Hrangchhawi lam leh kan ram Kalsiam ka sep thiam lo ve!
A hunlaia zoram dung leh vang thang chhuak, a lam thiam em avanga mi te ngainat hlawh Hrangchhawni te reuh kha nu te lam deuh a ni a. Hmai bial kel kawl, ngo lam deuh, a ngaih la tawk chauha bak sam kir a ni. A lamna tawhah chuan a lam hmu chakin mi an pung khawm tup tup mai ṭhin a, tu in mahin dawl hek lo, khanchhukah te nen lam an fu fur mai ṭhin.
Hrangchhawni lam dan te reuh kha mita hmutute ngei pawhin an sawi dan a hrang thluah mai. A lam dan zir thiam an awm lo ang bawkin sawichhuak thiam pawh an awm mang lo. Ṭhenkhatin, ‘vahui hmawng zar zawh ang zei zei mai a ni’ an ti a. Ṭhenkhatin, ‘a bai seih seih mai’ an ti a, ṭhenkhat lahin, ‘a sawt euh euh mai a’ ti thung. Mi ṭhenkhat ve thung chuan, ‘hma lamah a tlan vak emaw tih laiin hnung lamah te a lo awm leh daih a’ an ti a, an hmuh dan leh sawi dan a hrang nuaih mai a nih chu!
Hrangchhawni lam dan sawi dan hrang hrang a awm ang deuh hian kan Zoram dinhmun pawh hi sawi dan hrang hrang a awm ve bawk a, keini ang duang tan chuan a eng hi awih tur a awih loh tur tih pawh thiar thiam a har e. Ṭhenkhatin dinhmun chhe tak, hnam boral mek anga kan inchhuah laiin ṭhenkhat chuan kan dinhmun hi lungawi thlak thawkhat tak niin an sawi. Sawi leh sawi hnu keini ang duang tan chuan a sawi hnuhnung apiang thu hi pawm mai awl tak a ni.
Pa ṭawngkam thiam deuhin Kristian zaa za kan nihzia te, khawvel pum huap pawha a lu nunga teha missionary tir chhuak hnem ber kan nih thu te, inkhawm kan uarzia leh Pathianni-ah ngat phei chuan inkhawm kan la tam ṭhinzia te, mi nawlpuiin sawma pakhat kan la ngaih pawimawhzia te an han sawi hlap hlap a, a dik fu mai. Chumi hnuah pa khabe themthiam pakhat a rawn ding ve leh a, Kristianna kawra hmang mai kan nihzia te, kan kristiannain kan nitin nunphung leh khawsak phungah rah ṭha a chhuah lohzia te, pawn lam lan mawi nan maia sakhuanna ngaihsak der kan nihzia te, kristian inti chung sia kan rama eirukna hluarzia te a han sawi ve leh dap dap a, a dik leh fu mai.
Ṭhenkhatin hnam tih nuam leh thuawih, kaihhruai nuam tak kan nihzia te, kan hunpuiah pawh Central YMA meuhin ngenngawl taka halpuah hal lo tura min ngen chuan kan hal loh mai dan te, inkaihhruaina ṭha a awm phawt chuan thu kan la awihzia te an han sawi a; keini ang laisen lungmawl chuan dik tiin awmhmunah kan lo bu tlut tlut a. Mi dang an rawn ding ve leh a, hnam luhlul leh tihmawh tak kan nih thu te, sawrkar thil leh vantlang thil dimdawih tum miah lo, mahni ta anga kan en thiam hauh loh thu leh, vantlang inthiarna te pawh inthiarna tlak lo khawpa ṭawpa kan chhuah deuh vek dan te an han sawi a. Sumdawngte lahin tam lua awm loa hlep an tum ngat ngat dan te, an inhralh theihna a nih dawn phawt chuan eng Kurtai pawh Lungleng kurtai an nih tir mai ṭhin a, fur lai pawha sahriak hnawih mawma zu pawl sa zuar thei ngat hnam kan nihzia te, hmarcha hmui zawrah nen lam rulpuk hling mu pawlh duh khawpa hnam depde leh pamham kan nihzia te, a tua mah hi kan inrin zawh tak tak lohzia te an rawn sawi ve leh hlap hlap a. Keini ang duang chuan dik hi kan lo ti leh viau mai.
Ṭhenkhatin sum leh pai thuah pawh India rama dinhmuna ṭha ber pawl kan nihzia te, per capita income sang pawl kan nih dan te, India ram state tam tak zingah kutdawh awm ve lohna kan nih vanga kan chhuanawmna te an han sawi a, sawi leh sawi hnu keini ang duang chu kan ngaih hi a lo ṭha leh em em mai a. Chumi hnuah a aia ṭawngkam thiam pakhatin a rawn sawi ve leh a. Kan dinhmun chhiatzia te, kan kum khat buh thar pawhin thla thum ei bak min daih loh dan te, eng thilah mah intodelhna kan neih lohzia te, kan mamawh thil tinreng mai hi phai aṭanga kan lakluh deuh vek dan te, sawi tham thawn chhuah kan neih ve lohzia te, Silchar kawng ni hnih khat lek a pin pawha zawng mangchhia an sawi ang maia kan buai chuk chuk ṭhin dan te, thil man a san ngal dawrh dawrh dan te a han sawi ve leh a.
Keini ang duang chu kan awm a nuam lo leh nghal rawih rawih mai.
Pakhat a lo ding ve leh a, lehkhathiam hnam tia sawi hial tur khawpa Mizo zingah ziak leh chhiar thiam kan tam thu te, University meuh kan neih hnua kan ṭhalaite hmasawn chakzia te, kum tina ṭhalai sang rualin BA/ MA an chhuah hum hum ṭhin zia te an han sawi ve leh a. Tunah phei chuan Horticulture College, Sainik Sikul leh Medical College te meuh pawh kan neih dawn tak hial thu te, zirna kawnga kan hman hmabak enzia a rawn sawi ve leh a, keini ang duang chu hnapkhawn pachang hmu an sawi ang maiin kan khi leh vur vur mai.
Pakhat a rawn ding ve leh a, ziak leh chhiar thiam tam ringawt hi tehfung bera hman chi a nih loh dan te, ṭhalai lehkhathiam kan tam ang aia UPSC exam-a Mizo hming a lan khat takzia te, IAS, IPS etc a kan kang chah titih tak dan te, tun aṭanga reiloteah chuan kan rama sawrkar hna sang zawng zawng- Chief Secretary, Commissioner, Secretary te hnam dangin an la chelh deuh vek tur thu te, Chakma hoin zirna lama ṭan an lak tharzia te an sawi ve leh a. Sawi leh sawi hnu keini ang duang chu kan hnual leh nghal rawih rawih a, han sawi ve tur lah kan nei lo; hmeichhe thi hul takin kan hul a ni ber e.
Hrangchhawni lam dan sawi dan hrang hrang a awm nuaih angin kan ram dinhmun pawh hi mi hrang hrangin an sawi hrang nuaih mai! Zawm tur leh awih ber tur pawh a hriat ta lo ve. Pawimawh ber chu, mi sawi dana innghat lovin, ngun takin beng sikin ngaihtuah la, tuna kan ram dinhmunah hian i lungawi em le? I lungawi leh i thu, i lungawi loh leh i thu.
- K Lalrinchhana