Written by
- PC Nghaklianmawia

KRAWS LIAN PHUN TUM THU KHA

August ni 31, (Thawh-ṭanni) khan Aizawl Theological College hmuna Mizorama Kraws lian ber dinna tur hawnna inkhawm neih a ni a, he hun hi Synod Moderator-in hlanna inkhawm hunserh hi hmangin ATC Principal Rev Dr. Vanlalnghâka Ralte in Kraws din tum bul tan a nih dan leh thil kal chhoh dan leh ruahmannate report a pe a. He Kraws hi cheng nuai 200 sênga sak tura ruahman a ni. He thil hian social media lamah sawi zui a hlawh viau a. Kan sawi zuina thu hla tam berah hian thil a chin chhuaka hre lem lovin Covid-19 avanga kan harsat lai nen hmehbelin kan sêl a ni deuh ber. Ṭhenkhatin Synod Budget aṭanga tih tur emaw an ti bawk a, ṭhenkhatin hospital nen khaikhinin Synod Hospital awm man bâ te rulhsak nana a sakna tur senso lo ui tâwk lah bo lo.

ATC Principal leh TEB Secretary ni bawk Rev Dr. Vanlalnghaka Ralte report aṭanga a lan danin he 'Kraws lian project hi Mizo Kristianten Lal Isua Chanchin Ṭha kan dawn avanga lawmthu sawina leh Pathian hmangaihna ropui, Kalvari Krawsa Isua khenbehna hmun hmanga tarlan chu, khawvel hmuha kan pho chhuahna hmanraw tha leh langsar tak a nih dawn avanga he project hi lo chhuak anga tarlan a ni a. Kristiante chuan he Kraws an hmuh apiangin Pathian hmangaihna ropuizia leh hlutzia hre chhuakin an thlarau nun chawmtu ṭangkai tak a ni ang a, India ram hmun dang leh khawvel zau zawk aṭangin ringlo mi tam takin Mizoram, Aizawl leh ATC hi an rawn tlawh ve reng a, heng mite hnenah hian he Kraws lian hmang hian Chanchin Ṭha meichher kan lo chhi dawn a ni' tiin he Kraws lian project ṭobul leh a chhan a sawi.

He Kraws lian hian ATC Main Building kawt, Aizawl aṭanga lang thei tura din tum a ni a. A sân zawng hi feet 101, a Kraws bân sei zawng hi feet 30, a bulthut zau zawng feet 57 ni tura ruahman a ni. Kraws ban innghahna (foundation) hi feet 12-a thûka laih tur a ni ang. A hnuaiah hian fianriala Pathian pâwl duhte tan Ṭawngṭaina Pindan Lian (Prayer Hall) siam tum a ni bawk. He Project hi Synod Budget tihek lo zawnga kalpui tur a ni a. Fund Raising Committee siamin mimal leh kohhran hrang hrangah mi inphalte hnen aṭangin a sakna tur sum hi khawn tum a ni. Tunah hian mi inphalten he Kraws lian sakna tur hian thawhlawm an pe ṭan der tawh a, thawhlawm tlingkhawm hi Rs 5,56,500 a tling tawh.

Hei hi he project kalphung leh awmdan a ni. Social Media lama sawiseltu tam berte hian a kalphung an hriat tawk loh vanga sawisel an ni tlangpuiin a lang a. Hemi avanga 'kohhranah thawhlawm ka thawh tawh lovang' han ti bawng bawng tawkte an awm a, Kohhran thawhlawm nen he thil hi inlaichinna a nei lo. Kan sawiselna leh demna thinlung ni bera lang chu Covid-19 avanga kan ram economy tlukchhiat lai leh kan buai mangan lai nen kan hmehbel a, chuvangin kan ngai thiam lo ni berin a ngaih theih. Mahse he project hi kum 2018 daiha Theological Education Board-in a lo ngaihtuah tawh a ni. TEB hian Synod Executive Committee-ah a thlen a, SEC chuan Synod sum hmang lova tihthlawhtlin theih a nih chuan a ṭha e, tiin a lo pawmpui tawh a ni. Tunhnaia rawt chawp a ni lo.

Social Media lama he thil sawiselna hrang hrang han chhiar hian kan thil thlir dan a inpersan hle tih a lang thei a. Mizo Kristiante hi kan kristian dan phungah hian symbol leh chhinchhiahna, entirna lam hi kan uar tehchiamlo niin a lang a. Kraws erawh hi chu kan Biak In tinah hian a awm deuh vek thung a. Roman Catholic leh ram pawn lama kohhran tam zawkah hi chuan kristian nih chhinchhiahna leh entirna milem emaw, symbol emaw hi an uar ang reng khawp mai a. Kum zabi tira kohhran ṭiak tira Kristiante chhinchhiahna chu Sangha a ni. Grik ṭawnga sangha tih hi a thumal hawrawp tin lachhuakin Isua Krista Pathian Fapa tih a ni a, chuvangin kristian hmasate khan chhinchhiah nan an lo hmang ṭhin a. An kawngkharah emaw, an inchhung bangah emaw sangha lem a awm chuan kristian/ringtu an ni tihna a ni.

Chutiang bawkin Kraws hi vawiin thlengin kristiante symbol, khawvel pum huapa kan inṭawm a ni a. Sakhaw dang betute leh ringlo mite inthliar hran theihna chu Kraws hi a ni. Hei hi kan chhinchhiahna, kan symbol a ni. Chuvangin Mizoram hi Kristian ram kan ni tiin chhuang takin kan sawi thin a, chu kristian rama kan chhinchhiah Kraws langsar taka a awm tur hi a inhmeh hle zawk a ni. Ringlo mi lokal, min rawn tlawhtute pawhin Kraws an hmuh hian kristian kan nih leh nih loh min zawh ngai lovin an hre nghal mai dawn tihna a ni.

India ram hmun hrang hrang leh khawvelah pawh hian Kristian monument mawi leh rilru khawih tak tak kan hmu ṭhin. Chennai-a Thomas Mount an tih te khu fan tham a awm a, Isua Kraws kawng zawh lai lem leh a tlukna hmunte an siam a, khualzinte tan fan tham a awm a, fan lai pawhin rilru mitthlain Kalvari lam a hawi a, thinlung a dek zar thei. Mizoramah hian ramdang khualzinte tana tlawh tur hi kan nei tlem êm êm mai a, ATC hi a hmunhmate a lo rem a, Aizawl khawpui thlir nana te a lo rem em avangin rampawn atanga mikhual kan neihte pawh hian an tlawh fo a, helai hmuna Kraws lian a awm belh tur ringawt pawh hi ram dang min tlawhtute laka Mizo kristiante symbol pholanna ṭha tak a ni ngei ang. Hetiang ang Kristian monuments hi ngah deuh deuh ila a ṭha ngawt ang.

Kohhran Thianghlim hoin Chawlhhmuna Solomona Temple an sak pawh rampawn mikhualte hmun tlawh duh pawl takah a chang der tawh a ni. United Theological College-a kan zir laia kan Professor pakhat pawhin Mizorama a zinin a han tlawh ve ngei a ni awm e, classroom-ah a sawi chhuak nghe nghe a. Mizo kristiante fakna lam hawia sawi chu a ni nain Kohhran Thianghlim (ani chuan eng kohhran lam nge chu a hre lo va) kher an ni pawh a! Mizoram pawnah hian han zin zau deuh ila hetiang Kristian monuments hlu leh tlawh manhla tak tak hi mi ram chuan an lo uar khawp mai a. Kan ramah pawh hian pawnlam mikhual kan nei uar ve ta tial tial a, helam hi uar ve deuh deuh ila a ṭha zawk awm e.

Mithiamte chuan tunlai mite hi kalphung awmsa leh inrelbawlna felfai sa (establishment) laka helna rilru (rebellious mind) hi kan pu nasa tawh niin an sawi a, sawisel leh dem tur hi kan hre thei êm êm tawh mai a ni. Social media lama kan thil sawisel duh dan leh kan tawngkam hman duhdan atang hian hei hi a dik thui viau awm e. Kohhran beihna leh sêlna tur remchang zawng ngar ngar te, remchang an hmuha insumkar hauh lova puak ta pawp pawp te hi kan tam ta khawp a. Thil chinchhuaka hre uk si lo hian kan hmuh chin chinah hian ngaihdan hi huai tak takin kan siam a, kan auchhuak ve phawng phawng zel hi chu sim deuh atan a ṭha ngawt mai.

He Kraws lian phunna tur hian Synod Budget a khawih peng dawn lo va, Ramthar lam budget a ei hêk dawn hêk lova, mahni intumchawp liau liaua sak tur a ni. Tunah hian a sakna tur thawhlawm an la khawn dawn chauh a ni a, chutih laia 'a sakna tur sum hian Hospital-a awm man bâ te rulhsak zawk nise', 'ramthar lamah Biak in sak sak ni zawk se' 'mi retheite chhawmdawl nan hman ni zawk se' 'relief atan te hman ni ta zawk se' tih vel hmanga fel hmel deuha lo sêl hi zawng buana hmaa kher tih ang deuh a ni e. Heng thilte hi chu tunah hian kohhran leh Synod hian chhumlo chat lova a tih mek an ni zawk. Mizoram Synod Secretary report (Sept.1, 2020) ah chuan tun hnaia Synod-in tanpuina (relief) a pek chhuah zat chu Rs 1,00,41,000 (Vaibelchhe 1 leh sing 4 leh sang 1) zet a ni a. Chuvangin hotuten fel taka Pathian râwn chunga an rêl hi chu freedom of speech ka nei alawm tih vanga duh duh sawia lo sêl ve chiamna tur chi niin a lang lo. A sakna tur pawisa an khawn ngah loh phei chuan an sa leh lo mai thei asin!