THIH THU THANG

Âr nghalina mi pân a chuk chuan a pûn duh viau a ni mahna, pûn lohna (antiseptic) damdawi ṭha bar a awm mai lo nen, kan pipute ṭawngkauchhehah khan, “khual thuthang leh âr pân chuk a pûn duh ngai,” an lo ti ṭhin. Mikhualina tîti lêng vêl khaw dang danga an han put darh kual pawh khan a nihna bâk bâkin a huaisual a, a darh ta chiam mai ṭhin.

Thih thuthang phei hi chu tun ang information technology khawvelah chuan pûn punlun duh tak a ni. A “thi”-ate an la dam ngat phei chuan.

Inbiakpawh tawnna ṭhat tawk loh vanga thu thang sual a awm theih laiin, inbiakpawh tawnna ṭhat tawh luat vanga thu thang sual tam theihzia chu social media lama lênglâm a, zuanglîm chin chuan kan hre fur tawh ang.

Ni 2, ni 3 liam ta mai khan, tu pa mâwl chintawk hre lo emaw pakhatin, kan fiamthu thiam hrilhfâk kai (Mizo comedy living legend tih ve ngam hial tur) Roluaha chu kawchhung thipût (internal bleeding) avanga thi angin thu a than chiam mai a, a thih darkar leh minit nen lam a tarlang lehnghal. Ngaihbel tur tingin a hma lawkin ngaihtuahawm khawpin damdawi lamah te a lo awm bawk nen. A darh chak teh asin. A pum puar vel avang te hian a dinhmun hi ngaihtuahawm lo phei chu a ni hauh lo nâ a, “A khawsik hi a awm leh deuh zauh zauh fo a, doctor râwn vat tur a ni,” an lo ti chauh a lo ni a. Amah pawh a la ṭawng charh charh thei. Thangkura te’na, “thih hnu awm dan mawi” an sawi kha chu a zâwm ṭha lo ve khawp mai.

Chutih lai vel bawk chuan khawvel legendary rock star, Tom Petty pawh hi thi angin, dik lo thovin chanchinthar puanna hrang hrangah an puang chuai chuai a. Mi lian leh lar tak takin an uina thu pawh an sawi liam liam hman.

A hnu daihah kum 66 mi, Tom Petty thih thu chu nemngheh a ni a; Roluaha erawh chuan, Zofate vanneihna khua tisei turin min la dampui hlauh e. Hriselna ṭha tak nen, hlim mamawh êm êm he hnam tlemtê hi, min chawk nui leh uarh uarh turin rei tak dam se ka tih hle hi!

Tom Petty mual liam ta erawh chu ka ui ngawt mai. A mimal (solo) album hmasa bera a hla phuah leh sak, "Free Fallin'" kha mahni zir zira tape recorder aṭanga guitar-a rem ka lo zir ve ṭhin hla hmasa pawl a ni a. A thunawna aw sang khawng kawh vaha, “And I'm free, free fallin'” ka han tih te khan keimah chauh tal kha chuan sa ang ka va han inti thei tak. Mood a fuh loh deuh nî leh, ṭum fuh loh deuh ṭum pawh khan, he hla vawi 2 vawi 3 ka han sak hnu chuan chhâwk ang huai hian ka hah a dam a; ka eng pik a kiang a, ka free hawk mai thin zu nia. Tom Petty, hla leh rimawi duhawm tak taka min awi tleitu, ka lawm e.

Kan pên bo thui hma-in, kawngpui i pawh leh vat ang.

Kei pawh hi, kum 2011 khan thu dawn sual vangin Facebook lamah ka thih thu a thang thut a. Chumi hnuah chuan vawiin thlengin vawi 5 vel social media lamah hian min tihlum tawh. Ṭum hnih chu thiam lo taka ka ṭhian officer pahnih rawn uang, a chhiartute’na an man fuh loh avanga ṭai darh a ni a (“Mafaa thih chhan = sam ro” tih vel mai mai leh, “A va mak teh thut ve, ṭhianpa. Mangṭha aw!” ti-a ka timeline-a thu an rawn post vêl vang te a ni a). Kan uang a nih pawhin a intihlum zawnga uan hi chu a tih fo chi loh. Pu TK-a dan takin, “Min vaw hlumtu kha chu ka la vaw hlum ve dawn khawp,” tih mai pawh a châkawm rum rum alawm. A thanna bial a zau êm êm lo hlauh thin a. Keima tâwka Sap sipai sakawr sen ang maia ka chak a, ka chum lai; ka fit a, ka fat lai kha a ni lehnghal.

Ṭum khat erawh chu FM Radio lamah pawh an puang hman lek lek a ni âwm e. An puan hma-in a thawktute’n kan veng mi an phone thei hlauh a. Anni’n, “Thi lo vang; an in pawh a reh ṭhiap alawm,” tiin an lo chhang hlauh a ni.

Dam reng chunga thi anga than hi dam reina a ni ngai, an lo tih hi tak tak a nih chuan, khawvelah hian min ningtute hnê hnawk tham ka la dam hmel riau.

Mark Twain-a ṭawngkam takin, “Ka thih thu theh darhtute khan thu an uar mai mai a nih kha,” tih mai a chakâwm.

Kum 1897, May thla khan pa thu thiam leh ropui, Mark Twain chuan thu sawia khawvel hmun hrang hrang a fan kualnaah, London-ah a chawl hahdam zawk a. A hma lawka a unaupa (cousin) dam lo vak, James Ross Clemens-a dam lohna kha amahah hmeh belin, dam lo angin an sawi thang a. A thih tâk hial thu chuan khawvel a deng ta mai a.

Chu veleh chuan New York Journal-a an correspondent Frank Marshall White chuan Twain chu thirhrui hmangin a be pawp a. A hriselna dinhmun te chu a zawt a. Twain chuan May 31-ah, “The report of my death was an exaggeration,” tiin a chhang a. Chu a ṭawngkam chuan khawvel lawm a hlawh hle.

Kan mi ropui tak tak zingah pawh hian thi thana thang hi an lo awm ve nual tawh mai. Mizo lehkhabu “memoir” (mahni thil tawn bik ziah) zinga ngaihnawm ka tih ber mai, “Thamral Lo Mitthla (Lingering Memories)” ziaktu, Jimmy L. Chhangte pawh kha thi-a ngaihin vawi 3 a awm tawh a.

Kum 1967 laihawl vel, brigadier-a a kaisan hnu lawkin, Brig. T. Sailo chu a nupui zai a ngaih avangin Shillong-ah a awm a. Hospital luh an tum niin, Ch. Saprawnga chuan, a fapa Lalsangliana, 2nd year BA zirlai, MNF zawm ta, India sipai nena an inbeihnaa a thih thu a hrilh ta mai a. Inzai pawh chu an han ṭulh ta rih a. India sipai lal chuan a leido lama mi a fapa ruang hlâwm tur chuan, rilru baihvai leh chi-ai takin a thawk chhuak ta rum rum a.

Aizawl aṭanga Vanchêngpui pana helicopter-a, minit 15 aṭanga minit 20 vel an thlâwk, rei a tih tlawk tlawkzia thu, Sapṭawnga a ziahna “A Soldier’s Story (autobiography)” kha a ngaihnawm asin (He lehkhabu Mizo ṭawnga an lehlina a thupuia “Sipai Chanchin” an ti ngawt hi chu ka ui ngang mai. “Keimah Darfengval (A Soldier’s Story)” te ti zawk se tiin ka lo chek tlawk tlawk). Kuang nena a fapa ruang hlawm tuma a kal lo hmuaktu, a India sipaipui, a aia lal lo zawkte chuan a fapa an kuta a thih avang chuan thupha an lo chawi liam liam a. Ani chuan, insum ṭeuh chungin, pachang takin, “E, pawi ti duh reng reng suh u, in tihtur in ti mai alawm,” tiin a chhawn thei zel a.

Khaw chhung mipuite’na a ruang phawrh tura thlân an hai lai chuan pa pakhat hian hlauthâwng ru tak tih hriat hliah hliah hian, “I fapa chu a la thi lo a nia, an kahhlumte hi chu a ṭhian Lalzika leh Rozidinga te alawm,” tiin a bekbawr a. Buaina zakhua a thlen palh a hlauh avangin, “Ka fapa a ni tho alawm,” tiin Rozidinga ruang chu a kuang kenah chuan a dahtir a. “Theih ni se an pahniha ruang hlâwm kha ka duh ngawt mai; a leng ngang si lo va,” a ti vawng vawng a ni. An post commander hnenah chuan a fapa a nih loh thu pawh chu a sawi duh ta chuang lo va. A fapa Lalsangliana chuan a pa hova a ruang ni a an hriat an phawrh lai vel chu ral aṭangin a lo thlir ru reng a ni âwm e.

Hemi hnu lawk hian ka pa nu cousin pasal R. Khawpuithanga, MNF ministry-a MLA leh Adviser to Chief Minister lo ni tawh pawh kha, kan venga an inpui lamah India sipaiin an kahhlum thu an rawn zualko va. Urhsun takin mittui nen an thlan ṭhu nghe nghe a ni. An kahhlum tâk khan a thawmhnaw vel a lo ahsak nual vang a ni awm e (Ani fanu Malsawmkimi hi a nia, hetia ka hming put chawp ni zui ta, “Mafaa” tih min phuahtu chu. Kan chhungkhat laina hnaite hian ka têt tê aṭangin, “Mafel” tiin min ko ṭhin a. Ani Meske-i la ṭawng fiah thei lo chuan “u Mafel” min tih nan, ama thiam ve danin, “u Mafa” min ti reuh ṭhin a. Chu chu min koh zui nan an hman phah ta a, pen-name leh nickname-ah ka pu hlen chu a ni ta der mai. Pu Puia phei hi chuan, “Mafate” ti hlir hian mi la ko).

Hetih lai vek hian kan upa ber Lalrinmawia kum 1 pum hlum awrh pawh khawsikin a na vak a, thi thanin a thang ve hat hman.

Ka hming “Lalrinfela” ti a min saksak tu (hming “phuah” leh “sa” tih khi ka hmang ve ve a, chik takin in lo en dawn nia), R. Khawpuithanga nupuia laizawn, a chungchang pawh tlêm azawng he huanga ka rawn thai ve tawh, ka Pi Haunguri pawh kha, a damdawi in awm laiin a pasala patea te khaw lam mi khan a hmu a. Chu damdawi ina awm ve tho, Puilo khaw nu pakhat thih thâwmah chuan amah turah riak an lo ngai a. Khawbungah an lo thlanṭhu ve bawk a ni âwm e.

Fiamthu thawh-mi leh thuziakmi, IPR&T Department-ina First Mizoram Prolific Writer chawimawina an hlan hial, C. Lianmawia pawh kha, an rammut laiin, a hmingpui a thi a, amah emaw tiin Sihphira an in puiah an lo thlanṭhu bawk niin ka hria.

Heti ang hi sawi tur an lo tam khawp a lo ni. A la dama te chuan dam rei phah nan hmang ngei se, ka tih kher mai!

Dam rei phahna chu a ni hran lo chu a nih hi, kan upa ber kum 2 a tlin hmaa thi thana thang khan, kum 40 hmel pawh hmu lovin min liam bosan vawng vawng mai si a.

Ka u, thei ila, favang van boruak thiang pawl ruihah khian chhum hmanga i hming ziah hial ka nâp!

“I wanna free fall, out into nothin'

Gonna leave this world for awhile.

And I'm free, free fallin'”