Written by
- Hruaia Kawlni
Salem Veng, Aizawl

'Kan Zotlang ram nuam' hla thluk kha?

Lockdown vangin mitin mahni inah kan tawmim a, hunawl kan ngah hle. Social media-ah pawh kan tam tlang viau niin alang. Kan ṭhianho titi mai maina whatsaap group pakhatah hian kan hlaphuah thiam mi hmasa, Vankhama, Lalzova, Rokunga leh P.S.Chawngthu te thlengin an hla tam tak kha sap hla thluk entawn leh a ṭhen phei chu sap hla thluk ngialngan hmanga siam a ni tih thu kan sawi a. 

Kan hla phuahthiam hmasate chang ni lovin, kan mithiam ziak leh chhiar thiam hmasa, kam­ding leh kohhran lama sulsu­tute zawng zawng deuh thaw kha Sap missionary te ke bula seilian an ni a tih theih hial awm e. Khang lai hunah khan sap ngaih­sanna a nasa a, sap tihdan leh nundan zawng zawng chu dik veka ngaihna te, a bik takin kan Zosapte phei chu an incheidan leh an mizia thlengin kan entawn a. Sap culture, hrim hrim kha kan hmuh phak chin chu kan ngaisang em em vek a ni. Tunlai ṭawngkam lar Colonial hangover kan tih tak fo, sap tihdan leh nunphung hrim hrim la entawn tlatna hun kha a ni a, dik tak chuan hla leh music lamah phei chuan keini Mizote kha kan la pachhe hle, a vengva leh hawi zau deuhte kha chuan sap hla thluk nalh tak tak zulzuia hla an siam kha an demawm hran loh. 

Chung kan sawi zelna aṭang chuan Rokunga hla hmingthang leh lar tak ‘Kan zotlang ram nuam” tih  hla leh thluk chungchang kan kai a, Mizo zingah chuan a la damlai zingah thawnthu ziakmi (novelist) kan neih ṭhat ber tih hial ngam kan ṭhianpa Pu Taitea (C. Lalnunchanga), Mizo ṭawng lehkhabu ziak a ban phak chu a hlah lo tih tur khawpa thil chhiar nasa leh midang  kawm a, thil zawt chik peih takte nen kan hriat dan inang lo lai kan sawiho zelna aṭangin 'Kan Zotlang ram nuam' hla thluk chungchang hi tlem kan chhui zui ta a ni. 

Amah Rokunga hriatrengna atana Rokunga Memorial Society leh Aizawl Development Authority te lehkhabu buatsaih, 'Mizo nih tinuamtu ROKUNGA' kum 2008 a tih chhuah chu ka han keu let vat a. Mi chi hrang hrang; Mizo zinga thu leh hla thiam leh mi langsar pui pui leh amah hmu phakten Rokunga an hriatdan te, a hla aṭanga a khawvel thlir dan, a hla thu kalhmang, a hlaa hmeichhiate dinhmun thlengin an khel a. Rokunga chanchin mai bakah a hla chungchangah lepse loh lai an nei miah lo a nih hi tih tur khawp hialin an khawrh kim. Chutihlai erawh chuan ka thil zawn ber pakhat, khawi aṭanga Rokunga hian solfa leh hla thluk hi siam thiam em em nge a nih a, tih leh eng tik hunah chiah nge he hla hi a phuah tih chu ka hmu mai lo. Amaherawhchu, he lehkhabu aṭang hian thil hriat belh tur leh chhuizauna atana ṭangkai tak tak erawh chu a tam nangiang mai. 

Pu Rokunga khan hla 120 bawr vel a phuah nia hriat a ni a, kum 1939 ah a hla hmasa ber 'Vanhnuai khuavel sakhming chhiarin' tih aṭanga a hla hnuhnung ber kum 1969 May ah 'Sual in bo mah ila' tih a phuah inkar, kum 30 zet chhungah hian ‘Kan Zotlang ram nuam' tih hi a hmasa lam a nih ngei hmel. He lehkhabu kan sawi lai 'Mizo nih tinuamtu Rokunga' tih lehkhabu phek 24 tawpah hian ti hian a in ziak a, ‘A hla phuah zinga lar ber pawl chu, 'Kan Zotlang ram nuam' tih hi a ni a. He hla hi a chhuah tirh chuan Pu S.Barkataki, Superintendent of Lushai Hills, (tuna Deputy Commissioner) khan a duh khawp a, tiin. 

Chhinchhiahna dang aṭanga alan danin Pu S.Barkataki IAS kha kum 1949-1953 thleng Mizoramah a awm a. Chutiang a nih chuan he hla hi Pu Rokunga hla phuah hun chhung kum 30 zet (1939-1969) ah a hmasa pawl a ni ngei awm e. Assam Regiment hovin an band party sak atan mawi an tih vanga Pu Rokunga an dil hial khawpa thluk sak nuam leh rem nuama Pu Rokungan a siam dan lam hi kan thupui ber zawk a ni bawk a, inthlur bing leh teh ang. 

Mi ṭhenkhat sawi danin he 'Kan Zotlang ram nuam' tih hla thluk hi Bob Wills hla ‘Faded love’ tih kum 1950 a tih chhuah aṭanga a thluk hi lak ni awmin an sawi. Chutihlai chuan Pu C.Lalnunchanga hian a lehkhabu hlui leh hlu tak ‘Ṭhalai Hla Bu’ amah Rokunga siam ngei copy chu min entir a, phek 46-naah chuan ‘Kan Zotlang ram nuam’  tih hi a hla thu leh solfa nen a chuang a, a kil dinglam chung sirah kum 1944 a lo inti kalh a. Chuti a nih si chuan ṭhenkhatin Rokunga hian, ‘Kan Zotlang ram nuam’ tih hi Bob Wills a hla 'Faded Love' tih aiin a phuah hmasa ngei tih a chiang ta hle. 

Tunlai chhanah internet kal­tlangin thil zawn a awlsam tawh bawk a, 'Faded Love' tih hla thluk lo kalna lam chu kan han en zui zel chuan chu hla thluk chu Western swing fiddle an tihho zinga American fiddle tune kal zelah kum 1856 a ballad, 'darling nelly gray' aṭanga he hla thluk hi lo kal zel a nih dan te chhiar tur a lo awm ta zel a. Youtube lamah The Texas Fiddle Collection a Johnny Gimble-a violin tum hmanga ‘Darling Nelly Gray’ te han ngaihthlak chuan tuna kan sawi, ‘Kan Zotlang ram nuam’ tih hla te chu a thluk a lo inzawl viau tih a hriat theih ta. 

Mizote hla ṭha leh mawi kan hnam ro hlu pakhat 'Kan Zotlang ram nuam' Rokunga hla hi sawi nep leh a hlutna tih bo tuma chhui zui chiam kan ni lova, a hlut em avang zawk leh amah Pu Rokunga hi zirna mumal pawh nei si lova hetiang solfa thiam leh hla thluk, sak nuam leh mawi si siam thiam ta em em mai nge a nih hriat chhian a, a nihna tak zawn chhuah duh vang zawk a ni. A tira kan lehkhabu sawi 'Mizo nih tinuamtu Rokunga' ah bawk khan han let leh ila. Kha lehkhabu phek 48-naah khan thupui pakhat 'Pu Rokunga thukhawchang' tih hmanga C.Hermana, Mission Veng ziak  a awm a, chutah chuan ti hian a in ti -

Amah kohhran upa a niha kan hla sak ṭhinte Western Love Song leh Cowboy hlate a nih hlawm ṭhin avangin kan inthlahrung rilru hle ṭhin a. Mahse, Pu Rokunga chuan aw zaidam tak mai hian, "Kei chu enghelhah min nei reng reng suh u, in zai ri hi mawi ka ti a, in hla duh sa rawh u, ti hian in sirah in zai ngaithlain ka lo ṭhu ngawi ve mai mai ang e,” a ti a. Ṭhuthleng hniama khup bawh vanga ṭhu hian min lo ṭawiawm ṭhin. Chutih hun laia kan hla sak ṭhinte zinga 'There’s more pretty girls than one' tih chu, 'Tur nipui kan do dai' tih a phuah thluk nen hian a inzul hle. Don’t fence me in tih hla kan sak ṭhin pawh, hlim rawh u, nui rawh u, tih a phuah thluk nen hian a in unau viau bawk. 

Tun hnua ka han ngaituah let hian khatih hun laia kan zai rite kha hla thluk fawhkaiah a lo hmang ṭangkai thiam hle ṭhin niin ka hria. Music lama a rilru ṭuanran leh themthiamzia kha mak ka ti thar hnuhnawh hle ṭhin, tiin. 

He thu ziaktu Pu Hermana sawi ang hian Rokunga khan a ban phak leh a bengin a hriat phak rimawi chitin mai, ṭhalaiten tuipui ral hla an sak te, thli thawin raw hung a chhem ri vuk vuk te thleng khan rimawi duanna ki pawimawh takah a lo chantir thiam vek zawk a lo ni.