Tunlai politics leh Sakawlh
Thupuan bua Sakawlh hi eng dang a ni lo va, ram rorel nasa taka kal sual a ni a, thuneituten ram khua leh tuite hnena nihna pakhat, rin dan pakhat barh luih an tumna thil a ni. Tunlai India ram politics-ah hei hi a lo lang mek.
Thupuan bua Sakawlh
Thupuan bu hi AD 90 hnu lama ziah a ni a, a ziaktu hi Rom lal rama awm a ni. Hetih lai hian Rom lal ram hi a ropui hle a, ram tam tak chunga roreltu a ni a. Rom lal, Kaisara-te chu pathian biak takin an be ṭhin a, an lal ram chhunga khawpui hrang hrangah Kaisara-te lim an hung a, mi lim hmaa kuna chibai buk tur leh inthawi turin thuneituten an khua leh tui zawng zawng an beisei a ni.
Khua leh tui tam zawk chuan roreltute thu awihin, mi lim hmaah inthawina an hlan ṭhin a. Hetianga inthawina an hlan hian hamṭhatna a keng tel a, Rom sawrkar thuneitute duhsakna an dawng
ṭhin a ni. Hetih hun laia sumdawng pawlte chuan a huhovin Kaisara lim hmaah hian inthawina an hlan ṭhin a; chutianga an hlan chuan Kaisara ‘seal’ chuanna lehkha an dawng a, chumi hmang chuan zalen takin an sumdawng thei.
Mi lim hmaa inthawi ve duh lote chuan kawng hrang hrangin an tuar phah ṭhin a: sumdawng mi an nih chuan Kaisara ‘seal’ chuanna document an neih ve loh avangin an sumdawng thei lo va, lei leh hralh lamah an inhmang ve thei lo va; an rethei tual tual ṭhin niin a lang. Mi ṭhenkhat phei chu thuneituten an man a, an chungthu an rel a, Kaisara hmaa an kun duh loh tlat chuan an tihlum ṭhin. Rom lal rama Kaisara lim hmaa kun duh lo langsar ber chu Kristiante kha an ni.
Thupuan bu hi Rom lal rama awm Kristiante, Krista tana an rinawm avanga tuar mekte tana ziah a ni a. Kristiante khan Rom sawrkar kha an do hrim hrim a ni lo va, sawrkarin dan ṭha a siamte chu zawm turin an inzirtir zawk a ni tih Paula lehkhathawn, Rom bung 13-ah kan hmu. Amaherawhchu, Rom sawrkarin sakhaw rin dan pakhat hnuaia awm luihtir a tumna chu an do tlat a. Krista tana rinawm tluan chhuak, Philadelphia kohhran mite chuan an retheih phah hle a, ‘chakna tlemte chauh’ an nei a; mahse, Isua a fak thung a, harsatna karah pawh amah an phat loh avangin, ‘tu ma khar theih loh i hmaah kawngka ka hawng e’ a ti (Thup 3:8).
Laodikei kohhran mite erawh chuan Krista zuitu inti chung siin, hamṭhatna dawng tura Kaisara lim hmaa kun an
ṭhulh chuang lo a ni ngei ang: anmahni chuan, ‘Ka hausa a, sum ka ngah a, eng mah ka tlachham lo ve’ an inti a, Isua erawh chuan ‘rethei, khawngaihthlak, pachhia, mitdel, saruak’ tiin a dem thung.
Thupuan bua Sakawlh chuan rorelnaa a dinhmun tihngheh a duh avangin, mihring zalênna lak bosakin, an duh zawng pawh ring thei lovin, an rin tur leh awih tur a barh lui a. Mi rilru a hneh theih nan a ropui thei ang berin, thiltihtheihna nasa tak nei angin a inlantir a; pawn lam mawina leh hausakna chu a hmachhuan ber a ni a. Sum leh ropuina hmangin mi a thlem a, a thlem thluk theihte chu a hausakna hmangin a hrai rui a, a thim a var, a dik a dawk thlu lovin an zui dual dual ṭhin a ni.
Sum leh ropuina hmanga a thlem thluk theih lohte erawh tharum hmangin a bei a, tan inah a khung a, a vua a, a tihlum ṭhin.
Tunlai India politics
India ramah hian hnam chi hrang hrang kan awm a, mi tinin kan sakhaw duh zawng kan biak theih nan kan ram Dânpuiin zalenna min pe bawk a, ram ropui tak kan ni. Hetiang Danpui kan nei hi kan Pathian biak mizia nen pawh a inmil hlein a lang a: Isuan, “In Pa…chuan mi sualte leh mi thate chungah chuan a ni a chhuahtir thin a, mi felte leh mi fel lote chungah pawh ruah a surtir thin a ni,” tiin a sawi a (Mt 5:45). Pathian hi politician ni ta se, sakhua emaw, party emaw thliar lovin mi tin chungah dan angkhat hmangin ro a rel dawn tihna a ni.
India ramin zalenna a sual laiin dinhmun pawimawh luahtu, Mahatma Gandhi te, B.R. Ambedkar te kha an thu a insual bap bap chang a awm ṭhin a; mahse, India ram hi sakhaw hrang hrang betuten zalen taka anmahni duh zawng sakhua an biak theihna ram ni se, tih thuah erawh an inlungrual niin a lang.
Chutih lai mekin, India-in independence a sual hma aṭang tawh khan Hindu zingah a firfiak zawnga kal an awm a, India ram hi Hindu rama siam duhna thuthlung, ‘Hindutva ideology’ a lo chhuak a. India chhul chhuak sakhua dah chungnunga, ram pawn aṭanga lo lut sakhua nek chep duhna a lo piang a. He ‘ideology’ hi tun thlengin a nung a, an thiltum tihlawhtling turin kawng hrang hrangin hma an la a; an hmanrua pakhat chu politics a ni.
India ramah hian Hindu sakhaw betu an tam ber a; amaherawhchu, an zinga a tam zawk hi mi rilru zau, sakhaw dang pawh ngaithei tak an ni âwm e. Tun hmain India ram hruaitute Hindu an nih avanga kan iai thu sawi rik a tam lem lo. Tun hnaiah hetiang taka sakhuana avanga India ram mipui kan lungrual lo ta mai hi ngaihtuah chian a ṭul.
Kristianten eng rilru ngekan put ang?
Babulon lal ram hnuaiah Danielan ṭha takin sawrkar hna a thawk a, fak a hlawh a, Pathian a chawimawi. Rom lal ram hnuaia an awm laiin Paula chuan Kristiante chu khua leh tui ṭha ni turin a zirtir. Keini pawh sakhaw dang betute an tam zawkna ramah cheng mah ila, khua leh tui ṭha ni tura beih hi Bible nen a inmil a ni.
Chutih rualin, mihringin a duh zawng ring tura zalenna a neih la bova, rawng pakhat, rin dan pakhat, sakhaw hming pakhat hnuaia mi khung tumna boruak a awm a nih erawh chuan kan do ngam tur a ni. Sakawlh chuan hausakna te, sum leh pai te, ropuina te hmangin mi a thlem a, chutiang hmanga a hmin theih loh chu tharum hmangin a bei a, an zalenna laksakin rin dan pakhat hnuaiah a khalh khawm ṭhin.
Bible-in sakawlh hming a sawi lo va, a chhiartuten an hria. Chhut thiam chuan Sakawlh number chu chhut rawh se.
- Rev Zoramsanga