THLALER PALTLANG NUN

Tun hnai mai July, 2026 khan, Afghanistan aṭangin mi 19 zet chu hnathawh tur beiseiin, a rukin Iran ramah luh an tum a. An chuanna motor chu a chhiat avangin Afghanistan thlaler, Dash-e-Margo-ah an tang ta tlat mai a. Iran lam panin, khawlum 40 – 50°C hnuaiah kein an kal a. Thlaler vaivut thlipuiin a nuai a, tui in tur an nei tawh lo va. A tawpah chuan tui in tur tlakchham avangin an thi ta vek a ni.

An zinga tel ve Hayatullah-a (kum 39) chuan, a thih hma deuh lawkin, a phone-ah, a nu thawn tur message a lo record a. Nisa leh tuihal avanga thi mai tur a nih avangin a nu chu ṭawngṭaisak turin a ngen a. A tum ram chu a thlen theih dawn loh avangin ngaihdam a dil a, a leibatnate pawhin lo ngaidam turin a ngen a. A fapa chu ṭha taka lo enkawl turin a chah bawk a ni. Tualchhung sawrkar miten nasa taka an zawn hnuin an ruang hi July thla tawp khan an hmu kim ta a ni.

Hetianga Hayatullah-a leh a kalpuite thihna chhan hi an ram economic tlak chhiat nasat lutuk vang a ni a. Kum 2021 August thla aṭang tawh khan an ram inrelbawlna a ṭhat loh avangin mi nuai tam tak chu hmun danga hnathawh tur zawngin, an nunna thapin an lo tlan chhuak tawh a ni.

Harsatna paltlang tur hian hmun hrehawm leh ralṭi, thlaler ramro paltlang a ngaihchang a awm ṭhin. Thlaler vaivut thlipui tawn tlang thei turin intuai hriam a ngai a. Chhelna te, thawhrimna te, taihmakna te, inngaihtlawmna leh mi dang hriatthiamna te kan mamawh ṭhin a ni.

India rama mi hausa chhungkaw ṭhenkhat hian, hringnun thlaler paltlang tura an fate chher hriamna, tihphung ṭha deuh mai an nei a. A hmingah chuan ‘Legacy of lesson’, ‘The Dholakia Way’ an ti a. An fate kutah an sumdawnna an kawltir hmain khawvel nunphung zirna hautak zet mai an paltlangtir ṭhin. Hetianga fate zirna pe ṭhin chhungkaw lar tak chu ‘Dholakia chhungkua’ hi an ni. Anni hi Gujarat Patel chhungkua, Hari Krishna Export, diamond (lunghlu) sumdawng lian, an pawisa che vel hlutna pawh ₹6000 – ₹12,000 crore lai a ni.

An chhungkua hian, an sumdawnna enkawl tur an fate chu hmun hla takah, tu nge an nih tu mahin an hriat lohna hmunah, thla khat vel tal, mahnia indap chawpa khawsa turin an zin chhuah tir ṭhin. Hetianga an tirh chhuah hian thil pathum an zawm ngei ngei tur a awm a. Pakhatna-ah chuan, pawisa tlem te an mamawh tawp khawka an hman tur chauh an paitir a. Pahnihna-ah chuan, an chhungkaw hming leh nihna an thup tlat tur a ni; an ID tak ngial pawh lak chhuah an phal lo a. Mobile phone an keng tur a ni lo bawk. Pathumna-ah chuan, an va thlenna khawpuiah chuan inhlawhna leh thlenna tur an zawng chawp ang a, an hnathawhna ngaiah kar khat bak an thawk tur a ni lo bawk a ni.

Hetianga an chhungten an tirh chhuah zinga lar tak chu US-a lehkha zir chhuak, Dravya Dholakia-a, kum 21, mi hausa tawntaw Savji Dholakia-a fapa kha a ni. Vawi khat mah a la tlawh loh, Kerala khawpui pakhat Kochi-ah a zuk kal a. An ṭawng hman ber Malayalam a thiam lo va, Airport aṭangin harsatna a tawk nghal a. High School zo thei lo, Gujarat-a lo neitu fapa anga insawiin hnathawh tur a zawng nghal a. Vawi 60 zet an lo hnar hnu-ah, Aryas Hotel-ah dawhkan tifaitu angin a thawk a, chhang siamna leh BPO call centre-ah te a thawk bawk a. Ni khatah chaw ei nan ₹40 bak a nei lo va, pindan chep zetah mi dang 5 nen an khawsa a. Awngphah a awm lo va, inthiarna 2 awm chu mi 25 in an inṭawm a ni.

Hetiang bawk hian Dravya-a unaupa (cousin), Heet Dholakia-a pawh, Sikkim khawpui Gangtok-ah tirh a ni a. A pain a sawi danin, a thuam ken chhun chu ‘mahni inrin tawkna’ chauh a ni. Hna tenau te te a thawk lawr a. Gangtok khawlaiah thingpui leh ice-cream a zuar a, ₹8 man kha ₹20 in a hralh a, ni 3 chhungin ₹3500 lai a hlawh chhuak a ni. Hemi hnu hian Royal Collection dawrah thawk lehin, dawr neitupa fapa piangsual a khawngaih avangin a tum aia rei hetah hian a thawk ta a ni.

Dravya-a leh Heet-a ten thil pawimawh tak tak an zir chhuahte chu –

1. I bu lum (comfort zone) aṭangin chhuak la, ṭhan lenna i hmu ang.

2. Eng hna pawh hi a zahawm a, zah taka thawh tur a ni.

3. Mobile phone hian ngaihtuahna a la peng a, phone tel lova nun hian ngaihtuah theihna tak tak min pe a ni.

4. Kan hma lam hun atana pawimawh ber chu keimahni kan ni.

5. Tu mah lian bik leh te bik kan awm lo, mi tin mai hi kan intluk tlang vek a, zah taka indawr tawn tur kan ni.

6. Mi naran tan chaw vawi khat ei hlawh chhuah a harzia an hre chhuak.

7. Inngaihtlawmna pawimawhzia an zir chhuak.

He an chhungkaw kalphung hi kum 25 kal taa Savji Dholakia-a’n bul a ṭan a ni a. Heet-a pa, Ghanshyam Dholakia-a chuan, “Pawisa chu a inpek theih mai a, finna erawh chu nun chhuahpui a ngai a ni,” a ti a. An faten mahni chauhva nun an hmachhawn khan, mahni an inhre chiang a, dawhtheihna te, tawrhchhelna te, huaisenna leh nun hlimna te, classroom-a an zir tel loh an zir chhuak a. Nawmsakna leh khawl thiamna (technology) in ṭhalaite a hual vel lai hian nun dan hautak lo an zir chhuah an duh a. MBA classroom-a zir chhuah theih loh thawhrim leh tlawm taka nun pawimawhna te an zir chhuah ṭhin avangin, he ‘Dholakia Way’ hi an la chhunzawm ta zel a ni.

“Thlan rim nam lovin rimtui a nam theih loh,” an lo tih angin, mi puitling ni tur leh hlawhtlinna tak tak chang tur chuan nawmsakna tlansan a, hrehawmna leh beidawnna thlaler paltlang ve phawt a ngai ṭhin.

Sheikh Rashid bin Saeed Al Maktoum-a, Dubai khawpui, vaivut mai aṭanga khaw ropui taka din chhuaktu chu chanchinbu miten an ram hma lam hun tur a hmuh dan an zawt a. “Ka pu kha sanghawngsei chungah a chuang ṭhin a, ka pa pawh sanghawngsei chungah bawk a chuang a. Keiin Mercedes ka khalh a, ka fapain Land Rover a khalh a, ka tupa pawhin Land Rover bawk a la khalh a. Ka tuchhuan (great-grandson) erawh chu sanghawngsei chungah bawk a chhuang leh tawh ang,” tiin a chhang a ni.

Hetiang deuh hian a sawi chhunzawm a. Chhun leh zan sawi lovin, i hun ṭha zawng zawng hlanin, rim takin hna i thawk a. Engmah lo aṭangin thil ropui tak i din chhuak a, i fate erawh nangmah angin an thawk rim ve tawh lo va. Harsatna leh rilṭam hre lovin, aih (no) tih awmzia hrethiam lovin an lo ṭhang lian a. Engmah neih loh hrehawmzia an hre lo va, an paukhauh lo va, an no em em a. Mahse, chu chu an sual vang a ni lo va, an thiam loh pawh a ni lo. Tuarchhel leh puitling tura harsatna i paltlang ang kha lak bosak an ni a tin ni. Thawk lova nawmsakna hi kan thlahte hnena kan hlan chhawn theih hlauhawm ber a ni, a ti.

Hei hi a pa khan a hriatthiam avangin, an duh tinreng pe thei mahse, dan pakhat bawhchhiat theih miah loh a nei a. Chu chu, “He in chhungah hian tu mah hnathawk lovin an awm tur a ni lo, an chanpual tur chu an thawk chhuak ve mai tur a ni,” tih hi a ni. Hausakna rochun turin a fate a enkawl seilian lo va, mi chak leh puitling ni turin a enkawl zawk a ni.

Thawhrimna leh puitlinna tel lovin mi hausate hian chhuan khat pawh an daih ngai lo va, an ral leh mai ṭhin. Khawvela lalram ropui ber ber - Persian, Egyptian, Greek, Roman leh British te ngei pawh hmelma avanga tluchhia an ni lo va, nawmsip an bawl nasat lutuk avang leh an awm nawm lutuk avanga chhung lam aṭanga nget chhia an ni, a ti a.

Sum leh pai leh nawmsakna te hi tu leh fate tan a ro hlu hnutchhiah tlak a ni lo va, anmahni tichhe theitu zawk a ni. Khawvel mi hausa ber berte pawh hian an fate chu ro sum an rochuntir hmain an khuahkhirh a, an thunun a; tawrhchhelna leh harsatna te, nunphung ṭha te an zirtir hmasa zawk ṭhin. Sum leh pai hausakna aiin nunphung ṭha anmahniah an tuh hmasa zawk ṭhin, a ti a ni.

Pathian thu ziaktu lar Dr Lina Abujamra chuan, “Pathian kan tawhna leh kan ṭhan lenna chu thlaler hmunah a ni,” a ti. Pathian chuan kan nun tichak tur leh a ṭhatna kan hmuh fiah theihna turin thlaler ram ro tak, hrehawmna leh natna hmunah te min dah ṭhin a. Lungngaihna, channa leh natna hmunte hi Pathianin rinna kawnga kan ṭhan lenna atan leh, Amah kan hnaih theihna turin a hmang ṭhin. Pathian chuan thlaler hi a hmuh kan mai lo va, kan ṭhan lenna atana hmunpui berah a hmang zawk ṭhin,” a ti a ni. Thuthlung Hlui huna Rinnaa kan pate - Abrahama, Isaka, Jakoba, Mosia te kha Pathianin thlalerah a hruai lut vek a ni.

Kan tu leh fate kan enkawlna-ah pawh hian, duat lutuk leh nuamsa lutuka enkawl lovin, thlaler hmun paltlang a, Pathian hre tur leh a duh zawnga nung tura kan enkawl a ngai tak zet a ni. Kan fate hi taihmakna leh thawhrimna te i zirtir thar leh ang u.

- JH Zoremthanga