BJP-CENTRAL SAWRKAR-ELECTION COMMISSION NEXUS GAME PLAN PHOLAN A NI TA E
Tun inthlan lo awm tur atan hian BJP-Central Sawrkar-Election Commission of India Nexus hi a awm ngei niin a lang a. ‘Tuikuk Issue’ hi Mizo hnam nekchep nan leh BJP sawrkar siam theih nana an ruahman ni ngeiin a lang.
Chief Secretary ni tura Mizo IAS officer senior tawk kan neih aṭang khan Pu Lalkhama aṭanga ṭanin Mizo IAS officer kan la nei ta char char a. Tun ṭumah hian chu hrui thlun chu pawtchatin, Mizo IAS officer CS atana senior tawk Pu Lalnunmawia Chuaungo chu hnarin, hnam dang IAS officer an rawn dah chat a.
Pu Lalnunmawia Chief Secretary atana an hnar rual hian a pension thlenga Mizoram sawrkar hnuaia a awm tawh tur thu Home Ministry hian an rawn chhuah thung a. Hei hi tun inthlan hun chhunga Mizo officer Chief Secretary-a a awm remtih loh riauna an neih vang ni ngeiin a lang.
RSS pachal Kummanam Rajasekharan chu Governor-ah an rawn dah leh chat bawk. Ani hi BJP ‘game plan’-a tel ni ngeia ngaiin duh lohna thu ka ziak nghal a. PRISM phei chuan an duh loh thu India President hnenah an thlen hial a ni. Chutih lai chuan kan Kohhran mite zingah roreltute chu Pathian ruat an ni, tih changchawia lo ṭawngṭaisaktute an awm a. Pawl hrang hrang khualliana lo sawmtu an awm zut bawk a. Min hrechiangtute tan chuan kan zuamawm lo thei ṭhin lo a ni e.
A aia senior Mizo IAS officer senior 10 zet an awm chung leh an zinga senior ber pahnih Pu Lalrinliana Fanai leh Pu Lalhmingthanga, Mizoram Sawrkarin Chief Electoral Officer atana a rawt chungin an rawt zinga tel ve, SB Shashank chu an rawn thlang leh mauh bawk a ni. Tuikuk-ho vote thlak dan tura pawimawh tak awmna hmun Lunglei, Mamit, Kolasib D.C. atan hnam dang IAS officer an awm vek bawk.
Pu Lalnunmawia, Principal Secretary Home-in dan zulzui deuh veka Mizo hnam himna lam hawizawnga thil a tih te chu a veivir zawnga lakawiin SB Shashank, Chief Electoral Officer chuan Election Commission-ah a zu hek a. Annin Pu Lalnunmawia chu a hna chhuahsana Home Ministry-a in report turin thu an rawn chhuah a. Chu an thuchhuah chu an chhuah ni, November 2, la la chuan Mizoram Sawrkarin Pu Lalnunmawia Home Ministry-a in-report tura an tihna thu chu an chhuah nghal a ni.
Pu Lalnunmawia thiltih hian Tuikuk vote tlak tam theih dan ber tura an ruahmanna tibuai theia an ngaih avangin Election Commission ngeng a chhun a, a chungah a na takin kut an rawnthlak ta a ni ber mai.
Hemi chungchangah ringawt pawh hian sawi belh tur a awm nual mai. Election Commission hian inthlan puan a nih aṭang chuan inthlan thila hna pawimawh chelh tur, Chief Electoral Officer te, Deputy Commissioner te, an mi rin zawng ruat theihna thu an nei a. An duh loh zawng bantir thei an nih laiin an insawnna turah erawh thu an nei lo. Duh loh an neih chuan an rawn sawi ang a, State Sawrkarin hna dangah a sawn ang a, a thlaktu tur chu an rel fel leh mai tur a ni.
Pu Lalnunmawia Home Ministry-ah a in-report tur a ni tih thleng thlenga thu an rawn chhuah hi a dik lo. Pu Lalnunmawia hian tih dik loh a neih kan hre lo va, hremna tawk tur phei chuan tih dik loh a neih kan hre lo lehzual. Tih dik loh neih ni-a an hria a nih chuan Election Commission hian Pu Lalnunmawia hi insawifiahna hun a pe tur a ni. Chu chu ‘principles of natural justice’ pawhina a phut a ni. Chutiang hun pe lova Pu Lalnunmawia sawnna thu an rawn chhuah ringawt hi a dik lo.
Pu Lalnunmawia Mizoram Sawrkar hnuaia a rawn awm theihna thupek chu hetiang hi a ni: “The government has allowed Lalnunmawia Chuaungo, 1987 batch Gujarat cadre IAS, for an inter-cadre deputation from Gujarat to the Mizoram segment of the AGMUT cadre till February 28, 2022, the date he retires.” A ‘service condition’-ah hian Mizoram Sawrkar lo chuan thuneihna an nei tawh lo va, AGMUT Jt. Cadre Controlling Authority, Ministry of Home Affairs pawhin thuneihna an nei tawh lo a ni. Chuti chunga Election Commission-in Pu Lalnunmawia Mizoram chhuahsana Home Ministry-a in-report tura thu an pe phei hi chu an thuneihna piah lamah an kal tih a chiang a ni. Kan sawrkarin engmah sawi pawh nei lova Election Commission thuchhuah an hmuh ni la la-a Pu Lalnunmawia Home Ministry-a in-report tura thu an pe ve nghal mai hi a mak a ni. Arpui tuilai a bula awm mi-in lak tumin rawn ṭham se, chet pawh che eih lova laktirtu nena inang an ni.
India Constitution-in kan ram inrelbawl dan tur a ruahmanna-ah central sawrkar thuneihna Union List-ah chiang takin a ziak a. State sawrkar thuneihna state list-ah chiang takin a ziak bawk. State sawrkar thuneihna hi a sang a, an thuneihna bikah chuan central sawrkar pawh a inrawlh thiang lo. Constitutional Institution te pawh an pawimawh a, mahse, state sawrkar chunga leng a ni thei lo. State sawrkar hnathawkte hi state sawrkar ta leh an thunhnuaia awm an ni a, thununna hna pawh state sawrkar kuta awm a ni.
Inthlan huna state sawrkar hnathawkte hi Election Commission-in an mamawh ang ang an rawn hmang a. An duh anga thawk lo chu thlaktir theihna an nei a. An dahsawn hnu-a an awm zel dan tur chu a neitu state sawrkar thu a ni. Pu Lalnunmawia chung thu leh thil dang pawha Election Commission thutawp nei ang hrima a che hi a dik lo a ni.
Chief Election Commissioner a nih lai khan T.N.Seshan khan a thuneihna piah lam thlengin thil a ti ṭhin tih hi a bulhnaia awm te pawhin an hmuh dan leh an sawi dan a ni. Chhan eng eng emaw vanga central sawrkar leh state sawrkarte sawisela do ngam an awm loh avang khan a vawk lallen kha a ni ber a. Tuna Election Commission chet dan pawh hi chutiang tho chu a ni. Eng vanga kan sawrkar hian do ngam lo nge a nih hi hriatthiam a har khawp mai.
Thu kan hriatzui dan hi a mak lehzual a. Pu Lalnunmawia Home Ministry-a a zu in-report hian tih ngaihna tak pawh an lo hre lo va. Home Ministry khu a awmna tur a ni lo va, a awm theihna tur hna pawh an nei lo a ni. Mizoram sawrkar hnuaia a thawh tur hna pek hi tun dinhmuna tih theih awm chhun a ni. Chutianga tih a nih loh chuan khawia awm tur nge a nih a, eng hna nge a thawh ang tih chu, Prime Minister Chairman-na, Home Minister, Finance Minister etc member an nihna, Cabinet Committee on Appointment chauhin a ngaihtuah theih a ni. Hetiang khawpa buaina nasa thlen thei thil Election Commission-in an han ti hi namai lo tak a ni.
Mamit D.C.-in dan kalha Tuikuk Electoral a buatsaihtir duh lova Electoral Roll tihbo a nih khan khatiang buaina thlen chhana mawhphurtu Mamit D.C. chunga Election Commission-in sawisel emaw hremna emaw engmah tih a nei lo.
Kolasib D.C.-in dan kalh bawka Tuikuk Electoral Roll a siam avanga buaina nasa tak a chhuak chung pawhin Election Commission-in a chungah hremna lam thil engmah tih a nei lo.
Lunglei D.C. pawhin hetiang bawk hian Tuikuk Electoral Roll dan kalhin a siam a, chu E/Roll chu chhuah lo turin NGO-ten an nawr mek a ni.
Heng thil thleng zawng zawng hian Tuikuk vote a tam thei ang bera a tlak theih nana beihpui thlak hi BJP leh Election Commission thil tum pawimawh tak a ni. Hemi kawnga dodaltu apiang chu hremna pek nghal thlap a; a thlawp zawnga thil ti chu dan kalh pawh ni se hremna pek an ni ve lo hian Election Commission kal dan chu a lanchiantir a ni.
NGO hruaitute Election Commission team nena an inbiaknaa SB Shashank thil tihdan dik lo an tih thu an sawi, an hotupa Sudeep Jain-an, ‘SB Shashank tih intih hi ama tih ni lovin kan tihtir a ni’ a tih khan BJP ‘game plan’ chu a nemnghet a ni tawp mai.
Hetiang thil Election Commission-in a tihngam chhan hi kan sawi tak, BJP-Central Sawrkar-Election Commission of India Nexus-in thuthlung chiang tak an neih vang a ni ang. An thiltih hi BJP Sawrkar duhdan a nih avangin hlauh nei miah lovin, dan pawh pawisa lovin an ti a ni ang.
BJP hi political party a nihna-ah chuan kan hlauh emaw kan dodal ngawt emawna chhan tur a awm lo va. Amaherawhchu, kan ram nekchep zawng leh kan inpumkhatna tichhe zawnga thil an tih chiang taka hmuh theih a nih tak si-ah chuan Mizo hnam thinlung dik tak putu tan chuan lamṭanga siam lova do zawk tur a ni.
Ram changkang chhinchhiahna pawimawh ber pakhat chu ṭha tak leh chak taka independent tak si a, Institution-te an thawh theih hi a ni. Sawrkar department pakhat ang lek fanga Election Commission te, Comptroller and Auditor General te, Public Service Commission-te an kal chuan Democracy tihchhiat barhna kawng inṭanna a ni ang a, ram pum tan a hlauhawm em em a ni.
Hetiang thil hlauhawm tak dona leh dan theihna chi khat hi kan sawrkar kutah a awm a. Chu chu, Pu Lalnunmawia a awmna tur taka a awm leh nana Home Ministry lehkha zu thawn nghal vat a ni. Chu chu dan zulzuia tih a ni a, chu chu ti turin kan sawrkar hi kan ngen a ni.
Hetiang thila kan tih tur niawm tak kan tih ṭhin loh avang leh dan kalh lehnghala Election Commission te pawhin chungtlak taka thupek khauh tak tak, rang tak tak lehnghala min pek te pawh zawhna pawh zawt lova, kan zawm zung zung mai te hi central sawrkar leh mi dangte pawhin min ngaihnepzia leh zuamawm min tihzia lanchianna a ni.
Chawmhlawm kutdawh titiha kan awm avanga central sawrkar leh hnam dang min hre chiangtuten min ngaih hniam thu hi tun kum 20 chhung vel hian a khat tawkin ka ziak fo va. Ei leh bar leh nitin mamawh thil dangte-a kan intodelh hi a pawimawh hmasa ber a ni. Intodelh chu sawi loh intodelh tura tih tak takna kan neih chuan loh thu te, inrenchem tak ngial pawh tum lo, a ‘changkang’ zawng leh a intlakral zawng deuh veka kan che hian ngaihnep kan hlawh lehzual phah a ni.
Ngaihnep kan hlawh chianzia lanchianna chu thil ṭha leh ṭangkai National Institute-te kan nei mang lo, kan neih chhunte pawh state leh UT-te zinga a hnukhawi ber kan ni hi a ni. Nihna sang leh pawimawh, Governor, Chief Election Commissioner, Union Public Service Commission Chairman/ Member, kan tlangmipuite pawhina an nih fo tawh a la ni ve lo awm chhun kan ni te hian ngaih pawimawh kan hlawh lohzia a tilang chiang lehzual a ni.
Intodelha mahni ke-a ding state dangte erawh chu central sawrkar pawhin patling/ puitling enin a en a, harsatna an neih chang pawhin ramri thu a ni emaw, tui inchuh thu a ni emaw awmze nei takin a ngaihtuahpui ṭhin. Central sawrkar thurela lungawi lo an awm chuan Supreme Court-ah te hial pawh an kal ṭhin.
Tuna Tuikuk-ho vote thlakna tur chungchanga Election Commission of India chet dan hian Mizo hnam leh Mizoram sawrkar min tham lohzia a rawn tilang chiang lehzual a ni.
Midang neih ringa chawmhlawma kan awm chhung chuan central sawrkar leh mi dangte nena ram hnuk khawih thil leh thil pawimawh danga kan indawrna lamah ‘bargaining power’ kan nei ngai lo vang a, a chan chhe zawkah kan ṭang fo ang. Chakma leh Ramri chungchang te pawha kan tum ram kan thlen theih ṭhin loh chhan pawh hei hi a ni.
A la tlai lutuk lovah ngai ila, hetiang thil pawimawh ngaihthah fo mai, kan sawrkar leh ka political party te hian intiamkamna puarpawleng dah duah leh Sawhthing kg 1 Rs 50/-, Hmunphiah Rs 100/- a lei tihte aiah hian ‘intodelh’ tih hi an Manifesto No. 1-ah han dah zawk se kan va ti em!
- M. Lalmanzuala