THUMAL HLUIHLAWN

Vai an lo lian a, hnam dang nûn kan han inchiahpiah ṭan tak tak a, chutiang boruak, thing leh raw innawh lai chuan kan thil hriat ngâi loh tam tak kan hre thar a, thil hming thar a piang zawih zawih a. Chêng hming thar tam tak chu a hlamzuih leh mai a. A ṭhen chu eng emaw chen kan hmang zui na a, khawvel intlawh pawhna a ṭhat tak em avângin leh khaw pakhata awm ang maia ṭawng chi khat kan inhman ṭâwm tâk avangin mual an liam ṭan mek bawk a. Chung z$nga tlûm azâwng chu: 

Sap-bekang: Vai ṭawng chuan ‘dâl’ an ti a, kan ṭawngin ‘sâp-bekang’ an lo ti ve a; mahse hman zui a hlawh ta lo a ni. ‘Dailuah’ tih hi eng ṭawng aṭanga kan lâk nge tih hriat a har deuh a, Mizo ṭawng ang deuhah kan han ngai bawk tak na a, hmang an awm ta meuh chuang lo, Vaiho sawi danin ‘dâl’ kan ti vek.

Sâp-bâl: Vai hian ‘aloo’ an ti a. Kan pi leh pute nge Zosapte zâwk khan ṭha­hnemngâi takin ‘sap-bâl’ tiin a hming an lo phuah tak na a, kan hmang zui lo. 

Sâp-saum: ‘Cheese’ sawina a ni a. JF Laldailoa te hunlai pawh khan an la hmang ve viau ni âwm tak a ni a, a dictionary-ah pawh, “Sap saum kan tih mai hi” a ti a; mahse, hei pawh hi kan hmang zui zel lo. A Sap ṭawng ang ang hian ‘cheese’ kan ti zel ta mai. ‘Cheese cake’ chu ‘sap-saum cake’ kan ti duh hauh lo ang. 

Sâpbawkbawn: ‘Tomato’ sawina a ni. Hei hi sapbekang tih te, sapbal tih te ai chuan hman zui a hlawh zawk niin a lang a. Sâpsaum tih te ai pawhin an hmang rei zawk em ni ang tih theih a ni; a chhan chu, JFa dictionary chauh ni loin Mizo ṭawng dictionary dang, tun hnêa an siamah pawh a la chuan zel vang a ni. Tunlai m$ erawh chuan ‘sapbawkbawn’ chu eng nge tih kan hre tawh lo. 

Khingho kan hman zui tâk loh chhan chu, kan thar chhuak lo a, kan ei ve duh si a, a thar chhuaktute hnen aṭangin kan lei a, an sawi dân a lâr zawk ta lo thei lo niin a lang a. Chu bakah chuan India rama a eng hnam pawh hian sawi dan tlânglâwnah alê tih te, dâl tih te, tomato tih te hi an hman vek vâng a ni bawk ang.

Sanghâwngsâng/ saring­sei: Giraffe hi a ni mai a. Camel chu sanghâwngsei an ti a, donkey chu sangbengtung an ti mai a; giraffe pawh chutiang tho chuan ‘sanghawngsang’ an ti ve a. Mahse, kan hmang zui lo, a Sap ṭawng zawk, giraffe tih zawk zel hi kan hmang. 

Sabengtung leh sanghawng­sei erawh chu lungsi takin tun thlengin kan hmang zui lawi a, Bible-a a chuan tam avangin leh pulpit-a sermon iloa a hming lam r$k ngun a nih vâng a ni awm e.

Tuivalawng: Sap ṭawng chuan pelican an ti a ni awm e. Tuia chetla chi chi sava chi khat, ngal sâng tak a ni a. Mahse, kan hre lo tlat zel. “Thlaler tuivalawng ang, khaw ram chhimbuk ang hian, ka nun hian LALPA chu a ngai a,” tih hla avâng hian, “Eng nge thlaler tuivalawng chu?” tia inzawt kan ch$ng hle. A taka hmuh tur a awm loh vâng hian a hming pawh hi kan hre lâr meuh lo a ni âwm e. 

Pindan chhêngnung: Hei hi a mak hle mai a, pindan chhêngril sawina a ni a. Bible lehlin avanga lo piang chawp ni ngeiin a lang. Pindan chhêngril emaw ti mai se a chian dawn nen, pindan chhêngnung an hmang tlat mai a. He thumal hi tun thlengin kan Bible-ah la awm reng mah se Mizote khawvelah mual ûng a hmu phak tak tak lo. Kan ṭawngah kan ngai lo a nih loh vek pawhin a hmanna kan nei lo a ni ang. Hmanlai Hebrai-ho in kha chu hung chhêngah, in pakhatah pindan hrang hrang a awm thluah thluah a ni awm e. 

Pindan chungnung: In chhâwnga a chung zawk sawina a ni a, Hebrai-ho in kha chhâwng tam tak a ni bik lo ang. Hmanlai Mizo in chu a chhâwng a ni lo hrim hrim phawt mai a, chu vang chuan he ṭawngkam pawh hi Bible lehlin vanga lo piang niin a ngaih theih. Chungnung tih leh hnuaihnung tih chu kan ṭawng awm sa chu a ni ngei mai a, mahse pindan chungchangah hian a takah kan hmang zui duh tlat lo mai a, a inrem lo deuhin kan hria a ni awm e. In chhâwng kan neih ve hnuah pawh ‘inchung/ inhnuai’ te kan ti a, a chhâwng a tam deuh chuan ‘a chhâwng chung ber’ te kan ti leh mai.

Kawlphe-thiltihtheihna: ‘electric’ an sawina a ni a, a hming pum aṭang hian ‘kawlphetha’ tihah kan kâi tâwi tawh chung pawhin kan hmang zui duh vak chuang lo. A Sap ṭawng zawk zel hi kan hmang ta ber. Electric Veng te pawh hian ‘Kawlphetha Veng’ tih chu an duh lo tawp ang.

Kawlphe-khawnvâr: Sap ṭawnga ‘torch’ tih te, ‘flashlight’ tih te lam chi reng reng hi kan ṭawngah chuan ‘kawlphe-khawnvar’ tih a ni ber a. ‘Sih-dût’ tih te, ‘hmeh-ûn’ tih te pawh ni bawk mah se a hming pui ber, a dik ber chu ‘kawlphe-khawnvar’ a ni. Tunah chuan tu mahin kan hmang ṭha duh ta lo a. Phone-ah te pawh awm bilh tel bawk mah se, a Sap ṭawnga sawi zel kan thlang ta zawk.

Biakhlatna: Telephone lam chi reng reng chu biakhlatna a ni mai a, Sapṭawngin a luahlan ta zawk, kan chhehvela hnam dang zawng zawng pawhin telephone, smartphone, phone tih tein, khawvel ram danga an sawi ang hi an ṭawm ve mai bawk niin a lang.

Thirhrui: telegram/telegraph an sawina a ni a, thu inthawnna a ni a tunlaiah chuan kan hmang ta mang lo a ni ang.

Entlang: Tele­scope an sawina a ni a, a Sap ṭawng zawk hian a luahlan ta.

Thirsakawr: Hei hi chu hmang an la awm nual thoin a rinawm na a, an tlûm tawh viauin a rinawm. Ran vulhah pawh a chunga chuan chi chu sakawr deuh chauh kha a takah an hmu phak ang a, sabengtung te, sanghawngsei te chu an hmuh a rinawm loh a, a chunga chuan chi sakawr aṭangin thirsakawr an ti ta mai a ni awm e.

Inkhelhpui: ‘Tournament’ an sawina a ni a. Hmanlai chuan ‘inkhûl’ an tih chuan a chi dang a awm lo a, a pûta pût chi chauh a kâwk. Inkhelhpui an tih pawhin badminton emaw, volleyball emaw a ni lo. EPL te, La Liga te, Bundesliga te ai chuan a entu leh a hretu chu an tlûm daih zawk a, mahse a nûp bik miah lo. Kotlang A team-a pitar tû tû pawhin, “A ngal kha pet tliak ta che,” tia an au tuar tuar ṭhinna hi a theu neu lo.

Puakruk: ‘Pistol’ tihna tluk a ni ber a. Hmanlai chuan cowboy bê chhiar tur a tam a, mi tam takin an chhiar ṭhin a. Pistol hi a puakruk an ti zel ṭhin. Cowboy-ho silai (revolver) kha mu ruk awm vek chu a ni lo na a, a thawnthêah khan a mu ruk awm chi an pai ṭhin a ni mahna. Tunlaiah chuan revolver ni lem lo, pistol mu ngah tak tak a tam ta a, ‘puakruk’ tih vek pawh a rem tawh chiah lo.

Inpui & pindan: Vai kan hriat hmaa in chhêng awm dân chu sawi duah loh chuan a fiah zo tawh lo a. Vai kan hriat hnuah erawh chuan ‘Assam type’ kan ti a, a sak dan inang thlap thlap lo mah se a tlangpui thuin in pakhatah thil chi thum, choka, inpui leh pindan a awm ṭhin a. Sitting room hi ‘inpui’ tih a ni a, bedroom hi ‘pindan’ tih a ni ṭhin a. Tunah chuan a Sap ṭawng zawk hi kan hmang lar ta zawk.

Hûng lo pawh hi thumal dang tam tak kan ṭawnga kan neih, hnam dang ṭawngina a luahlan tâk a awm a. Kan hluihlâwn tawh chu a nih ang ang ni mai se, nimin chu a liam tawh si a. Tuna kan hman lai mûk erawh hi chu a theih ang anga hum hrâm hrâm hi kan mawhphurhna a ni, kan ṭawng hman hrâm hrâm i zir ang u.