lo.

Chawhmeh erawh a vang duh teh thung asin, thlawhlai khawi emaw laia dawl kan hmu fuh, chu chu ba kung a nih avangin kan han pawt vak a, bal kan pawt chhuakte chu e, kan hlimna chu khitah a ni ringawt. Sihneh hnah var chi chawrno kan han hmu fuh ngat phei chu, sakhi sarep kan ngai bik lo ve. Buh chunga kan han riak chu le, buhvui kan han mutpui nawlh chang lah a tam, a me bawk a, mi hur thuhruk an sawi ang mai kan thak sup sup.

Lupui kam neih kum phei chuan e, sangha a lo fuan, kan zu rut, nghalim tui pai ngei mai tumthangpar nen kan han chhum a, chaw kan han ei chiah mai chu hrawkah hian a liam thla duak duak mai a, tunlaia zing tawngtai hawng mi lian nuin mi dang mitmei pawh veng lek lova a duh lai lai vawksa a kawk a khai haw, thil dahvawhna bawma a dah mawm zel zula eng tuka a kang a, hrawk a chhu thla nghuat nghuat emaw tih tur khawpa chaw an ei chep chep thinte nen chuan khaikhin chi pawh a ni lo.

Chutah le, nghalrual an lo chhuah chang a awm bawk, hlo thlova nikhat pawh min pui ve hlei lo, vaki leh vasuih leh pit lah chuti bawk, kan buh thar ei tuma a chuhhelh helha an la tang zawk phei chu thin hi a ur hlur mai a, tunlaia an ramsa humhalhna dan, Wildlife Protection Act an tithe hi la awm ve hek lo le, sanghal kan hual a, kan tihlum a sa kan han chhum kan hlimzia thinte kha. Mahse e, a chunga dan khi tunah chuan a lo awm ta, chuti chung chuan kan hriat ve atan pawimawh chu maw, IPC an tih maiin mahni bakah mi dang, kan bungruate kan venhim nana mi dang a tul dana zira thih thleng khawpa kut kan va thlak min phal ang khan, kan buh ei tur ven nan chuan kan rik dawt pawh a thiang ve ngei ang.

Danin a humhalh sia, tih vanga savawm no hruaiin min seh a tum a, tlan chhiat ngar ngara tlan peih tawh ngang loh hnua insehtir hrep ringawt tum pawh a dik ber chuang lo. Chutianga savawm kawlh mi seh tum kan tawng palh a nih pawhin e, mahni lo inven ve nana kan lo tuk chawrh mai bakah kan lo thah pawh a thiang a ni, tihte erawh hriat a ṭha khawp mai. Savawm chu sawi loh, keini mihring a anpuia a siamte meuh pawh hi e, miin kan thil an ruk dawn emaw mi thah emaw, tihnat emaw an tum chuan kan lo inven nana kan tihleta a ṭul dan azira thih thlenga kan va khawih pawh a thiang asin; chu chu IPC an tih mai chang 96-104 ah hian kan pian hma aṭang daih tawh khan a lo awm dim diam tawh.

Chuvangin, buhseng hun a ni emaw ni lo emaw, eng hunah pawh nise, danin humhalh tho pawh ni sela, mahni sahim nan leh inven nan chuan savawm leh sakei, rul leh a dangte pawh hi kan tihhlum a thiang a, chutiang tur chuan danin dikna chanvo min pe a, kan mihringpuite chungah pawh a ni tho, tih hi kan hriat hnu pawh a lo ni ang, mahse i hre nawn fo thin ang aw.

Buhseng hun a ni emaw ni lo emaw, eng hunah pawh nise, danin humhalh tho pawh ni sela, mahni sahim nan leh inven nan chuan savawm leh sakei, rul leh a dangte pawh hi kan tihhlum a thiang a, chutiang tur chuan danin dikna chanvo min pe a, kan mihringpuite chungah pawh a ni tho