NGAWI LA . . .

Mi pangngai hian ni khatah thumal 16000 bawr vel an sawi ṭhin niin zir mite chuan an sawi a. Mipa aiin hmeichhia an ṭawng tam zawk tlangpui bawk a. Heti zat thumal kan sawi zingah hian, thu ṭha, mi dangte siam ṭha a, fuih phur thei emaw, thu ṭha lo, mi dangte tina thei engzat nge kan sawi ṭhin ang le? A khawi zawk hi nge kan sawi tam zawk tih hi zawhna pawimawh tak a ni.

Kan ṭawng theihna, lei hi kan taksa peng tê tak tê, mahse, pawi nasa tak thlen thei a ni a (Jakoba 3:5). Thufingte 18:21-ah chuan, “Lei thiltihtheihnaah chuan thihna leh nunna a awm …,” tih kan hmu bawk a. Thu ṭha, mi dangte tana damna, nunna, sawi tur kan hriat loh chuan kan ngawih mai a ṭha zawk tihna a ni. Elisabeth Elliot, Kristian missionary leh lehkhabu ziaktu ni bawk chuan, “Ngawih hun ṭha i neihte chu hmaih hauh suh,” tiin ngawih finthlakzia a lo sawi a ni.

Tunlai khawvelah hriatna nasa takin a pung a, a tê ber aṭanga a lian ber thlengin ‘Aw’ neih kan tum a. Kan ngaihdan leh thu hriat te mi dangin an hre ve lovang tih hlauvin, social media leh a ngaithla peih apiang bulah kan au chhuahpui a. Hetiang hunah hian ngawi tura inzirtir hi thil zawm harsa tak a va ni em!

Ṭawng hi mi dangte nena kan inbiak pawhna, thil ṭul leh pawimawh kan inhrilh leh inzirtirna hmanrua ṭangkai tak a ni a. Kan thusawite hmanga mi dangte hmin theitu (influencer) nih dante kan inzirtir mek lai a, ngawih, kâ an loh leh ṭawng loh lo inzirtir hi khawvel kalphung leh mihring zia nen pawh inkalh angin a ngaih theih hial awm e.

Mark Twain, American, thu ziak thiam leh fiamthu thiam tak chuan, a ṭhianpa pakhatin an fridge magnet (tar mawi) -a thuziak ni tin a chhiar ṭhin thu a sawi a. Chuta thu inziak chu, “I ngawih reng avanga miten mi mawl anga an ngaih che chu, i kâ i an a, i mawlzia chiang taka i lantir aiin a ṭha zawk,” tih hi a ni.

Ngawih a, ṭawng loh hi eng nge a ṭhatna?

Thufingte 17:28-ah chuan, “Mi â pawh a ngawih reng chuan mi finga chhiar a ni a, A hmui a chip chuan mi remhriaa ngaih a ni,” tih kan hmu a. Pathian hruaina zara kum 50 ka tlin kum khan, ka hun kal tawhte ka thlir let a. Ka tawnhriat aṭanga zirlai pawimawh tak, ‘Kum 50 tlin finna’ ka tih mai ṭhin zinga pakhat chu, “Ka thil hriat leh vei zawng zawngte hi sawi chhuah vek a ngai lo,” tih hi a ni. Ngawih a, sawi chhuah loh ka zir chuan ka nun nasa takin a tihahdam a, ka buaina ṭhin tam tak min pumpelhtir bawk a ni.

Kan thusawi, kan ka aṭanga chhuak tawh hi a lak let theih lo va, a nawh reh theih hek loh. Chuvangin, kan ṭawng tam avanga sawi loh tur kan sawi hian, mi dangte nunah harsatna nasa tak kan thlen a, inlaichinna tichhetu kan ni ṭhin a ni. Thu ṭha leh thutak, mi dangte tana malsawmna leh hmangaih avanga inzilhna te chu kan sawi a ṭul ṭhin a. Chutiang ni lo, sesea mi dangte chanchin sawi hi an tan mai ni lo, a sawitute tan pawh a hrisel lo a ni.

Ka naupan laiin, mi chanchin sawi hi, “Hmeichhe tih awm tawk,” an tih ka hre ṭhin a. Ka rilru chuan, “Hmeichhia zawng zawngin kan ti vek lo,” ka lo ti ṭhin. Tunlai hian, a hmei a pain, tute mai pawh hian sesea thusawi hi kan ching sawt em em a, nuam kan ti hle ni pawhin a lang a, a pawi hle. Ka nuin a sawi ṭhin pawimawh tak mai chu, “Mite ṭhatna sawi tur i hriat loh chuan ngawi mai rawh,” tih hi a ni.

Ngawih leh ṭawng tam loh

Pastor Ted Cunningham-a chuan, ‘Ngawih Thiltihtheihna’ (The Power of silence) tih thupui hmanga thu a sawinaah, “Nupa nun leh fanau enkawlnaah te, inlaichinna ka neih zawng zawng, online leh hnathawhna hmunah te, thil pakhat ka zir chhuah chu insum theihna lantir a, ṭawng insum fo hi a ni,” a ti a. Ama hmaa pastor pension ta dawhkana thuziak a ro chun a, chutah chuan, “Heta awm ve lote hi ven him tlat an ni,” tih a inziak a. Chumi awmzia chu, pindan chhunga awm ve lote chanchin chu, an tana ṭha lo turin sawi a ni lovang, tihna a ni awm e. Thufingte 26:20 chuan, “Thing a ral avangin mei chu a thi a, Sesea thu sawitu awm lohnaah chuan inhauna a reh ṭhin,” a lo ti a. Awm lote chanchin sawi leh sesea thusawi kan lo hria a nih pawhin keimahniah tawp thei se a va ṭha em!

Philosopher ropui tak takte hian ‘ngawih’ hi an lo ngai pawimawh hle mai a. Confucius-a chuan, “Ngawih hi ṭhian ṭha, mi phatsan ngai lotu a ni,” a lo ti a. Micky Caruso-a pawhin, “Ka ṭawng laiin engmah ka zir ngai lo,” a lo ti bawk a. Thil zir tur chuan kan ngawih a, kan ngaihthlak a ngai a ni.

Ngawih hian thu a sawi ringin, a sawi ril zawk thei reng a lo ni. Nula leh tlangval inhmangaih em emte hian an inhmangaih thu chu eng ang pawhin inhrilh mahse an sawifiah zo chuang lo. Ngawi renga an ṭhut dun hian, an sawi chhuah zawh loh hmangaihna biahthu chu an inhlan thei zawk ṭhin a ni.

Ngawi ngam tura huaisen

Tunlai khawvelah chuan, kan chanchin dawta sawitute leh kan nih lohna anga min puhtute chhan let a, mahni dikna leh thiam thu sawi hi thil awm renga ngaih a ni. Amaherawhchu, ngawih ngam hi huaisenna a ni a, keimahni leh mi dangte tan malsawmna a ni thei a ni. Lehkhaziaktute leh Pharisaite khan Lal Isua fiah nan, uire lai an man hmeichhia kha engtia tih tur nge an zawt a. Lal Isua erawh chuan chhang nghal mai lovin, a ngawi reng a. An zawh sek avang chauhin chhanna fing tak, dan kalh si lo, uirenu tana nunna ni bawk siin a chhang ta a ni.

Miten zawhna emaw, kan ngaihdan emaw min zawhin, ngawih phawt a, rilru fim taka ngaihtuah hnua chhan a him ber fo. Zawhna ngeiawm leh kan rilru tina thei a nih phei chuan thinrim lai leh rilru nat laia chhan loh ngam a ṭha. Lal Isua khan dawta an hekna leh zawhna an zawh zawng zawng kha a chhang let vek lo, chhan ngai a thliar hrang a ni. Dawta an hek avangin Krawsah a thi a, mihringte min chhandam nan a tuar a ni. Mi dangte tan malsawmna ni turin, dawta puhna chhang let lova ngawi ngam tur hian huaisen a va ngai em!

Ngawi renga awmpui rawngbawlna

Nupa, chhungkua, ṭhenawm khawveng te, thawhpui te leh rawngbawlpui te nena kan inremna tur a nih chuan, thiam zawk pawh ngawih ngam a, thiam lo zawk a lan ngam a ngaih chang a awm ṭhin. Inlaichinna tam tak a lo keh chhiat chhan chu, thiam lo zawk leh ngawi zawk ni duh leh ni ngam awm loh vang a ni fo.

Miten chhiatna nasa tak an tawh hun hi ngawih hun pawimawh tak a ni. Rawngbawltu lar tak, ‘Purpose Driven Life’ tih lehkhabu ziaktu, Rick Warren-a fapa Matthew-a kha, rilru lama harsatna a neih avangin a inawkhlum hlauh mai a. Rawngbawltu ropui tak mah ni se, tawrh thiam har a ti hle a. Anmahni tawrhpui turin an ṭhian ṭhate an lo kal khawm a, zan khuain, ngawi rengin an ṭhutpui a. Rick Warren-a chuan a hnua thu a sawinaah, an ṭhiante khan awmpui lo sawi sela chuan, an hmaa ding tur a awm tawh kher lo vang, a ti hial a ni. Hetiang hun hi thusawi hun a ni lo va, ngawi renga awmpui rawngbawlna (Ministry of Presence) hun pawimawh tak a ni, a ti a ni.

Kum 2023 tawp lam khan, kan fapa nen Thenzawl Golf Course-a lodge-ah fianrial hun neih pahin kan va riak a. Pathian hnenah chhungkua, eizawnna leh rawngbawlnaa chona hrang hrangte hmachawn dan tur finna leh chakna ka dil a. Chuta chhanna ka dawn pakhat chu, “Ngawi la, Pathian ka ni tih hi hre rawh,” tih hi a ni a. Pathian aw hre tur chuan ngawih hi a lo ngai tak zet a. Kan ṭawng reng chuan Pathian leh mi dang, kan hmangaihte leh rawngbawlpuite aw kan lo hre thei ṭhin lo a ni.

Ngawih pawimawhna leh ṭhatna hre mah ila, a taka zawm hi thil awlsam a ni hauh lo. “Engtin nge mi dangte nena inrem nan leh malsawmna ka nih theih nan a ṭul hunah ka ngawih theih ang?” tiin ka ngaihtuah ṭhin a. Mahni ralna, ‘Kei, Ka’ tih leh mahni nihna, fel leh ṭha nia inhriatna zawng zawng ralna hmunah chauh ngawih hi a theih dawn a lo ni.

Lal Isuan, “Lei chi in ni e,” a tih hi a taka nunpui a, inngaitlawm a, tawrh phah dawn pawha Pathian thu anga ngawih ngam hi, ngawih theihna thuruk chu a lo ni a. Chutah chauh chuan, mahni thiam thu sawi lo ngamin, mi dangte nen inremin, mi dangte tan damna leh malsawmna kan ni dawn a ni.

Ngawi ula, Pathian ka ni tih hi hre rawh u (Sam 46:10).

Lalpan Mizoram malsawm rawh se!

- Dr Lalmalsawmi Hmar