HAW HAW

Kristianna lo luh hma khan kan pasal­thate reng reng kha a tlangpuiin maltlat chi, chinghne maltlat (lone wolf) ang mai a che chi an ni hlawm a. A hu ho emaw háw hàw emaw leh midang an awm vang ni lovin, a malin an huaisen ngam a, chu chu an ngaihsânawmna tak hi a ni awm asin. Tlangval tlawmngai kha an insawithei ngai lova, an ri phawr phawr ngai lova, ngawi rengin khawtlang leh tanpui ngaite tan an pen chhuak a, a malin an che ngalh thin.

Chutiang bawkin huaisen dik tak, pasaltha dik tak chuan an hming an chhâl zen zen lova, an hming an chhal chhun hi chuan mipui leh an bula awmte thlamuanna atan a ti an ni deuh ber thin. Insual leh mi cho thur thur an ching ngai lova, an bula awm ngawtin an huaisen tih an hriat hek lo. Hei hi mi huaisen, pasaltha leh tlawmngái nun dik tak chu a ni.

Kan lénglawng hla pakhata, “Mi ngêng pasaltha....” tih hla thu hian kan Mizo pasaltha leh mihuaisente nundan phung (character/ behaviour) kha a phawk chhuak hle-in ka hre thin. Mi tan a an inpeknate, mi an tanpuite khan fak hlawh duh vang ni lovin,  a tul a an hriat kha an ti mai a, thih a tul pawhin an thi ngamin an thi mai a, khawtlang muantu dik tak, an lalte chapona lallukhum an tling a. Humhim reng ngai, an khua leh mipuite tan thlamuantu leh malsawmna an ni a. An hlu êm êm a ni. Sakei sual hualna hmunah chuan a huhova hual chang a awm thin a, ramsa kawlh hualnaah chuan a tul ve bawk thin. Mahse, chutiang hunah chuan huaisen dan dika huaisen chu an tum leh duh vang reng pawh ni lovin, mi hriat hlawhah an tang leh thin. 

Hun a lokal zel a, kan nunphung a lo danglam a, sapui leh râl an hlauhawm ta lo. Tunah chuan uire sehtu tur sakei pawh a awm tawh lo. Khawtlangah chuan pa tlawmngai fâl leh taima fâl chu an la awm tehmeuh mai a, veng/khaw thenkhat chuan hetiang mite hi ngaihsân a chawimawina châng an la hria a, a lawmawm hle. A bikin khawpui lamah hian kan Mizo thil ngaihhlut (cultural/ traditional values) kan hloh nasa tial tial a, káng veng/khua a tuitla emaw vanduaina tâwk  an awma a chhanchhuahna/ zawn hna lam a tlawmngai tak takte ai chuan, television channel lama zaithiam thlan chhuahte chuan khawtlâng lawm an hlawh ta zawk a, kan hmuak ta luai luai mai a. 

Mizo tlawmngaihna keng tlat a, vote zawn vang ni hauh lova kan khawtlang nuna mawhphurhna keng taimate chuan chawimawi an hlawh ta meuh lova, rawng min bawlsaktu tur a kan thlan tlinte chu, thuneihna an chelh avangin ropuina a ngaiin mipuiin kan zawn ta luai luai mai. Sakawr tawlailir kal theih lohna leh sakawr a kal rem lohna hmun a mingo hovin an lalte an zâwn thin kha thik niawm takin, khaw laili kawngpui-ah kan ram hruaitu atana kan thlante kan zâwn ta chiam mai a. Tunhma a damlo leh mitthi bâk zawn ngai lo hnam kha eng kan ti ta nge ni dawn ni? Mi zawn inchuh kha chu a awm ngei thin kha. Chief Minister emaw, Minister emaw zawn hi Mizo hnam nuna awm ngai lo, thil zahthlâk a zawn tân pawha zahthlâk, a zâwntu (a lo tlawntu ti hial teh ang) tan pawh a zahthlâk tawpkhâwk a ni.

Tunah zet hi chuan tunhma a pasaltha kan tih ang kha an awm chiah tawh lova, chuvang chu ni maw, mal kal a, chinghne mal chêta chêt hi kan thiam ta meuh lova, “A hniak tam lam lam” tih thupui hi kan bawh ta hle tih a lang chiang khawp mai. Mahni ngaihdana dik leh ding ngâk ngam, midang pun lova mahni dik tih zawng leh pawm zawngah chuan tui zangkhauh su lêt ngam hi an vâng ta pharh mai a, Zofate zingah hian khawvar lam arsi ang pheuh pheuh an ni ta. Tunah chuan America ramin ‘lone ranger’ hun an kalsan a, a huho (posse) a dân pâwn a hnawl (outlaw) an um thin hun kha a lo thleng ta a ni ber. A sawt zawk chin pawh a awm ngei anga, a himin democracy ramah chuan nghawng a nei na zawk pawh a ni ang e.

Kan Zâwlbuk inrelbawlna a tawp tâk hnu a, YMA hi Zâwlbuk inkaihhruaina thlâktu ang reng deuhva kan neih hnu hian, kan khawtlang inkaihhruaina pawh chu pâwl pakhat kaihhruaina zulzui a kalpui a lo ni ta a. Chu pâwl kaihhruaina hnuaiah chuan a huhova pâwlin thiltih a ngah kha pâwl tana hlawk leh a chakna thahrui a ni tih a hruaitute’n an lo hre chiang ta telh telh a. Huau huau hman tangkai dan kawngah an harhin piantharna an chang nasa a, chumi dawt lehah chuan hàw hàw a thiltih a lo chhuak ta a. Chumi-in a hrin chu a tam zawk leh inhlawmkhawm tha zawkin a tlêm zawk leh tangrual ve lo zawk rahbehna (social oppression) a ni a. Chu tak chuan kan Mizo hnam ngaihhlut “pasaltha nun” chu a tidal zova, a tak a huaisenna, thinlung chhunga huaisenna dik (mental courage) thlauthla-in mahni pawha thudika maldin ngamna chu a phet chiang ta hle a. Pawnto hla a “Pahnih lo chuan kan ngam lo, pathum lo chuan kan ngam lo” tih hi kan thupui a ni ta zêl a nih hi. 

Mahni inchhung leh khua/veng chhung aṭanga mahni ngeiin, midang pun buai lova bul tan tur ni si khan, kan tan ngam ta meuh lova. YMA kan pun ta a ni ber a. ‘Guerilla warfare’ ang chi a hmelmate bei tura pasaltha mal chhuah emaw, thian pahnih khat nena chet thawh kha a lo rem tawh meuh bawk si loh avangin pun tur kan zawng ta a. YMA pawh chuan “Kum Puan” lam hawiin a member-te a pun chhawng leh a. “Ruihhlo Do Kum” kan puang nawn áwn áwn a, chumi hnu-ah a hming dang deuh vuah a, huam zau hret turin “Ram leh Hnam Humhalh Kum” te kan puang chhunzawm ta zêl a. Hàw hàw a, a huhova chêtna-ah na ná na chuan a huaisen fâl ni lo, a pawr fâl apiang thu khan ngaihthlâk leh zawm a hlawh hun a lo thleng ngei thin a, thluak fima ngaihtuahna hmanga thu dik leh tha zawk tan a mal din ngamte áw chu a ring thei tawh lova, bengchheng thâwmah a thâm ral a, chutah chuan mahni mihringpuite laka pawikhawihna lian leh rapthlâk tawp chu a lo thleng ta thin a nih hi. 

Mihring ni si kha kan ngaihtuahna thluak fim hman ai chuan, Mautam sazu ang maiin kan inzui ta duah duah mai a. Pawikhawihtu a puh Police-in an mante kha Police Station-ah emaw Jail-ah emaw a huhova kal chilhin “A hmêl kan hmu duh” ti ngawtin kan zim a, kan veng/ khaw miin kut a tawrh chuan phuba lak châkin kan zá a. Kan tam chhûangin mi zin veivak leh feh haw thlengin an nupui fanau hmuhah, an lirthei leh anmahni taksa thlengin kan dap sak duh a, a daptu thenkhat phei chu an thil dap (dan khap thil) duh ve thote an la ni zui a. Police pawhin magistrate/ judge phalna a ‘search warrant’ an neih chauhva an tih theih kha, kan tam chhûangin kan kutah thuneihna kan inpe chawp a, mi kan dap a, an nupui fanau hmaah tlâwm leh zak taka kan siam piah lamah an chhungkaw inthunnunna khaidiat thlengin kan chhut chah sak thei a ni.

Eng thu mai pawh hi, eng thil thleng mai pawh hi, a hàw hàw leh huhova kan kalpui chuan a fuh ngai lova, humsual dai a awl bik thin. Mimal, mahni dikna a ding ngam, mahni a dik taka huaisen kan tlêm ta a. Khawtlanga inrahbehna kal zêlah, tunlai hian kan tleirawlte chuan dân bawhchhiat leh mi sual ràwn chu, an tam zawk avanga an dikna leh chanvo ve reng turah an ngai ta emaw ni tih hial tur a ni a, Aizawl khawpui a him ta lo viau mai. Dân rorelna kan tundin a ngai a, dân kengkawhtu tura dânin thu a pek diktakte’n, dân ang taka dân an kenkawh tâwk loh avanga hetiang thil hi lo thleng thei a nih rualin, kan khawtlanga a tam zawkin a tlêm zawk an rahbeh thin vang a thleng a ni thei bawk. SRS tel lova kan ram hi chhe vek dawn a inngaite an awm a, ram changkang leh dingchhuak zawng zawng hi SRS nei ve lo an ni tih hrilh ila, an haw viau ang.

A pawimawh ber chu inchhungkhur aṭanga inzirtir a ni a, mahni dikna leh chanvo humhim ngam, mahni pawh a khawvel hmachhawn ngam tura inzirtir hi kan mamawh a. Midang pawisawi lo leh midang tana hnawksak lo tura hawihhâwm taka nun inzirtir hi a pawimawh. Pâwl leh khawtlang kan mamawh lo a ni lo, pâwl avanga ropui ni lo, mahni thluak leh hriatna hmanga mahni ni ngam hi kan ramin a mamawh a. A huhova hàw hàw a mi sual rawn ngam hi kan mamawh loh ber zawk chu a ni a, kan tam chhûang a a tlem zawk rahbeh kan chin chhûng chuan, chutiang tih hmang chu an pâwl a len poh leh kan ram zalenna rapbettu an ni reng ang. Mimala huaisen, kan pasalthate anga dikna a ding ngam kha kan mamawh belh zawk chu a ni e.