Dr Lalchhuanawma Tochhawng

Guest writer

Dr Lalchhuanawma Tochhawng

WORLD CUP

Football thiam hauh si lo, infiamna lama thawhhlawk lo zet ni mah ila, match khata si za zet lo chhuah ve tawh ka nih avangin inthlahrung bik lovin World Cup lam hawi hian thu i han chhep chhuak ve teh ang.

Match khatah si 100 zet chhuah mah ila, World record erawh chu a ni lo. Khawvela match khata si chhuah hnem ber chu Madagascar rama Stade Olympique de L’Emyme(SOE) an ni. Goal lut zawng zawng hi ‘own-goal’ vek a ni nghe nghe. An rama an team langsar pahnih Stade Olympique de L’Emyme (SOE) an tih leh AS Adema inkhelhnaa thil thleng a ni a. League hmawr bawkna lam inkhel pawimawh takah SOE leh AS Adema hi 2-2 in an inhneh tawk a. Hei vang hian SOE tan champion ngaihna a awm tawh lo va. Hemi inkhelah hian SOE hian 2-1 in hma an hruai reng a. Mahse hun tawp dawn lamah chiangkuang lo zetin referee-in AS Adema chu penalty a hlawhtir a. 2-2 a lo nih phah ta a. SOE tan champion theih a ni ta lo chu an thin a rim em em mai a. ‘Protest’ dan tur an ngaihtuah a. Kar khat hnua League kharnaa an inkhelh hun a lo thlen leh chuan a hmaa an penalty chawi duh loh lantir nan anmahni goal lamah an pet lut ta ngat ngat mai a. A vaiin goal 149 teh meuh an thun a nih chu. Tichuan AS Adema chu goal khat mah khung ve lovin si 149 zetin an chak ta a ni. He thil thleng hi Madagascan Football Association chuan a ngaithiam lo hle mai a. SOE coach Zaka Be chu an hrem a; player pali an hrem bawk a. Player dangte pawh na takin an zilhhau bawk a ni.

Football chanchin hrim hrimah hian ngaihnawm tak tak, nuih tiza thei tak tak a awm naa chu lam chu sawi zui lovin World Cup denchhenin thunawi te te i chhep kual teh ang.

Mihring kum leh Infiamna: Infiamna hrang hrangah hian kum hi a pawimawh dan a inang lo viau mai. Infiamna thenkhat chu kum 40 chuang pelh hnuah pawh a la tih theih viau a. Football erawh chu kum upat hnuah khelh chiam a harsa tawh a ni. Kum 35 hnuai lam hi an vanglai tak a ni zel. Kum kal ta lamah khan North Delhi Kristian Ṭhalai Pawl zingah, Football no tê ka khel ve rawk mai a; kum 60 pelh hnu chuan a lo tihchi vak loh. Kan chawntha lam hian a lo tuar zo meuh tawh lo. Infiamna hian kan taksa chak vanglai tak a mamawh tlat a; chuvangin bul ṭan hma a ngai a, India ramin kan la tihfuh hleih theih loh lai tak a ni hial awm e. A remchan angin kan la sawi nawn leh ang.

World Cup hi kum 1930 atang chauh khan buatsaih a ni a, a tir lamah phei chuan ngaihhlut a hlawh viau lem lo. Indopui Pahnihna liam fel hnu, ram hrang hrang an inbun fel hnuah a lo vul chhuak ta ti ila a dik ber awm e. A tirah chutiang chu a ni naa tunah chuan khawvela ennawm ropui ber tia chhal ngam hial a lo ni ta a ni.

Kan nun a danglam ang zelin kan kal dan kan thlak a; sawrkar leh sakhua meuh pawh an insiam ṭhain kalhmang thar an zawh fo thin a. Football pawhin dan hrang hrang a siam danglamin a siam thar zel bawk a. Keini ang chuan kan hre seng meuh ta lo. Kum 1863-a London khawpuia Freemasons’ Tavern an tih a Football Association a din a, Dan an zam atang khan dan tam tak an siam tharin an siam ṭha ta. Khami kum khan kum 1840 chho vel atanga an hman The Cambridge Rules an tih mai, Cambridge University zirlai rualin an siam chu an siam ṭha a. A tawi zawngin khati khan Football dan a lo piang ta ti ila a dik thei awm e. Goal Kick te, Corner Kick te hi an han belh chho zel a; kum 1878 aṭangin Referee –in hamrik a hmang ṭan bawk a. Kum 1891 atang khan penalty kick an hmang ṭan a. Hemi kum aṭang hian goal net hi danah an telh a. Referee pawh khelmual chhungah a tlan ve ta a ni. Tunah chuan referee pui turin electronic hmanrua an hmang nasa ta hle mai. Kan tar lan tâk angin football chauh lo pawh, thil dang zawng zawngah pawh hian kum za a han ral meuh chuan dan thar a lo piang lo thei lo va. Khawvel kalphung leh mihring ngaihtuahna lo danglam zel avang hian chu chu loh theih loh thil a ni. Ram leh hnam pawh hi kan kal dan ngai renga kal tur kan ni lo va, kan thil tawn leh min chîmtu boruak thar ang zel a ngaihtuahna thar siam ve a, kan damkhaw chhuahna tur leh hma kan sawn ve theihna tur kawng zawn a ṭul thin. Chu chuan kan sakhua leh hnam hi kan hlam chhiah tur tihna a kawk lo va, kan sakhua leh hnam ziarângte a lo him a, a lo chak theihna turin kan insiam rem tur tihna lam a ni. Sawrkar a insiam ṭha ang a, tlawmngai pawl an insiam ṭha ang a, kohhran hrang hrangte an insiam ṭha ang a, chuti anga insiam ṭhatna chuan mi mal nun hi a ṭha zawngin a nghawng bawk dawn a ni. Football referee ang bawkin hmasawnnain a hrin khawl leh hmanruate hi hma lam panna atana min puitu atan kan hman ve ngei a ngai bawk.

World Cup lam kha han sawi zawm ila. World cup hi Mizote hian kan la en rei vak lo. Kum 1986 velah Television atangin chiang kuang takin kan en ve ṭan chauh a ni. Kum 1982-ah khan Aizawlah mi tlem deuh chuan Bangladesh TV kal tlangin an en a. Kum 1990-ah erawh chuan thingtlang lamah pawh kan lo en ve nasa ta hle mai. Mahse power supply lam kha kan pachhe viau mai a, a goal dawn lai taka a han thim thut mai te kha a buaithlak thin a ni. Hmasawnna chi hrang hrang a lo lut a; chung thilte chu chhawr tangkai tur chuan a ken tel leh a innghahchhan lam hi lo neih ve a ngai a; a vantla ringwt chu a lo rin theih hauh loh mai tih a chiang hle.

German ka ṭan. Germany hi kum 1986 aṭang khan ka la ṭan ta zel a. A chhan lah chu a ropui viau pawhin ka hre lo. Kum 1985 kuma European Cup finalah Liverpool leh Juventus an inkhel a. Juventus tan French khel thiam Michel Platini khan penalty a pet goal hlauh mai a. Liverpool an chak ta lo a ni. Liverpool ka ṭan em avangin Michel Platini kha ka haw deuh ta tlat mai a. Kum 1986 World Cup-a Semi-final an khelh pawhin Michel Platini avangin France ka ṭan thei lo va. Germany lam ka ṭan a, anni chuan France chu an hneh ta si a; Germany chu ka ṭan zui ta zel a. Nupui ka han nei a, vanneihthlak tak maiin ani pawhin German a lo ṭan ve hlauh bawk a; ka ti fuh hle. Football hi mi tam takin an la urhsun em em a, ṭan zawngte ṭan lah a na bawk. Politics lama ṭan zawngte an ṭan bur ang deuh hian Footballer ṭha, kan hero te chu an khelhna team apiang kan ṭan nghal zel mai bawk a. Sap ṭawnga ‘hero worship’ an tih mai hi tute mah hian kan pum-pelh bik lo em ni le. Politics lama mahni pute ṭan bur mai te hi eng anga ngaih tur nge tih te pawh a sawi zau theih viau ang. Donald Trump-a leh a anpui deuh deuh, ding leh vei hawi a duh duh sawi ṭhin te, mumang ram ni awm tak tak sawi ṭhinte pawh hi anmahni ṭantute chuan an ṭan bur mai a. Nimina an thusawi leh vawiina an thusawi inang lo mah se, inang si lo kha an awih ve ve mai zel a ni awm e.

Mihring kan nih chhung hian ‘hero’ hi kan lo mamawh vek a ni mahna! Zaithiam Whitney Houston hla sak, ‘The Greatest Love of All’-ah khan, “Mi zawng zawngin hero an mamawh a, mipui hian chung en tur an mamawh vek e,’ tih a awm a. Mi zawng zawng hi kan ni vek lo mai thei a. Mahse hei hian kan nun kal zel atana kan ngaihsan zawng, kan hero-te pawimawhzia te, hruaitute pawimawhna te pawh a sawi lang thei hial awm e. Footballer te, politician zingah te ‘hero’ kan nei a. Politics lama kan Hruaitute hi an va pawimawh tak em! Kan hero an ni tlat si a. ‘Hero’ nei fuh ram leh hnamin hma an sawn a, nei fuh lo apiang an hnung tawlh thin a ni. Mizo hnam hian hero kan nei ṭha tawkin kan hria em?