Written by
CT LALRINAWMA

US MID-TERM ELECTIONS TURIN Khawvel NGAIHVEN A HLAWH : GOP NGE DEMS CHAK ZAWK ANG LE?

US chuan November 8 aṭangin midterm elections an nei dawn a. Tunah state ṭhenkhatah vote mi maktaduai 5 chuangin an thlak tawh a, US President hlui, 2024 kuma US Presidential election chuh leh tuma ngaih Donald Trump chuan amah thlawptu Republican (Grand Old Party) mi leh sate chu vote thlak hmanhmawh lo turin leh Election Day-ah vote thlak turin a ngen. Chutih laiin Republican Party aṭanga Governor/ Senator/ House of Representative (Congress member) nih tum ṭhenkhat chuan vote thlak hmanhmawh turin an ngen thung a, chung zingah chuan Florida state aṭanga Governor chuhtu Ron DeSantis chu telin, "Election Day-ah vote thlak tura intlar nghek nghuk aiin, tunah vote thlak uar rawh u" tiin a fuih thung. Ron DeSantis hi US President chuh tura ngaih leh Governor tling tur zinga ngaih, Republican rising star a ni mek.

Fox News chuan, hetiang hian GOP leh DEMS hote chak thut theih dan a sawi. Congress/ House chu GOP ten an thunun ngei tur angin thlipui a tleh mek a, Senate erawh chu a chiang lo hle, a ti.

House-ah Dems hoten majority niin 218 member an nei mek a, midterm elections ah Democrats 202 (+/-17 seats) emaw, Republican 233 (+/-17 seats) angin a chhut a, tun midterm elections-ah seats 16 an lak theih chuan 233 an ni ang a, Democrats 202 an ni ang.

Tihian Fox News Analyst/ Poll Show ang chuan, Dems & GOP tan a ṭha ber (best case) awm theiin an chhut: Dems-219, GOP-216/ Dems-186, GOP-249 angin. Dems hote hian seats 219 changin, seat tlemte (razor-thin two seats) angin majority an hauh thei a, chutih rualin GOP ten seats 32 lak belhin, seats 249 an chang daih thei bawk, tih a ni.

House thunun nan seats 218 neih a ngai a, Fox News Analyst chuan seats 33 chu inchuhna leh tling bik tur hriat harsa (toss-up) niin, hetiang hi midterm elections results ni thei turah an ngai - Democrats = 186, Republicans = 216, Nov. 8-9 chhovah election results a hriat chauh dawn a ni.

Senate-ah seats 100 awmin, seats 35 ah inthlan a ni dawn a, majority turin 51-100 seats chan a ngai. Dems-47, GOP-49, seat inchuh, tling bik tura hriat harsa tak (toss-up) hi seats 4 a awm a, chung states te chu Arizona, Georgia, Nevada leh Pennsylvania te chu tu party nge chak ang tih hriat harsa takin a la awm reng, tih a ni. Georgia bik hi Democrats Sen. Raphael Warnock leh amah khingtu Republican Herschel Walker te chu an boruak a tluk tawk hle a, Election Day-ah chauh a chiang ang, tih a ni.

State Governor (Chief Minister ang deuh) state ṭhenkhatah tu party nge chak ang tih hriat harsa tak (toss-up) a awm nual. Chungte chu- Oregan, Nevada, Arizona, Kansas, Nebraska leh Wyoming te an ni. Quinnipiac Poll chuan US mipui voters 28% te chuan New York a crime (sualna) pung chho nasa lutuk tihtawp/ khuahkhirh a ngai a, 20% voters te chuan thil man to (inflation) thunun a ngai, an ti thung.

Tun dinhmunah President Joe Biden a pawl Democrats hoten White House, Senate leh House an thunun vangin, US Congress chu Democratic Party te thu thuah awma ngaih a ni.

Republican (GOP) te chu Biden Admin chak loh leh US economy tlakhniam leh dan lova pem lut te leh dan leh thupek palzutna vanga crimes pung vangtein chak leh House thunun ngei tura ngaih an ni. Chutih rualin Democrats hote lahin nau tihtlak duh loh (anti-abortion policy) ṭanchhanin hmeichhiate leh mipui nawlpui vote hui tumin an bei a, House la thunun zel an tum urh hle, niin The Associated Press (AP) chuan a ziak.

Senate pawh Republican hote chuan thunun ngei an tum a, mahse, Republican hotu, Senate Minority leader Sen. Mitch McConnell of Kentucky chuan, Senate seats 100 thunun turin 50-50 chauh an nei niin a sawi. Tunah Senate ah hian 50-50 an ni a, Vice President Kamala Harris chu Senate Chamber-ah Chairman a nih angin thutlukna siam ngai, vote inangah chuan 51-49 angin a awm ṭhin a, Biden Admin leh House-in Bill a siam, lo pawmpui kawngah an pawimawhin ṭangkai hle a ni.

Speaker Nancy Pelosi chu kum 2018 aṭangin Dems hoten House an thunun tlat vangin a rawn lal hle a, US sorkarah No. 3 a ni char char a, Donald Trump a term khatna, kum chhunga midterm elections aṭangin Dems hote an rawn chakin, vawiin thlengin House an thunun tlat a, Trump-a President chhung pawhin Trump Admin thiltih an block fo ṭhin a nih kha. Hetianga US President te term hmasa bera anmahni Eptu party ten House/ Congressional an thunun hi US politics-ah thilthar ni lovin, tuna Biden Admin-ah pawh Republican an rawn chak an ring viau. Republican hian seats 5 lak belha House thunun turin an inngai a, chutih rualin Districts ṭhenkhatah seats 12 chuang lak ngei tumin Siruk laiin thapui an thawh mek.

Republican hoten House an rawn thunun theih hlauh chuan Jan. 3, 2023 khian House Speaker tur an thlang ang a, House Comtt peng hrang hrangah anmahni mi leh sa te ruatin, Dems hote chu 'a serh zinga mei ang' lekin member-ah an ruat ve leh thung ang a, Biden Admin hmalakna chi hrang hrangte chu House a bills pass a ngaih hunah an lo dang/ phal lo thei dawn a ni.

Tuna Republican party mi, House Minority leader Rep. Kevin McCathy of California chuan, House an thunun ngei ringin 'Commitment to America' tiin, an hmalak tum dan a puang a, economics policy leh border issue, etc., te sawiin, chutianga tih an tum chu nakum Jan thla chho tirah Congress-ah bills an pharh nghal dawn a ni. Donald Trump lah chu Jan. 6, 2021 a Capitol zimtawtna leh tharum thawhna kha ama tihchhuah leh mi fuihpawrh a, US chu buaina leh chi-aina ram, tharum thawhna rama siamtu, a kaikuang ber a ni, tiiin Dems kaihhruai House Sub-Comtt-hmaah amah ngei inlan a. Thu zawhfiah turin koh luihna (subpoena) pek tawh niin, a inlan duh loh chuan dan bawhchhia (crime) tiin, man a tantir leh sum chawitir theih a ni dawn a, mahse, Republican ten House an thunun chuan House Sub-Comtt hi an ṭhiat ang a, Trump thlawptute chuan chu Comtt chu a ṭhiat ngei tura ngaih emaw, Trump thiam loh chantirna tura phih awh tumna chu an tihbo an tum ngei an ring.

Trump-a US President a tlin theihna tura theihtawp lo chhuahtu, "White House Chief Strategist" tia amah Trump ngeiin a phuah Steve Bannon pawh House Sub-Comtt hmaah koh luih niin, a inlan duh loh vangin Justice Dept/ Court chuan man a, jail thla 3 tang turin leh pawisa chawi turin a lo hrem tawh a ni. Chutiang anga Donald Trump zim tawt emaw, Florida hmuna a chenna "Mar-a-Lago" hmuna classified documents a lo kawl ṭeuh chungchangah FBI leh Justice Dept lamin thiam loh an chantir theih a, 'criminal charge' an pek chuan 2024 kuma White House luah tura lo kir leh a tumna kawng chu kihhnawk sak a lo ni ni tawh ang a. President Richard Nixon's 'Watergate scandal' vanga US politics-ah phum bo a lo a nih angin atan hun rangkachak a hloh phah thei tawh dawn a ni.

Trump hi civil lumum (private citizen) ve mai a nih tawh avangin House Speaker Nancy Pelosi chuan "Tumah Dan chunga leng an awmlo" tiin, dan pal zuttute chu dan ang bawka hrem tur tiin, Trump nen hian an in mil lo hle. Trump hian he koh luihna aw hi a chhang ve dawn em tih a la sawi lova, "Kha leh chen thil in chhui a, a tirah thu hre fiah turin min koh mang si lo! A tawp dawna ruaiah thu zawhfiah min tum a, politics thila inbeihna mai mai a ni e" tiin, a social platform "Truth Platform" tihah a ziak a ni.

Hetih lai hian Trump-a tana mi ṭangkai, Trump pawhin a mi rin zinga mi ber pakhat (most trusted former aide) Ms Hope Hicks-i chu House Sub-Comtt member 9 awmna hmaah closed-door meeting-ah thu zawh fiah niin New York Times chuan a ziak. House Sub-Comtt hian mi 1,000 chuang thu an zawt tawh a ni. CNN chuan Trump's White House Chief of Staff ṭhin, Mark Meadows nena Capitol Hill beihna, Jan 6, 2021 a an inbiakna emails & messages te pawh Comtt hnenah thehluh niin a sawi. Hope Hicks-i hi Grand Jury hoten 2019 kuma 'Russiagate' an chhui chiam laia Trump aiawha Robert Mueller hmaa thu zawhfiah tura lo inlan tawh kha a ni.

Donald Trump leh a chhungten 'Trump Organization' tih corporate lian tak an din a. New York khawpuia Trump Tower building lian taka sumdawnna an lo kalpui ṭhinah sum chingpen (fraud) leh chhiah pek dan dik lo (tax avasion) chhuina (trial) pawh tunhnai mai khan Manhattan's Court, New York-ah kal chhoh pui mek a ni. He Trump Organization hi Trump a fapa upa Donald Jr leh Eric Trump ten enkawlin, kum 2005-2021 karah an mi chhawr (top executives) te hnena compensation an pek dan dik tawk lo te awmin a sawi.

Hetianga thil chhui chiamna hi Trump chuan khuavang chhuina (witch hunt) ang chauh niin an la kalpui tluang zel e. Democrat Witch Hunt hian Midterm Elections dawn taka hetianga thil an ti vel hi an tifuh ngawt mai! a tihsak. An CEO ber Allen Weisselberg chu Mahattan's District Court-in thiam loh a lo chan tir tawh a ni. Trump chuan hetianga thil chhuina mai mai aiin "Emection thila dik lo awma sawina/puhna" chhui awm zawk a ni e" a ti. He thil ngaihtuahna (trial) ah hian Jury 12 awmin, a lo berah thla 1 leh a chanve zet thutlukna siamna tura ngaihtuah a ngai ang, Justice Juan Merchan chuan a kaihruai a ni.

CEO Allen Weiselberg chu, chhiah tihchingpen (tax fraud) chhuina 15 laiah August thla khan thiamloh chantir a ni a, amah chuan US$ maktaduai 1.76 zet a lo fanghmano ei hmiah niin a sawi a ni. Hepa hi Trump chhungkaw thian hnai tak a ni a, an inremna (deal) ang chuan US$ maktaduai (million) 2 dawn chawi leh thla 5 chhung jail bang zut tura tih a ni. AFP, AP leh Reuters news te chuan, Trump Organization hi thiamloh an chan chuan US$ maktaduai 1.5 chawi emaw, an chhungkuain he sumdawnna hi an khawih zel pawh a rem lo thei ang, tih a ni.

Republican zingah far-right tih mai tur, House Comtt peng hranga Republican hoten member tura an thehchhuah, Rep. Marjorie Taylor-Green of Georgia chu Trump-a thlawp burtu a ni a, mahse, a ngaihdan firfiak lutuka hriain a member nihna te chu Speaker Pelosi hoten an hlihsak leh vek a, he nu hi a tlin leh ngei rin niin McCarthy chuan thla kal ta khan Pennsylvania state-a Republican zingah a lo hmel hriattir tawh a, McCarthy's Commitment to America policy siamtute zinga tel a ni.

Democrats hote hian, silai thunun (gun control), nautih tlak phalna (abortion), climate change, military issue, foreign policy etc., an lo kalpui mekte chu history bawlhhlawh bawmah an paihsak mai theiin, Ukraine-Russia indona pawh a nghawng mai thei bawk. Mahse, tun dinhmunah chuan Republican leh Dems hote hian Ukraine hi an thlawp tha tlangpui viau rih.

Tunkara Democratic Progressive Caucus pawl inti, House member Rep. Pramila Jayapal ho, mi 30 ten President Biden leh Speaker Pelosi hnenah "Ukraine indo titawp turin President Biden-an hmaichhanah President Putin be rawh se" tih lehkha an pek pawh an hnukkir leh tawh a ni. Ukraine runna Feb. 24 hnu aṭangin Biden Admin leh US Congress chuan lungrual (bipartisan) takin US$ tluklehdingawn 50 chuang zetin, ralthuam leh sumin Ukraine an lo ṭanpui tawh a ni.

GOP an lo chak viau chuan Biden Admin thiltih tum tam tak, a policies te chu an thisawn thei turah an ngai a, President Biden-a hming ziak hnan hnua dan siam turte leh hmalakna te party 2 ten inremna siama an kalpui fo a ṭul tawh dawn a ni. Biden hi kum 35 dawn Democrat Senator a nih vangin, a hun laiin leh President Obama hnuaia Vice President a nih khan GOP Senators te nena thawhho ṭha timi, duhmi niin, ṭhian ṭha tam tak a nei a ni.

Senate Chamber chu Republican/ GOP ten an thunun a nih vaih chuan, Senate ten House-ah pawmpui tura thawn ngaih hunah Biden Admin chu political pressure atan an 'check' thei fo dawn a, hei vang hian Dems hote tan Senate a chak pawh a pawimawh hle ang. Biden Admin thiltih (oversights) chhuina an kalpui fo thei dawn a ni. Tin, judicial leh executive branches hrang hranga thupek te pawh an tihkhawtlai phah thei hle bawk ang. Democrats hoten House leh Senate an thunun theih erawh chuan White House lam tan thiltih zung zung erawh a awlsam phah hle thung dawn a ni.

Election Day Nov 8 thlen hma kar hnih chhungin voters maktaduai 5 chuangin vote an thlak tawh a, US-ah chuan 'Postal Ballot' an hmang uar hle a, mi tam takin Post Office aṭang te leh Polling Stations aṭangin Postal Ballots hmangin vote an thlak mai ṭhin a ni.

Tun ṭum US midterm elections hian ngaihven a hlawh a, The Washington Post chanchinbu chuan pro-Trump Republicans hote chuan vote tihchingpen an hlauh vangin, vote tla reng reng chhiar vek a nih theih nan 'Election Volunteers' insiamin, 'Operation Overwatch' tih an din a, elections vil ngun an tum hle, a ti.

President Biden chuan, "Thutlukna siam turin ni 14 chauh a awm ta. Kum 50 chhungin hna nei lo (unemployment rate) 3.5% in a hniam a, hna (jobs) maktaduai 10 tel siamin, chung zingah 700,000 manufacturing jobs kan siam a, ka thlirna aṭang chuan" Made in America" tih chu campaign auhla, lung tileng tak satliah ni ringawt lovin a tak takin a lo thleng ta a ni" tiin Dems hote chu vote thlak uar turin a fuih a. Vote an thlak ṭhat chuan White House-Biden Admin thiltum a hlawhtling thei dawn a ni, a ti.

Biden chuan Inflation Reduction Act an siam thute leh Americans maktaduai 13 te tan 'Health Care' policy siamin, damdawi man tlawm zawkin an lei theih phah a. Khawvel chona hmachhawn a dik lo taka Putin-an Ukraine a runna dodal te a ṭul tiin "President ka nih chhung chuan Social Security leh Medicare te chu vawnghim tlat a ni ang. Ni 14 hnuah, American mipuiten hmalam panin kan kal zel dawn nge, hnung tawlh zawngin kan kal dawn tih thutlukna kan siam dawn a ni," a ti.

Party pahnih candidate hote inchapcharna (debate) leh Donald Trump leh Joe Biden a campaign au hla pawh a ngaihnawm chho viau zel! Kan tuipui tlin viau tak leh, remchan ang zelin 'US midterm elections' ziak leh kan tum dawn nia. Sawi fiah vek sen erawh a ni lo a, ngaihdan tawk in lo thiam mai kan beisei.

- CT LALRINAWMA