PU SENA HLAA KHUAREL THIL LEH TEHKHIN THUTE

Thomas Grey-a'n, "A hunlaia ṭawng tualleng hi hla thu a ni thei lo," a lo tih hi kan pawm thlap dawn a nih chuan, tunlai ṭhangtharte hla phuah tam tak hi chu 'hla'  kan tih huang aṭanga paih chhuah tur chi a tam viau maithei.

PS Chawngthu hlate erawh hi chu poetic quality ṭha tak nei, hla thu mawi tak tak rem khawm, hriatthiam nuam, chhiar nuam leh a kawh tum chiang tak si a ni deuh vek hlawm. English Literature-a rhyme scheme leh metre  an hman anga hman ve thlap thlap hi Mizo hla-ah chuan a harsa khawp mai a, kan ṭawng nen hian a inmil ve chiah lo ti ila kan sawi sual kher lo ang. Chuti chung chuan PS Chawngthu hlate hi chu a metre dik pawl tak a ni a. Metre fel tak hmanga hla phuah a tum luih vang pawh ni lovin, Mizo ṭawng a thiam em avang leh amaha hla phuah thiamna talent a awm ṭhat em vanga hetianga rem khawm mai hi niin a lang nghe nghe. 

Pu Sena hian Siamtu thil siamte hi an ropuizia leh an hlutzia a hre chiang em em a. Mawi a ti a ni satliah lo va, an zahawmzia a man chiang hle a ni. Khuarel thil mawi rau rau zingah pawh pangpar hi a ngaina zual a, a hla zawng zawng deuh thaw-ah hian pangpar lam sawina kan hmu a. Tehkhin thu-ah pawh a hman uar ber a nih avangin a lunglentu ber a ni tih hai rual a ni lo. Hla phuah thiam dangte ang lo takin Pu Sena hian thla eng te, arsi te hi a chham chhuak khat khawp mai a. Hla phuah thiam dangin an chawi lar leh an hman rim em em, rannung leh nungcha lam pawh a hla-ah hian hmuh tur a tam lo. Thereng chi hrang hrang, lelthang, ngirtling, rengchal leh nungcha dang hrim hrim, sava te thlengin Pu Sena hla-ah hian hmuh tur a awm meuh lo va. Chutih rualin pangpar erawh a hmang rim em em a. Vankhama hla kan sawi ang deuhin, Pu Sena hla pawh hi a parin a par vul ch<k a ni ber mai.

Hla phuah thiam ṭhenkhat chuan khuarel thilte hi an ngaisangin hla-ah an chawi vul a, thil siam zinga ropui ber, mihringte meuh pawh khuarel thil aia nep zawk leh lak tlak loh zawkah an chhuah fo ṭhin. PS Chawngthu erawh hi chuan khuarel thilte hi ngaisangin ropui ti hle mah sela, Pathianin a anpuia a siam mihring hi a dah chungnung ber reng a. Khuarel thil mawi zinga amah hnaih bertu, pangpar a ngainatzia leh hlaa a chawi nasatzia kan sawi rualin, a mita pangparin a mawina vawrtawp a thlen lai chu a kunga mawi taka a par vul lai ni lovin, han thliah a, nula sama tawntir a nih chauh hian a ni.

Sigmund Freud kha pangpar ngaina tak mai a ni a, a kawt leh huan velah te khan pangpar a vul ch>k ch<k mai a. Mi ṭhenkhatin, “Pu Freud, pangpar ngaina tak mai i ni a, i huan te pawh pangpar hlirin a vul a ni a. Mahse, heng i pangpar mawi tak takte hi thliakin i pindanah te hian i khawi ngai reng reng lo mai a, eng nge a chhan?” tiin an zawt a. Sigmund Freud chuan, “Naupangte hi ka ngaina hle a, an nghawngah rek bungin ka in chhungah ka khawi fur mai dawn em ni?” tiin a chhang a ni awm e. Freud-a hi chu Pu Sena nen hi chuan chhun leh zan ang maiin an in-ang lo a nih hmel.

Pu Sena hla hrang hrang kan thlirin, thil eng emaw tehkhin nana a hmanna ni lo, pangpar hrim hrim a phuahna hlate hi han en ila, Sigmund Freud nen an in-an lohna chu chiang takin kan hmu thei. 'Nauban par' tih hla-ah chuan:

Par dang vul reng hian an cho zo lo,

Tleitir leng bahsam thlai a'n tan 

chhawn ang han thiat ve se,

Rual tin khumin vangkhua mawi awm e!

a han ti a. 'Nangmaha par fung i chawi lai pawhin pangpar dang cho phak loh khawpa mawiin i vul a ni si a. Nula samah han thiat phei che ila chuan aw...! Engtiang taka mawi ni ang che maw? I mawina khing phak tur hi an va han vang dawn em!' a tihna a ni ber a. A nula pawhin a mawipui dan tur kha nasa takin a suangtuah zui tih a hriat reng mai.

Nghilhlohna par tih hla-ah pawh:

Nghilh loh ngaih hrui thu di thlun 

nan lo par chhuak e,

Inṭhen ni lo her chang lunglen dam te'n thawi nan,

Vangkhaw sira saw dai theua pal kar a'n,

Thliah lai nghakin a lo par pawl riai.

a ti bawk a. A la thliah em loh pawhin, thliah hun nghaka mawi taka lo par vul ni hian a hre tlat mai a ni. Nuaithang par tih hla-ah chuan:

Sumtual ko mawiin a par sen siar e,

Han en reng hian lung tiawi ber mai ṭhin e;

Fur khaw thiang karah vul chang ni nghakin,

Lenrual lawm a'n duah ten par la kumtluangin.

a ti sauh sauh a;

I par mawi thliaka hellai leng hlan ve-in,

Kumtluang biahthu di thlun ka huam ngei e,

a han tih zawm leh hram a. Thliah a nih loh chuan pangpar mawina hi Pu Sena tan a famkim thei tlat lo. Han thliah mai khan a mawi a ti a ni bik lo va, han thliah a, nula baksam chhawllenga han thiah khan a mawi zual em em mai hian a hria a. Chu mai pawh chu a la ni lo, nula leh tlangval inkara chatuan thu nung, inhmangaih tawnna nena han chawm pawlh khan khawvela thil mawi ber niin a hre ṭhin niin a lang.

Chutiang chuan pangpar chu thliah atan han it viau ṭhin mah se, thliah kher loh pawha an mawina leh an hlutna kha a va hmuh k^n a ni chuang hauh lo va. Pangpar vul ch<k mai hi min tihlimtu ni satliah ngawt lovin, 'damna' an tling a ni tih pawh a man chiang em em bawk. TB natna avangin Durtlang Synod Hospital-ah thla sarih zet a awm a. Chuta a awm lai chuan a chhehvela khuarel thil mawi tak tak chu a han thlir a, a tlang boruak thengthaw nuam tak, zo v<k mai te chu 'damna zolur' a han ti a. 'Damna tlang khanṭhuam mawi kan lenna'  te a han ti bawk a. Chulai vela thilsiam mawina chuan chawp leh chilhin a taksa a tidam nghal vut vut lo a nih pawhin, a rilru lam tal chu a thawi dam viau tih a hla aṭangin a lang reng mai a. He hla hi chuan William Wordsworth-a te thu rolum, thilsiamte hi mihringte chak lohnaa chakna min petu, natna laka min thawi damtu a ni tih hi a phawk chhuak ṭha hle a ni.

PS Chawngthu hian hla phuah dan kalhmang danglam deuh tak, mi dangin an chin ve lem loh langsar tak a nei a. Chu chu, amah leh amah a insawi nana 'kan' a hmang uar em em mai hi a ni. Hei hi ama style ve hrim hrim a nihna piah lamah, a mize tlawm tak, pa inngaitlawm tak a nihna a tarlang telah a ngaih theih bawk. Engkima 'ka' 'keimah' tih vek ringawt mai hi chu Mizo ṭawng kalphungah a chapo deuha lan chang a awm ṭhin a. Pakhat aia tam sawina ni kher lovah 'kan' tih te, 'keini' tih ang chi te hi hman ve chawk a ni, chu chuan inngaihtlawmna lam a kawk ṭhin. Entirnan, 'keini te chuan kan tlin ve nang!' han tih ang chi hi ṭawngkam tlawm tak a ni. Chutiang chiah chuan PS Chawngthu hian a hmang ṭhin a:

Engtik nge biahthudi kan hril

Dam ten min chhan ve dawn ang le?

Awmkhawhar lunglen kan tuar hi,

Min han tuarpui awm ve maw?

A ngaia kan ṭah awmkhawhar reng hi,

Lungchim ten hrilh ka nuam ngei e!

A dang pawh a la tam mai. Tarlan vek sen a ni lo va. Hetianga 'kan' a han hmang tlat ṭhin hian sak a tibuai chuang lo va, a hla-ah khan kan va tel ve hliah hliah te hian a hriat theih phah zawk a, a mawi danglam hle a ni. Pu Sena hla-ah tih loh chuan hetiang hi hmuh tur a vang khawp mai. Ani erawh hi chuan a hmang uar em em thung.

PS Chawngthu danglam lehna pakhat chu, Mizo ṭawng grammar pangngaia han chhuta dik thei hlek lo, thu inkal thelh angreng tak hi hla thu-ah mawi takin a hmang thiam em em bawk. Hla thu-ah chuan grammatical-a dik thlap thlap vek hi a ṭul loh hun a awm a, sak a nawm zawk nan te, a thu lam a nawm zawk nan te grammar dik chiah lova han her zeuh a ṭul hun a awm ṭhin. A hnuaia mite hi han en ta ila:

* I thinlai rukah her ve chhuakin

* Kei reng hi ngai ve-in kur la

* Thar ve-in lo kir leh se

* Khawi lamtluang a chhui dawn nge

* Ni rei reng ka cham nuam e

* Tual i lenna zawng tlang te kha

* Mi zawng hian hre ve thiam se

   Siamtu sakhming ropui

Heng lo pawh hi PS Chawngthu hla-ah hian eng emaw zat hmuh tur a la awm a. Hla phuah thiam dang te chuan lo hmang ve zeuh bawk mah se, ani hi chuan a hmang zeuh satliah ni lovin, a uar em em a, a chin ṭhan tak a ni. Chu vangin, PS Chawngthu style bik ang pawhin sawi ta ila a dik thui viau awm e.

A hla kan han sawi tak zawng zawng, lengzem, hla lenglawng, hla fiam leh fakna hla-ah te hian tehkhin thu kan tih mai, simile leh metaphor hi hmuh tur a awm vek a. A anpui ni lo nena tehkhinna (simile) hi a hmang uar em em a, a lengzem hla 36-ah hian vawi 70 aia tam a hmang a. Entir nan, 'sakhmel mawi par ang lawmin' tih te, 'kei ka tawna nau ang nuar hnu,' han tih ang chi te kha a hmang uar em em a, hman lah a hmang thiam narawh. 

Hla thua tehkhinna dang leh chu metaphor a ni a. Hei hi chu a hman hi a harsa deuh nge ni, Mizo hla-ah hrim hrim hian hmuh tur a tam lo em em a. A bikin lengzem leh hla lenglawngah phei chuan nalh taka an hmanna hi chu khawvar lam arsi ang pharh a ni. PS Chawngthu hla-ah pawh hian vawi 4 emaw chauh kan hmu a. A hmanna vek vekah erawh chuan a hmang thiamin a hmang mawi eltiang mai; ‘Tah te sawn Ainawnpar nen, lungrual ten nau ang nuiin,’  te a han ti a. Helaia 'Ainawnpar' a tih tak mai hi metaphor chu a ni a, a bialnu a sawina a ni. 'Phu loh leng Chuailopari'  tih te leh a dangte pawh a awm nual a. Tehkhin thu hman kawngah pawh hian mi duai lo tak zawng a ni e.