Written by
Rev. PC Nghàklianmâwia

RETHEIHNA HI MALSÂWMNA A NI

Sawrkar thlirna aṭang chuan retheih chu mualphona leh hlawh­chhamna a ni a, ram rethei leh harsa ram ropui an awm ngai lova, mahse tun ṭuma retheihna kan sawi tum erawh hi chu mimal nun kâwk leh mimal tâna hlawhtlinna hmanraw ṭangkai a nih theihna lam a ni thung. 

Misual dam leh Nicky Cruz-a chanchin hi hmanah ka tuipui viau ṭhin. A chanchin hi ka chhiar nawn fo a, a thusawi leh ṭawngkam chhuak ṭhenkhat pawh chhinchhiah ka nei nual mai. A lehkhabu 'Run Baby Run' te kha vawi tam ka chhiar nawn a, 'Cross and the Switchblade' te pawh kha ngaihnawm tak a ni. A ṭawngkam ngaihnawm leh chhinchhiah bik tur a awm nual ṭhin. Chûng zingah chuan mi pakhat, retheihna avanga nun beidawng leh hrehawm ti manganin lehkha a thawn Nicky-an a chhânlêtna ṭawngkam "Retheihna hi Pathian malsawmna, tuma dawn duh loh a ni" a tih hi ka theihnghilh theih tawh loh zinga mi a ni awm e. 

A hnua ka ngaihtuah zui châng apiangin he thufing hi a dik ka ti telh telh mai. Mi ṭhenkhat chu an retheih avangin vanduai bik ngawih ngawihin an inhria a, thil engmah hi puitlin ve thei lo tur leh hlawhtling ve thei ngai lo tur ang tein an insuangtuah hial ṭhin. Mifingte chuan mihring nun hi engzat nge an neih tih lamah an teh lova, engzat nge an pekchhuah tih lamah an teh zawk ṭhin a lo ni. 

Mizorama kan mi hmasa, lehkhathiam leh officer hlawhtlingte kha retheihna leh harsatna paltlang lo an vâng khawp ang. Retheihna in tumruhna a pe a, retheihna in chhelna a pe a, retheihna in ram tiam a neihtir a, retheihna in hma lam pan turin chakna a pe a, retheihna in an kalkawnga harsatna awm te a thenfai sak ṭhin. Kan mi hlawhtling hmasa tam tak kha tunlai khawvela mi hausa chhungkua emaw, hrehawmna leh retheihna awm tawh lohna hmuna lehkha zir emaw chu ni sela an thlen tur ang kha an thleng lo ve thei mai awm mang e. 

Mau meichher hnuaiah te, bati êng hnuaiah te lehkha an zir a, an mutchhuak tur vên nan chawhtawlhah tui vawt bunin an ke an chiah a, lo vah leh hlo thlawh pahin thlâmah te an zir zel a, chutiang hmang chuan central service-ah te khan an inziak tling thei tlat a ni. Khang an dinhmun harsatna leh retheihna han tumruhna a pe a, khatiang thil hlenchhuak tur khan chakna a pe tlat a ni. Chu chu a ni 'retheihna hi malsawmna a ni' kan tih awmzia chu! 

Retheih hrim hrim hi a zahthlak loh, thatchhiat vang te, inthlahdah vang te a nih loh chuan. Hringnun zinkawnga puitlinna lamtluang kan zawh theihna tur leh dinhmun hniam tak aṭanga kan thawh chhuah theihna tura siamtu hmanrua a ni fo ṭhin. Tuman retheih kan duh ngawt lo, mahse retheihna hi hmanruaa hmang thiam tân chuan hlawhtlinna tura ki pawimawh tumruhna te, ṭhahnemngaihna te, tih hram hramna te min neihtir theitu a ni a, hlu tak a ni. 

Officer fapa pawh ni ila, nu leh pa thawhchhuah ringawt ring bik lova mahni intodelh tuma khawsak ngam hi retheihna ata hlawhtlinna kan tihin a kawh chu a ni tel bawk. Nu leh Pa te account ringa kan thla a la muan viau chhûng hi chuan thil ropui tak sual chhuah hi a har ve bawk a ni. 

Ṭhangtharte kan nuamsa ta lutuk a, retheih leh hrehawm kan hre ta lo lutuk vang hi em ni ang tumruhna te, hlawhtling tura beih tak takna leh chhelna te hi kan tlachham ta deuh em? Kan sawi fo ṭhin central services-ah Mizo kan tling hlei thei lo tih te pawh hi tling tura tih tak takna leh tumruhna, hmâna kan mi hmasa te neih ang kha kan nei ta lo deuh em? Nge, safety net (Plan B) kan nei ṭha ta lutuk hian kan theihna zawng zawng sâwr chhuak turin min ti ṭhuanawp zawk ni ang? 

Vai naupang lehkha thiam chu an thiam khawp mai. A chhan pakhat chu an nun khawchhuahna (survival) ber a ni a, lehkha an thiam a, an tih ṭhat (score) loh chuan an hmalam hun (career) a tâwp dawna ngaihna leh chumi hlauhthawnna chu an nei a, an chhûngte aṭangin saftey net (chhûngte hausak zâr zo a, nuamsa taka awm theihna ang chi) an nei ve lo va, chuvangin hlawhtling ngei turin theihtawp an chhuah ta mai ṭhin a ni. Hemi kawngah hian Mizo te hian puanven kan sawichhing leh deuh a ngai khawp mai. Thil engkim a lo awlsam tâk hnu hian leh, hmanrua mamawh te awlsam taka hmuh theih a nih tàk hnu hian kan taihmakna leh tumruhna hi a tlahniam sawt zawk em aw tih hi ngaihtuah theih tak a ni. 

Thil engkim mai kan kutphaha phone hmanga kan kheuhchhuah theih tàk hnu hian kan thatchhe sawt em aw, lehkha chhiar kawngah te pawh hian internet khawvel hian min ti thatchhe zual ta viau em ni aw a tih theih ta rum rum mai. 

Mother Teresa chuan, "Ṭhutna dûp hian mi a tihlum thei" tiin thufing awmze nei tak a sawi a. Ṭhutna dûp hian mi a tihhlum thei tak tak tihna ni lovin, nawmsakna hi mihring hlawhtlinna daltu leh hmelma a ni theih tih a sawi tumna a ni. Hei hi a dik hle awm e. 

Vai rama vai mi hausa ho pawh hian an fate school kal hi car-in an hruai vek lem lo. School bus-ah an chuantir ve a, mi naran nun hre ve se an duh a, mi rethei leh harsa zawkte nundan hre ve se an duh a, chuta ṭang chuan hringnun zirlai hi zir se an duh ṭhin. Mihring nun hi nawmsakna ringawtah a famkim bik lova, retheihna leh harsatna ten an pawlh hian a famkim zâwk a lo ni. 

Kan chhungkaw retheihna te, kan harsatna te hi hmanruaa kan hman thiam hunah chuan kan hlawhtlinna tura ki pawimawh tak a ni tih kan la hrethiam dawn a ni.