KOHHRAN DUHTUINA CHHAWM NUN

Thusawitu pakhat­ah chuan “Kan tih dàn a ni lo tih fo te hi a dik lo; Pathian hian ‘Ka tih dàn a ni lo’ ti ta sela, a Fapa Isua hi a rawn tîr dâwn em ni?” tih lam hawiin a sawi a. Nuho chu an lo ‘Halelui’ ṭhat ṭhat a. Mahse Pathianin tih dàn a nei ṭha ber zâwk a, a tih dàn ang lo chuan eng mah a ti duh lo; tih dàn neih hi Pathian zia a ni a, a zia kalh zâwngin a che duh ngai lo. Kohhranin tih dàn a nei ṭhin a; kohhran mal mal tih dàn erawh a inang vek kher lo. Kohhran (denomination) pakhata awmte chuan tih dân inang tlâng tùrin ‘inkaihhruaina’ neih a ni bawk. Kohhran chuan kalphung nghet a nei tùr a ni a; chu kalphung nghet a neih chu a tih dàn chu a ni. Kalphung nghet nei lo Kohhran chu a mûmal hlei thei ngai lo ang. Kohhran malah pawh kalphung nghet tak neih hi thil ṭha a ni a; inkaihhruai dàn tùr dik tak a ni zâwk. Chutiang kalphung su chhe zâwng chuan kohhran mipuite chu harhna thlen lai pawhin an chêt a ṭha ber lo a; kohhran huang chhûnga fellowship pahnih Kohhran Hmeichhia leh KṬP (Ṭhalaite)-te pawh kohhran kalphung su zâwngin an chêt a rem lo.

Mizoram Presbyterian Kohhranah chuan Rev. Saiaithanga kha kohhran kalhmang min zamsaktu ropui tak a nih avàngin ‘Presbyterian Pa’ tiin ko ta hial pawh ni ila a sual lo ang. Ani khán kum 1951-ah khán “Pathian biak inkhâwm hi thlarau lam chawhlui a nih avàngin urhsûn tak, fel tak leh zah taka tih tùr” tiin a lo ziak a. A sawi zuinaah chuan, “Presbyterian-ho ṭheuh ṭheuhah pawh Mizoram inkhâwm hi a urhsûn lo lehzual ber a ni. Hei hi avàng pakhat chu a tir lai khân ṭhahnem ngaihna, tam thuai thuai duhna avàngin fîmkhur leh uluk lam hi an lo thlahthlam thui deuh a, kan chhar chhuak leh zo ta lo a ni. A tam lama ṭhahnemngaih avànga kan tihfel lohte chu tûnah tihfel tum a hun ta. Kan rah hi a tam tâwk ta hle a, kan rah zîngah hian zankhuaa zai tlaivâr tùr te, thuhrila âu vak vak tùr te, sawi sawi mai tùr te leh za zawk zawk mai tùr te kan ngah tawh hle a....Engkimah kan tih dàn a huau huau lama a kal ral chuan kan rah pawh a huau huau lamah bawk a kal ral ang. Chuvàngin kan Pathian biak inkhâwm hi urhsûn lo lama kai fân zêl loin, a urhsûn leh zahawm lam kan panpui tùr a ni. A tifel lotu leh tiurhsûn lotu chu pumpelh zêl tûr a ni” a ti (Rev. Saiaithanga, Presbyterian Kohhran, Re-edited, 2009:26,27).

Tûnah chuan kohhrana rawngbâwltute hi kan lo hnih thum ta deuh bawk a, kan chîrîin kan buarchuar ṭan ta hle emaw tih mai tùr a ni. Rev. Saiaithanga kha lo tho lehin tûnlai thil awm dàn hi han thlîr vêl ta sela, engtin tak ngai ang maw? Kum 65 dâwn lai kal taa a thu ziah aia khauh zâwk khân a ziak duh mai thei. Kohhran Upa chu sawi loh Pastor-te pawh hi kan lo hnih thum ta hle mai a; kan ngaih dàn hi a darhsarh ta viau emaw tih mai theih tùr lai te pawh a awm ta nual. Kohhran hruaitute zîngah mipui kaihhruai tum aiin zui zêl mai châkna, mipui laka tlâktlum duhna boruak te pawh hi a lian zêl palh ang tih a hlauhawm. ‘Harhna hrin kohhrana’ inngai kan nih avàng hian harhna ken tel a nih phawt chuan eng pawh mai hi pawmzam tùr emaw kan ti mai ang tih pawh a hlauhawm bawk. A nghîng nasa apiang kan lâwm ta mai emaw tih tùr a nihna chin a awm ta. Heti taka nghîng tamnaah hian fîmkhur taka kal a ngai zual sauh a; kohhran kalphung, zei leh zia ṭhiat lo zâwnga kal thiam zêl tum pawh a ngai lehzual a ni.

Good Friday lai khân Aizâwla Biak In pakhatah chuan Kristian Hla Bu No. 52-na, “Lal Isua hming i fak ang u” tih kha Rokûnga hla ‘Ar ang kan vai tawh lâwng” tih thlûkin an sa a. Chu kohhrana Pastor senior leh Kohhran Upa senior pakhatin sa ve duh loin din pawh an ding lo tih thu hi Pastor pakhatin facebook-ah a rawn târ lang a. Hemi thlûka sak hi tûn hma aṭangin Kohhran tih ngai loh a ni a; Synod Music Committee-ah pawh chutianga sak loh tùr chuan ngaihtuah a ni tawh àwm e. February thla khân khawchhak lama ka zinnaah he hla hi ‘Ar ang kan vai tawh lâwng’ tih thlûkin an sa ta mai a; sa ve loin ka ngawi tluan parh a ni. He thu hi an sawi zui ta laih laih a. Facebook-a ngaih dàn rawn thawhtu tam ber chu Pastor naupang lam deuh an ni a; anniho chuan chutianga sak chu pawi an tih loh thu an sawi ta fur mai a. Kohhrana hrânghluite duh loh kha tûnah chuan palzût kan duh dèr tawh mai a lo ni a.

Chu chauh a ni ta lo, kâr kal ta maia Khatla Biak Ina Kohhran Pavalai intawh khâwmnaah pawh khân he hla hi Zirtâwpni (15.5.2015) zânah ‘Ar ang kan vai tawh lâwng’ tih thlûka sain an lâmpui chiam mai bawk a. He thu sawi chhuahna hmun pakhatah chuan Kohhran Upa senior, ṭum 3 ngawt Upa atâna thlan nawn ni tawh hian lènkhâwmnaah pawh ‘Ar ang kan vai tawh lâwng’ tih thlûk chuan a sak duh miah loh thu a sawi lang a. A lehlamah chuan Pastor pensioner zînga ṭhenkhat chuan ‘Ar ang kan vai tawh lâwng’ tih hria aram pawh an awm tawh nâng tiin chutianga sak chu an ngaihthiam thu an sawi thung a. An zînga pakhat phei chuan Rokûnga hla thu ṭhatziate a sawi zui ta zâwk mah a. Rokunga hla thu ṭhat leh ṭhat loh lam thil a ni lo a; hla lênglâwng a nih avàngin hrânghluiho khân chutianga sak chu an duh lo a ni. ‘Lal Isua hming i fak ang u’ tih hla ngat phei hi chu Kristian Hla Bu-a hla zîngah hian thlûk ngah berte zînga mi a ni a, sakna tùr thlûk pathum ngawt a nei a; chûng zînga pakhat tal chuan sa ila, thlarau mi tak tak chu an tui êm êm tho ang. Khuang pahniha chumchilh avànga tui mai kan ni palh ang tih a hlauhawm. Kan thusawi hnial duh tân chuan ‘kan hla ṭhenkhat pawh hi chutiang khatiang chu a ni’ ti an awm ang; mahse chutianga chhuanlam siam zêl chu kan ngaihtuah ber a ni lo.

Pathian biak inkhâwma sak tùrin Kristian Hla Bu-ah hla chi hrang 600 kan nei a; hêngte hi Pathian biak inkhâwmah chuan a thlûk awm sa hmangin sa mai ila. Kristian Hla Bu pâwn lama mi hi chu Pathian biak inkhâwmah hi chuan sa lo thei ila thil duhawm tak a ni ang. Tûn hma khân Synod Revival Speakers zîngah mahni pâwl hla bu bîk siam an awm a; chûng mite chu Kohhran Upa leh Pastor-ten an lo hnial hreh deuh ṭhin a ni ang, an hla bua hlate chu Pathian biak inkhâwmah an sa nasa ṭhin. Kum 2001-a Synod Revival kaihruaina siam ṭhat a nih khân hla bu bîk siam chu khap a ni ta. Central KṬP hian General Conference Hla Bu an siam ṭhin a; hei hi Bial Conference-ah hi chuan an hmang uar hle a. Anni pawh hian inkhâwm ṭan hnu hi chuan Kristian Hla Bu-a mi hi sa ṭhin zâwk sela; Kristian Hla Bu-ah hian ‘ṭhalai hla’ tiin eng emaw zât thun a ni tho si a. A nih loh pawhin Conference Hla Bu-ah hian Kristian Hla Bu-a mi, inkhâwm ṭan hnua sak tùr thun tam deuh sela. Tûn hnaiah hian Kohhran ṭhenkhat hlim deuhna hmunah Kristian Hla Bua hlate ai mahin KṬP Conference Hla Bu-a mi an sa uar zâwk mah mah niin an sawi a. Kohhran Pathian biak inkhâwmah hi chuan hla serh (hymns) kan neih Kristian Hla Bua mi ngei hi sa ṭhin ila, KHB pâwn lama mi hi chu leklamah neih vak loh a ṭha ang. Kan hlimpui apiang ûm zel loh hun hi a awm ve bawk tûr a ni.

Kohhran hlim leh harh nih hi a ṭhain a hlu a; mahse hlim avànga Kohhran kalhmang sadai ṭhiat zâwnga chêt kher erawh hi chu tih loh ngam a ṭha. Pathian biak inkhâwmte pawh hi a urhsûnna leh puithûna palzût zâwnga nèk a ṭûl ber lo. Biak Ina au rual ṭhup ṭhupte hi a ṭûl lêm lo; field kotlâng a ni lo tih hriat reng a ṭha. Pathian biak inkhâwmah hian inthununna (discipline) a pawimawh tih hriat reng tùr a ni. Inthununna tel lo lêka sapa tâlna hmun tùr a ni lo a; mahni duh ang anga chêt chhuah ngawt a remchâng lo bawk. Pathian hi ti kher kher tak a ni a; a tih kher kherna hi amah biaknaah pawh seng luh a ngai ṭhin. Chuti ni loa dahlau tak leh huau huau zâwnga kalpui zêl a nih chuan ṭhangtharin Pathian biak awmzia an hre lo tial tial mai ang. Harhna lo thleng ṭhin hi a ṭha a; kohhran pawhin a hlâwkpuina chin a awm a. Mahse harhnain a ken tel zawng zawng - ze nâwi tê tête nèn lam pâwngpaw pawm burh vek tùr a ni lo. Thlarau Thianghlim hnathawh ni lêm lo, mihring thlarau hnathawh, rilru so hrin chhuahte pawh a awm ve bawk tih hriat tûr a ni. Chutiang ze nâwi kengtute chu kawng dika kal tùra kaihhruaia an ze nawi kente chu thlit fimsak tùr a ni. Tûn hnaia thil thleng - ‘nau neih, hnute hnêk, sihal û-a û’ tih angrengte hi Biak In chhûng, maichâm leh pulpit vêlah te chuan tih loh a ṭha ber. Hetianga tih duhna hi mihring thlarau hnathawh a ni duh khawp ang. Biak in leh a chheh vêl, pulpit leh maichàm zahawmna humhalh zâwng hian Pastor leh Kohhran Upate pawh an huaisenin an fîr ngam tûr a ni. Hrânghluite lo kal dàn leh duhtuina kha i mausàm mai lo teh ang u. Pathian thuin, “In hotute, Pathian thu lo hrilhtu che u chu hre reng ula, an lo khawsak dàn ngun taka ngaihtuahin an rin dàn zir rawh u” a tih kha (Heb 13.7).