Written by
- Lalthuamliana

Hun khirh lawmawm

Kum zabi 20-na theologian ropui bera an sawi Karl Barth-a leh a sangawi zawnpuite theology chu ‘crisis theology’ (hun khirh theology) tia hriat lar hmasak a ni a. Khawvel hun khirh lai leh buaina thlen laia lo chhuak theology a nih vang lam ni lovin mihring hian harsatna vawrtawpah hun khirh ber a tawh chauh loh chuan Pathian thu a hre thei lo a ni tih a sawi uar em avanga crisis theology tia koh hi a ni. Mihring hi a chunga Pathian rorelna hmachhawn turin hun harsa leh dinhmun khirh berah a tlu lut a. Pathian nen an inkarah khuarkhurum thuk tak a tlakzep tawh avangin mihring chuan Pathian hriattheihna leh zawm leh theihna reng a nei tawh lo. A hmabak chu chatuana hremna rapthlak mai chu a ni tawh a. A tan nunna tura a beiseina awmchhun chu ‘rinnaa zuan’ (leap of faith) chauh mai hi a ni a ti a ni.

Crisis tih hi J.F Laldailova chuan “hun pawimawh lai tak, hun inher danglam lai tak, hun khirh lai” tiin a hrilhfiah a. He hrilhfiah dan aṭang hi chuan crisis (hun khirh lai) tih hian a chhe lam ringawt a kawk bik lo va. Hun khirh leh harsat lai tak hi kan tan hun pawimawh lai tak leh kan nuna danglamna leh inthlakthlengna pawimawh tak lo thlen hun a ni zawk fo ṭhin a ni tih min hriatfiahtir viau awm e.

Crisis pawimawh dan kawng hnihin sawi ila. Pakhatnaah chuan kan nun dan a kal tluan purh a, kan hnathawh pangai taka a kal tluan hi chuan hmasawn belh tumna leh duhna kan hloh phah ṭhin. Nunphung kaltluang pangai takah hi chuan inthlakthlengna leh danglamna hlu leh pawimawh tak pawh a lo thleng ngai lo. Kan nih dan ngai tein kan vir kual vel ve mai mai ṭhin a ni.

Portuguese lehkhaziaktu ropui Paulo Coelho thawnthu tawi hian awmzia a nei ril hle-in ka hria. Vawi khat chu philosopher leh a zirlai hi ramah an kal a. Ranvulhna huan pakhatah an chawl a. Nupa tuak khat leh an fate pathum chuan chu huan chu an enkawl a. An thawmhnaw inbel leh an in chhung bungrua han en mai pawhin an retheih berhchepzia chu a lang chiang hle. Philosopher chuan an pa ber hnenah chuan, “Hetiang ram pilril, chakkhai han dapna atana a chhehvela dawr pakhat mah pawh awm lohna hmunah hian eng tin nge in nun theih zawk a?” tiin a zawt a. Inneitu chuan “Hnute tui chhuak hlawk deuh mai bawngpui pakhat kan nei a, chu chuan min chawm a ni” tiin a chhang a. Chu in an chhuahsana thui tawk an kal pelh hnu chuan zirtirtu chuan a zirlai hnenah chuan, “Va kir leh la, an bawngpui kha va kai chhuak la, khamah va nam thla rawh” a ti ta a.

Chutichuan, kum a lo ral zel a. Chu zirlai chu rilruah inthiamlohna lian tak nen hun a hmang reng a. Eizawnna lama a lo hlawhtlin viau hnu chuan chu ranvulhtu chhungkua chunga a thil tihsuala ngaihdam dil tur leh an intunnunna tur hna thawhna atana sum leh pai ṭanpuina pek tumin a lo kir leh a. Amaherawhchu, a thil hmuh chu a lo danglam ta vek a. In ṭha leh mawi tak, a sira car mawi tak inhung leh pangpar huanmawi leh nuam tak maia naupang infiam mekte chu mak ti takin a thlir reng a. Inneitu hnenah chuan, “Kum 10 vel kal taa heta awmte kha an awm tawh na nge?” tiin a zawt a. Inneitu chuan, “Awm e. Keimahni hi kan la ni reng alawm. Min chawmtu ber kan bawngpuiin min thihsan takah chuan, loh theih lohvin huanah thlai chi hrang hrang kan ching a. Kan fate hak tur thawmhnaw siam nan la kan ching bawk a. A tirah chuan harsain kan hun tawn chu khirh hle mah sela, kum hnih thum hnuah kan nun a rawn hahdam tial tial a. He kan huan leh leilet kan neih hi heti khawp hian a hluin a lo ṭangkai ang tih reng ka lo ngaihtuah ngai lo a ni. Tunah chuan kan bawngpui thi kha kan tan malsawmna tur a lo ni tih ka hrethiam tawh khawp mai” tiin a chhang thung a ni.

Nundan phung kaltluang pangngai satliah ngawt hi chu kan hmasawnna leh kan ṭhanlenna tur min daltu a lo ni ve thei tlat ṭhin. Chuvangin, hun ṭha zawk leh duhawm zawk a lo thlen theih nan eng emaw chang chuan kan nun hian hun khirh leh hreawm tak a tawn a lo tul ve fo zawk dawn a lo ni reng mai.

Pahnihnaah chuan Kristian nunah pawh han inbih chiang ila, hun khirh leh harsa kan tawn lai tak hian a ni, amah Karl Barth-a ṭawngkam hawhin, Pathian hnena rinnaa kan zuan luh ṭhin ni. Nunphung kaltluang pangngaiah hi chuan Pathian rin a ṭulna pawh kan hre meuh lo va. Amah min Siamtu kan bul leh hnar hi theihnghilh phah khawpin kan nuna hmuingilna leh nawmnate hian min awi tlei fo. Chu chu kan leilam nunah pawh tlakchhiatna bul inṭanna tur a nih theih rualin thlarau lamah phei chuan min tihlum thei khawpa Setana min chhimbudawi dan a ni fo mai. Pathian mamawh lo leh ngai lo khawpa min awih tlei hi kan hmelma Setana ‘thihna thangvalh’ mi awk thei tak chu a ni e.

Kan nun hi min Siamtu Pathian duh dana siam thara a awm reng theih nan amah mamawh lo thei lo tura hun khirh leh harsa kan hmachhawn fo hi a lo ṭul tak meuh va. A hun lai chuan han inhnem lungawi theih mai loh tur khawpa chungpikna pawh kan tawn a ngai dawn a lo ni. Chutah chiah chuan a ni awmze nei tur khawp che chhuak lova kan lo

ṭhutthluan ṭhinna ata rinnaa kan zuan thawh ṭhin ni. Chuvangin, ringtu nunah hian crisis hi a awm reng zawk tur a lo ni. Rinhlelhna leh beidawnnate hian min bawhbuai fo pawhin kan tan ‘hun khirh lawmawm’ siamtu an lo ni zawk ṭhin.

Rinna leh harsatna hi ṭhen hran theih a ni lo. Harsatna hi ringtu nuna siamtharna (reformation) rawn thlen ṭhintu chu a ni zawk a, rinnaa ṭhanlenna kawnga rahbi pawimawh tak a ni. Ringtu nunah leh kohhranah pawh siamṭhatna (reformation) hi dam chhung atan vawi khat chauh thleng a, a hnua a par tlan reng tur ang chi hi a ni lo; thleng nawn fo tur a ni zawk. Ringtuten Chawlhni tin biak ina kan inkhawm hian chu siamṭhatna chu mimal nunah leh kohhranah a thlen reng a ṭul tihna a ni zawk e.

Naktuk ni chhuakin eng nge a rawn her chhuahpui dawn kan hre lo va. Kan duhthusam anga thil ṭha leh hlimawm ringawt chu min thlen reng hauh lo vang. Thil hlauhawm tak chu, hun khirh lawmawm min chawisangtu tur min thlen lo vang tih hi a ni. Chu chu ni tin nun leh thlarau nuna kan hmasawnna tur rahbi pawimawh a ni si a. Bible leh kohhran chanchina Pathian hnathawh dan kan enin hun thim leh khirh tak mai a thlen laiin siamṭhaa tidanglamtu tur tu emaw Pathianin a ruat zel a ni tih kan hmu.

Chuvangin, kan mimal nun, chhungkua, kohhran leh khawtlangah hun khirh lo thleng ṭhin mahse, min tichhetuah hmang lo ila. Hun vawngtu Pathian chakna rinchhan zawkin min chawisangtu rahbi duhawm nihtir i tum zel ang u.

- Lalthuamliana