PALM SUNDAY HMASA BER

Isua thih kum ah hian pawm dàn chi hnih a awm: mi thiam tam berin AD 30 niin an ngai a; mi thiam tlêm zâwkin AD 33 niin an ring thung. A tam lam ngaih dàn zàwm ila, kum AD 30 a nih chuan Good Friday chu April 7 a ni ang a, Palm Sunday hmasa ber chu April 2 a ni ang. Palm Sunday hma chiah chu sabbath a nih avàngin Isua chu Jordan râl, eng khuaah ber emaw a châm a ni ang. Juda-te Thawhṭanni (ni sarih ni hmasa ber) a lo nih chuan zîng takah Jordan kânin Jeriko an lo lût a; chuta ṭang chuan tûkṭhuan ei khamah Jerusalem pan a tum a ni. Lukan “Jeriko khuaah a lût a, a chhûnpelh dâwn a,” tiin a sawi (Lk.19.1).

Hemi tûka Jeriko khuaa thil thleng kha theihnghilh theih a ni lo. Jeriko biala chhiahkhawn hotu ber Zakaia pawhin Isua thãwm a lo hriatin amah chu hmuh a duh ta tlat mai a. Ani chu mi hausa tak a ni a, mi tam zâwk chuan a hlêp rûk avànga hausaah an ngai a; amah pawh chu an haw khawp ang. Chutiang boruak kârah chuan Zakaia chu a lo pên chhuak a, Isua hmuh tumin theih tàwpin a bei a; mahse a hmu hlei thei lo. Mipui an tam si, amah lah pa tãwi tê a ni bawk si; a tàwpah chuan ‘a hmêl chauh tal ràlah hmu thei ila,’ ti ni àwm takin a lo kal ngeina tûr kawngpui sîra theipui kûngah a lâwn ta ringawt mai a ni.

Zakaia chanchin chu Isuan a hre tawh ngei ang, a hmêl awm dàn pawh mi sawi a hre tawh ang; a làwnna theipui kûng zâwn a lo thlen chuan theipui kâkpui ṭhuam laia a lo bei ṭâng mai chu koin, “Zakai, lo chhuk thuai rawh, vawiinah hian i inah ka thleng tûr a ni,” a ti ta mai (Lk 19.5). Hetah hian “ka thleng tûr a ni” tih hi a ṭawngkam a chak khawp mai; “I inah ka thlen a ngai tlat,” a tihna a ni. Theipui kâkpui aṭanga Zakaia chhuk lam chu a tawlh hian a tawlh thla zawt zawt ngei ang. Zakaia inah chuan tûkṭhuan ei tûrin an inzui lût ta a, Zakaia chhûngte pawh chu Isua leh a zirtîr mi 12 lai ei tûr buatsaihin an buai ta sun sun a; mahse mi awm thei chhûngkua an nih avàngin ei tûr buatsaih chu an tân thil harsa a ni lo ang. Zakaia chuan chhiahhlawh a nei nual ang a; chhang ur sa lah Jeriko khawpui ang riang ruangah chuan lei mai tûr a awm reng bawk dâwn si. Luka sawi dàn takin Zakaia chuan Isua chu, “Hlim takin a thleng ta a,” tih a ni (Lk 19.6b).

Mipui an thuhmun fo thei lo; Isua zuitu zîngah pawh Zakaia ina tûkṭhuan ei tûra a luh ták avànga lungâwi lo an awm nghâl pang mai. Chûngho chuan, “Mi sual hnêna thleng tûrin a luh ták saw,” tiin an diriam a (Lk 19.7). Zakaia làwmah a chang thung; a testimony ropui tak, a sum zâtve mi retheite hnêna pêk leh mi laka a hlêp rûk chuan a leh li-a rulh leh a intiamna chu Isua tân thu hriat nuam, a rilru tihlimtu a ni ngei ang. “Boralte zawnga chhan dam turin Mihring Fapa chu a lo kal a ni rêng si a,” a tih phah a (Lk 19.10). Zakaia piangthar chu Jeriko mi retheihoin an chhawr dâwn mang e! Ei tûr nei mûmal loten an neih phah ngei dâwn ta si!

Tûkṭhuan ei khamah chuan Isua leh a zuitute chu Jerusalem panin an chhuak chho ta a. Tûnlai hrilh fiahtu tam ber chuan Jeriko – Jerusalem kawng chungchâng an ziahin tûnlaia kawng, kum zabi 19-naa British-ho siam khu ni angin an ngai ṭhin a; a kawng thui zâwng pawh mêl 20/25 vêl angin an sawi deuh ber ṭhin. Chutianga an ngaih avàng chuan Isuan Bethani a lo thlenin an hma zâwn khuaa sabengtungno kai tûrin a zirtîrte zînga 2 chu tîr angin an ziak ṭhin a; chuti a nih chuan Bethani aṭangin sabengtungno chunga chuangin Isuan Jerusalem a pan tihna a ni ang.

Chanchin Ṭha Matthaia ziah hi ngun taka kan chhiar chuan Isuan Bethani ni loin Bethphage a lo thleng tih a chiang a. Matthaia’n, “Jerusalem khua an thlen dâwnin, Bethphage khua, Olive tlâng chu an lo thlen chuan...” a ti (Mt 21.1). Matthaia ziah dàn chuan Bethphage aṭangin an hma zâwn khua Bethani-a sabengtungno kai tûrin a zirtîrte 2 a tîr tihna a ni. Bethphage khua chu Olive tlâng chuan chhuah dâwn, chhuah lam hreta awm a ni a; chhim lam thlang deuhah Bethani khua a awm thung. Chuta sabengtungno chu Isuan a zuk kaihîir a ni. Matthaia ziah dàn aṭang hian Isuan tûnlaia Jerusalem – Jeriko inkâr kawng khu a zawh lo tih a chiang; hmânlai kawng chu Olive tlâng chhuah lamah Judai thlalèr pal tlangin Jeriko chu pan chhuk a ni a. Jeriko aṭanga Jerusalem pana kal chuan chho deuh hlîr a nih avàngin dârkâr 4 vêl an thang ang; kum 1990-a chhuk zâwnga kan kal khân kan thang rei lo khawp mai.

Bethphage-ah chuan Isua leh a zuituten Bethani aṭanga sabengtungno kaih chu an lo nghâk a, chumi chhûnga a thusawite erawh chu Chanchin Ṭha ziaktuten an ziak lo a ni ang. Bethani-a sabengtungno chu tu ta nge? Isua ṭhian ṭha Lazara ta a ni ang. Lazara nên an inkârah inhriat tawnna thu an neih sa (password) pawh “Lalpain a duh a ni,” tih a nih kha (Mt 21.3b). Isua chu mihring famkim a nih avàngin a ṭhian ṭhate nèn thil ruahman sa a nei ṭhin. Zanriah hnuhnung an kîlna tûr pindan chungnung pawh kha an ruahman lâwk a nih kha (Mt 26.18–19).

Sabengtungno kaitute an lo thlen chuan Olive tlâng tan tlangin Jerusalem panin an chhuak leh ta a; Jeriko aṭanga rawn zuitute khân tûm kau an rawn keng sâ a; Bethani aṭanga zuituten kalkawng dunga chhâwlte chu an sât bawk a, kalkawngah chuan an phah a. Olive tlâng pang, tlák lam aṭang chuan Jerusalem chu a lang chiang hle a; temple tual ‘Gentile Court’ an tiha mipuiin sumdâwngho an bàwr laih laihte chu chiang takin a lang thei a. Mi rethei zâwkte sum dik lo taka láksaka an sumdàwn dàn chu Isuan a hria. Tûnlaia Russian Orthodox-ho hmun chhakah khuan Isua chu a châwl a, Jerusalem chu a thlîr vang vang a, “Âw, nang lul hian tûn chhûng hian thlamuanna thu hi lo hre teh hrâm la!” tiin a ṭap ta a (Lk 19.42). Hmânah Bethani-a a ṭhianpa Lazara, tûn ṭuma a chuanna sabengtungno rawn thawhtu thih khân Isua a ṭap tawh a; tûnah chuan Jerusalem mipui, Pathian hre lote tân a ṭap ta thung a ni. Isua ṭahna hmunah hian tûnah chuan ‘Tear Drop Church’ an sa a; a lan dàn pawh mittui tla tùr ang deuh pûr hi a ni!

Kidron kawr kânin temple tlângah an lâwn chho a; Kalhlên kût a hnaih tawh êm avàngin mipui an tam hle mai. Temple tual pâwnta ber chu ‘Gentile’s Court’ a ni a, Jentail-te tâna kal phal chin a ni a; chutah chuan Juda-te pawh an fuan khâwm nasa hle. Temple-a lo kalten inthâwina ran/sava an leina hmun leh tangka thlengna hmun a ni. Puithiam Lal Ana chhûngten chu lai hmuna sumdâwnna chu an thunun a; mi rethei zâwkte sum dik lo takin an eisak ṭhin. Isuan chu hmun chu a va luhchilh a, kalhlên kût dâwn a nih avàngin mipui an tam lehzual a; Puithiam Lal Ana chhûngten tam tak hlêpin mi retheiho sum an eisak a hmuh chuan Isua thin a thawk ta, thil zuartute chu a hnawt chhuak a, “‘Ka in chu ṭawngṭaina in an ti ang’ tih ziak a ni, nangni erawh chuan suamhmangte pûkah in siam zâwk hi,” a ti a (Lk 19.45,46; Mt 21.13). Chutianga mi retheite thlavãng hauha thinrim taka a chêt lai chuan mitdel leh keibaite a hnênah an lo kal a, a lo tidam hlawm a (Mt 21.14). Puithiam lalte leh lehkhaziaktuten a thil mak tih leh temple tuala a thiltihte an hmuh chuan an thinrim a; naupangten “Davida fapa Hosanna!’ ti-a an chawimawi pawh chu ngaithei loin khap tûrin an hrilh a. Isua erawh chuan, “Hêngte hi an ngawih reng chuan lungte tal an âu chhuak tûr a ni,” a ti hlauh si (Lk 19.40b).

Jeriko-a Zakaia in boruak kha a hlimawm tehlul nèn, Jerusalem temple tual boruak chu a rit hle mai. Jeriko hlimna kha temple tual thinrinnain a rawn luahlàn a; Isua chauh a thinrin lo a, amah bihboral duhtu puithiam lalte leh lehkhaziaktute chu an thinrim zual sauh bawk a; a rang thei ang bera Isua tihhlum dàn tûr an ngaihtuah ta a ni. Tûm kâu ni a lo thlen hian Zakaia anga sualna sima Isua tihlimtu nge kan niha, temple tuala mi rethei sum dik lo taka eisaka Isua tithinrimtu kan nih tih hi inenfiah ila, “Kei chuan Isua hlimna ka thlen dâwn” tiin sual simin a hnên lam i pan ang u. Tûm kau ni tlai ni tlák dâwnah chuan Isua leh a zirtîrte chu Bethani khuaa a ṭhian Lazara, hmâna a thi tawh hnu, ni 4 lai thlâna awm tawh a kaih thawh leh inah riak tûrin an phei ta a; a lo tiam ang ngeiin sabengtungno pawh chu an kai lêt leh ta a ni.