Guest writer
HC Vanlalruata
KOLABARI RAM VE THUNG
Kumin kum bul lama Indian Air Force tâna Lengpui a Parchhingchheng ram lei a nih dán a rîk luai luai chhoh vang lai khan Chief Minister Pu Lalduhoma chuan ‘Statement by Minister’ tih hmangin Assembly chhûngah thusawi a dil a. Hei hi Speaker Pu Lalbiakzama chuan phalsakin March ni 6 chawhma lamah khan CM hian thu chu a sawi ta a. A thusawi hi tawi fel taka kan khaikhawm thiam theih dan chu sorkar hmasa hun lai khan Sairang khaw ram chhunga ‘Kolabari ram’ a mimal ramte hi sipai tâna lâk túra chinfel vek a lo ni tawh a. Thil dik lo lian tak a awm a nih loh chuan a sorkar chuan a kaltlangpui mai lo thei dawn lo a ni, tih a ni ber.
Kan CM thusawi hi a tlângpui-in han târlang dawn teh ang. Heta CM-in Assembly House a thusawi a dilna pawm a nih danah chuan – Pu Lalduhoma Hon’ble Chief Minister to make a Statement regarding land acquisition at Sairang Village Council area by Infantry Brigade KLP (Key Location Plan) tih a ni. He mi chungchanga Mizoram rorelna sang berah CM meuhin ‘statement by minister’ hmanga thu a sawi chhan hi ngaihtuah chian a ngai khawp mai a. Thil dik lo awm pawh ni se sorkarin a pawm lo thei dawn lo tih chhuanlamin a lo intlawh khalh lâwk a ni thei ang em tih ngaihdan a piantîr thei a ni.
Statement siam tura CM a kohna-ah hian Speaker Pu Lalbiakzama chuan ‘statement by minister’ hi tih zen zen ngai a nih loh thu a sawi hmasa kher kher nghe nghe a. Pu Lalduhoma chuan thuhmahruai-ah Lengpui rama Indian Air Force-te’n ram an lei chungchângah politics a inpuhmawhna a tam thu a sawi tê tê a. Chu tiang boruak a awm mêk lai chuan Sairang VC huam chhûnga Chawilung an tih, ‘Kolabari’ an tih bawk rama mimal engemawzat ram chu Infantry Brigade key location plan atân lâk (acquire) tumna a awm tih tun hnai-ah hriat a lo nih leh tâk thu a sawi a.
“Hei hian politics a inbeihnate a thlen nawn tawh loh na’n leh dán hnuai a dik taka kalpui a nih theih na’n leh kan member zahawm tak tak leh Mizoram mipuite hian thudik tak kan hriat theih na’n statement siam ka han dîl che a. Min phalsak avángin ka lawm hle a ni,” a’n ti hmasa phawt a. A sawi dán tlângpui-ah chuan kum 12 lai kalta-a July ni 11, 2014 daihah tawh khân Aizawl district bawrhsâp chuan Administrative Commandant, Station Headquarters Aizawl hnênah lehkha thawnin Chawilung/Kolabari a ram chu Mizoram sorkar pawmpuina-in lâk theihna túrin ‘no objection certificate’ (NOC) a pe ni-in a sawi a.
Ministry of Defence (MoD) aṭanga phalna lâk a nih hnu-ah dán angin ram lâk (land acquisition) chu bawhzui ni se tiin bawrhsâp hian rawtna a siam bawk niin CM chuan a sawi a. A sawi zêl dán chuan Mizoram sorkarin NOC a pêk dán chuan a ram zau zâwng chu acre 570 a nih thu leh politics, dan lam leh sakhuana lam aṭanga thlírna aṭangte-in, he ram hian buaina engmah a neih loh thu pawh tárlan a ni, tiin CM chuan a sawi a. CM-in a sawi zêl dán chuan August ni 6, 2014-ah Sairang Dinthar VCP Pu RC Zoliana leh Pu Lalrinngheta VC Secretary te chuan ram neitute’n an remtihna (willingness certificate) chu ram neitute hming ziak nén an thehlut bawk ni-in a sawi a.
A bâk pawh hi CM hian a sawi belh a, kan târlang kim vek lo mai ang. He mi hnu November ni 18, 2014-ah Aizawl district bawrhsap chuan Administrative Commandant hnenah bawk ‘buildability certificate’ a thehlût niin a sawi a. He certificate hi EE, Building Division, PWD-in a hriatpui (certify) niin CM hian a sawi bawk. Hei bâkah hian October ni 7, 2019-ah Aizawl bawrhsâp bawkin Administrative Commandant hnênah ram lâk (acquire) na’na ‘in principle’-a phalna/remtihna pêk a nih theih na’n lehkha pawimawh (document) hrang hrang 6 a thehlût tih CM hian Assembly-ah hian a sawi bawk a. Chu’ng zîngah chuan ram neitu mi 52 hnên aṭanga remtihna (NOC), ram zau zawng sketch map, Revenue department special secretary-in NOC a pêk leh Aizawl bawrhsâpin NOC a pêkte a thil tel bawk niin CM hian a sawi a ni.
Hei bâkah hian Mizoram sorkarin ram leina man zat (rate) notification a siam thehluh tel a ni bawk ni a sawi-in, CM chuan environment & forest clearance chungchang thehluh a ni bawk thu a sawi a. Sawi leh sawi hnu, a kimchang chuan kan tarlang sêng dawn lo. CM-in a sawi tlângpui-ah chuan kum 2014 leh kum 2021 inkar chhung hian he ram lakna atân hian thil ṭul tam tak chu chinfel a lo ni tawh a ni a ti. “Sorkar hmasa-in kut a lo thlakna-ah hian thil fel lote a lo awm a nih loh chuan keini tân pawh chhunzawm loh theih loh a ni dawn a. Dán ang thlapa thil kalpui a nih theih na'n notification chhuahte, SIA exemption pek chi a nih leh nih lohte, ram chu a pulunga hralh (outright purchase) ni lova a hawha hawh (lease) tura duan felte, chuh buaitu dang an awm leh awm loh enfiahte chu kan hmabak tur niin a lang ta a ni,” a ti a ni.
CM hian a thusawi khaikhawmna-ah hian hetiang hian a sawi a, a intlawhkhalh lawk nasa hle – “Sorkar hmasate remtihna angin Aizawl DC hian hma a la chho ta zêl mai niin a lang a. Keini hunah erawh chuan sorkar angin engmah hriat leh kutthlâk vawiin thleng hian kan la nei lova. Ka hnenah pawh official-in engmah thlen a la ni lo a ni. Sorkar hmasate'n thuneihna an pek angin Aizawl DC hian a ṭúl angin thil a lo ti chho mawp mawp mai a. Tun sorkar hi a hranpa-in engmah hriattir kan la ni rih lo a ni.
“Sorkar hmasate'n thil an lo kalpui tawhna-ah hian thil fel lo a lo awm a nih chuan zir chian a, chinfel a ngai ang a. Chu ti’ang a nih loh erawh chuan dán ang thlapin kalpui zui loh theih loh a ni dawn a ni. Boruak nuam lo deuh kan siam leh te a hlauhawm a. Thil awmdán hi Zoram mipuite’n kan hriat tlán a ṭha a ni. Thil lo tih tawh hi han sût leh chi pawh a ni hlawm tawh lova, a lo fel deuh vek tawh a. Dán anga a hmawr báwksak chiah hi hmabâk niin a lang ta a. Aizawl DC te pawh hian ṭúl an tih chuan sorkar hnenah an la rawn thlen chho mai turah ka ngai a. Chutianga an rawn thlen chhoh hunah chuan a ṭul anga bawhzui a la ni dawn a ni,” tiin.
Assembly inkhawmah khan eptu lam member-te khan CM Pu Lalduhoma thusawi (statement by minister) kha thil ṭul êm êm lovah an ngai tih an sawi chhuah kha kan la hre reng áwm e. Chu tih rual chuan CM berin pawimawh a ti a, a sawi a ni mai a tih theih a. Mahse, sorkar hmasate thutlûkna lo siam tawh tih chhuanlam a, chu tianga tihtlang kha a tum a, a lo intlawhkhalh lâwk ni ngei hian a lang a ni. Thil felhhlel a awm hauh lo a nih chuan kan CM thil sawi zawng zawng hi a dik vek mai. Mahse, a takah chu tiang tak chu a ni em?
Sairang ‘Kolabari ram’ an tih mai neitute hian tún hnai khân min rawn lén chilh a. An sawi dán chu kan CM sawi dán nén hian chhim leh hmár ang hlauh a ni tlat mai. Ram neitute chuan he lai a ram neitu hi CM sawi ang hian mi 52 an nih loh paw’n 53 emaw 51 an ni tih an sawi a. Ram inbawh thuah a tam hle a sawi-in a inbawh thuah hi thuneitu pamham ṭhenkhat inhnawh ve vángah an puh. Ram buai leh pass inthuah a tam avang hian ram neitu engemawzat chu court-ah an kal mêk a. Thil fel lo a awm tih chu court-a zualko an awm aṭang hian a lang mai a, sorkarin a nih ang anga a bawhzui mai chi ni-in a lang ta lo.
Kolabari rama ram neitute chuan an ram hi tihzímsak an nih thu an sawi a. Chu chu mi thiltitheite’n an chhungte hminga ram engemawzâta an inhnawhluh váng ni-in an sawi. Chuvangin kumin March ni 6-a assembly-a a sawi mám ang kha a ni lo an ti a. Ram pass inthuah tam tak awm ni a an sawi hi Aizawl Bawrhsap pisa a thawkte ni lo, mi dangin a hmuna endik a tehfel a chinfel leh phawt a nih loh chuan thil dik lo leh eirukna nasa tak a awm ngei-in an ring a. Hei hi sorkarin a tih mâkmawh ni pawhin a lang. Kum 2014 a ram lâk túra bul ṭan tawh kum 2019 September ni 9 a ram pass siam khap (freeze)-na thupek chhuah daih a ni ringawt pawh hian ngaih a tiṭha hranpa lo a ni.