Written by
- Mahmuaka Chhakchhuak

LEITLANGPUI I CHUL DAWN LO

Leitlangpui a chul dawn lo,

Vanglaini a chul si ṭhin,

ti raw Mami?

Chul thei lo kan chhim khawpui,

Lungrual ten zalam pheiah,

Leng dial dialin lungrualten,

Leitlangpui kan vanglaini.

Leitlangpui a chul dawn lo,

Vanglaini a chul si thin,

ti rawh Mami?

Chul thei lo kan chhim khawpui,

Lungrual ten zalam pheiah,

Leng dial dialin lungrualten,

Leitlangpui kan vanglaini.

Rial tui ang a dai rual loh,

Par ang vula kan lenna;

Sakhmingah damlai pialral,

Tleitir leng te chhing awm maw,

Vangkhaw dang chu zawt velin,

Leitlangpui kan vanglaini.

Leitlangpui a chul dawn lo,

I mawi chuang e kan lenna

ti raw Mami?

Perhkhuang tingtang rimawi nen,

Zaitin thiamte lenrual nen,

Awihlai par ang vul zel rawh,

Leitlangpui kan vanglaini.

Leitlangpui a chul dawn lo,

Siktui dawna lungrual ten,

ti raw Mami?

Tlangtin, mualtin kan lenna

Tangnem chula kan hlim lai,

Par ang chul thei tak ang maw?

Leitlangpui kan vanglaini.

tih hla H. Lalringa’n alo phuah hi chu a hla phuah dang 41 zawng pawh hi phuah ta lo nisela Zofate hian a hming hi kan hre kumkhua tawh ngei ang. Kum 1928-a Rahsi Veng chhulchhuak a nihna leh Lunglei SDO Office-a a thawhna mai bakah infiamna lama Lunglei khawpui tihmingṭhatu a lo nihna avang hrim hrim pawh hian he hla ṭha tak hi phuah thei dinhmuna ding tur a ni.

Kum 30 mi chauh nia min boralsan erawh tawrh thiam a har hle mai a, chul lo tura a duh Leitlangpuiah ngei chuan amah chuan a hun tawp chu a hmang ta mai si chu a pawi hle a ni. Nimahsela vawiin thlengin a hla chuan kan thinlung thu ala sawi reng a, zaithiam chuai thei lo Lalenkawlin Pautu ngei maiin he hla a han sak rik leh phei hi chuan Zokhaw dangte tan hian Leitlangpui hi a thikawm rum rum thei dawn hial a ni.

H. Lalringa ang bawka hriat hlawh Lunglei khawpui hian fa hrin a neiin thu leh hla lamah bik pawh Liandala te, Lalmama te, C. Thuamluaia te, Lalzova Chhangte leh mi dang dangte... kan lam seng lo. Anni vang hian ‘Mizo’ nih a nuam a ni. Anni vang hian inpumkhatna leh inlungrualna kan neih leh phah ṭhin.

I awih chiah lo em ni? Pi leh pute nunphung hriat kim theihna ber leh hnam dang pawlh loh Mizo khua ti lang chiangtu ber chu Liandala Pi pu chhuahtlang hi a ni a. He hlaah hian asin Darkhuang khawn rik pawh kan hriat a, Seki tum ri pawh kan hriat nawn leh fo ṭhin ni. Liandala hi alawm Zonun mawi kan sawi fo ṭhin hi a chul mai lohna atana vawiin thlenga min la hriat thar tir nawn fo tu chu.

Lalmama, Serkawn Lalmama tih kher ṭhin hi kum 1902 ah piangin Serkawn Zosapte enkawlna hnuaiah a seilian a. A hunlai hian alawm Serkawn Concert tia kan la sawi reng ṭhin kha an neih kum tin. Lalmama hi Zosapte bula seilian tih takah sap ṭawng pawh a thiam em em a, kan Mizo thawnthu pakhat, Tuaisiala thawnthu kha sap ṭawngin a letling nghe nghe. Hla lamah pawh a duai lo a, Chhura sangha vuak hla a phuah phei hi naupang tak takte pawhin an sa kal rut rut reng a nih hi.

Lunglei khawpui hi Chunglamin Zoram ti engtu atana a ruat a nih ngei pawh a rinawm. Kumpinu sorkarin kum 1889 aṭanga a awp ṭan aṭangin vawiin thleng hian Zoram ti engtu an la rawn chhuak zel a ni. Hmar lam ai mahin Mingo ho khan an lut hmasa zawk emaw tih tur a niin Chittagong lam aṭang hian an rawn lut fo a. Aizawl khawpui nen hian Kumpinu sorkar khan hmun pawimawh berah a dah reng ṭhin a ni.

Kum 1891 April 1 aṭanga kum 1898 March 31 chhungin Lungleiah hian Superintendent awmin kum 1898 April 1 aṭangin Mizoram chhim leh hmar chu District pakhata siam alo nih takah chuan Lunglei chu Sub-Division-in alo awm ta a ni. F.C.T. Halliday chu SDO hmasa ber niin April 1, 1898 ah a rawn lutin thla khat lek hnuah a chhuak leh mai a. Chumi hnuah C.B. Drake Frokeman chu June 1, 1898 aṭanga rawn awmin July 4, 1900 thleng a awm a ni.

Mizoram UT-a hlankai chhoh a nih takah chuan Lunglei Sub-Division a awm ṭhin reng chu District-ah siam a ni a, a awm turin Deputy Commissioner dah a ni a, Lungleia DC hmasa ber chu F. Pahnuna niin Sept. 1, 1972 – July 15, 1973 chhung a awm.

Lunglei khawpui vanneihna dang leh chu C. Ṭhuamluaia leh Lalzova an nei hi a ni. Anni ngei pawh hi an nun a tawi hle mai a, Khuanu hian a kianga awm turin a ko hma lua a ni. Kum 37 chhung lek khawvelah a nun hmang mahsela C. Ṭhuamluaia hi Zofate hian kan theihnghilh ngai tawh lo ang. Politics lamah pawh Lunglei tana hmahruaitu a ni.

Kum 1946 ah Mizorama Political Party hmasa ber Mizo Union dingin, kum 1947-ah United Mizo Freedom Organization (UMFO) a ding leh a, hei hi kan hriat lar danah chuan ‘Zalen Pawl’ tih a ni. C. Ṭhuamluaia chuan UMFO hi zawmin kum 1951-ah UMFO Sub-Hqrs President atana thlan a ni a, kum 1957-ah Assam MLA inthlannaah Lunglei Constituency-ah UMFO candidate niin thlan tlin a ni a, MU candidate Ch. Chhunga chu vote 310-in a hneh a ni. MLA atana thlan tlin a nih hnu lawkah hian Siahaah High School dinin Headmaster a ni nghal bawk.

A kutchhuak ṭhenkhat, Zoram Nipui, Sialton Official leh Kan nun khuarei an chang tur hi tihte hi thawn­thu chul thei lo a ni. Amah ang bawka hriat hlawh Lalzova tana a inpekna zawng zawngte hi thui tak sawi tur a awm. Hetiang hian tawi tetein Lunglei fa hrin mi tlemte chanchin kan han sawi a, midang chhuanawm tak tak sawi tur an la awm bawk a ni. Leitlangpui, i chul dawn lo.

- Mahmuaka Chhakchhuak