Written by
Rochungnunga

Chhungkuaa mipa dinhmun: Hmân leh tûn

Matric result a chhuak a, a tiṭha ber ber chu hmeichhia an ni; HSSLC result a chhuak a, hmeichhia bawk an chungnung. Bazarah kal ila, hmeichhe eizawnna hmun leh kalkhawmna hmun ang mai a ni. Biak inah kal ila, kohhran inchhiarnaa a tlem zawk hmeichhia bawk an tam a, lamtualah pawh mipain an pawlh zeuh zeuh chauh a ni.

Khawdai leh interekna lam han hrût thung ila, mipa zingah hmeichhia an awm ve pheuh pheuh a, wine shop-ah mipa hlir an intlar ṭhup a, mitthi hming ziahnaah mipa an lang tuar tuar bawk. Ruihhlo ngai khalhkhawm an nihin mipa deuh hlir an ni a, jail hmun hrang hranga a tâng tam zawk fe chu mipa an ni bawk. Hetiang taka mipate an nêp a, a ṭha lo lamah hlir tam zawk nih an hauh tâkah hi chuan kan hmeichhiaten mipa pangngai tak pasal tur an inchan tawh meuh lo chu a nih hi maw!

Eng nge a chhan ni ang?

Mipate a ṭha lo lam kawnga an langsar ta zawk zel mai te, ruihhloin a tihbuai an tam zâwk viau mai te hi a chhan tam tak a awm ngei ang. Chung zingah chuan kan khawtlang nun leh eizawnna inthlak danglam zel mila kan rilru a inthlak danglam hlei thei lo hi a nih a rinawm viau maiin ka hria a. Chhungkua kan inkaihhruai dan hian hma a sawn hleih theih loh vanga tun dinhmun hi thleng kan niin a lang.

Hmanlaia mipa leh hmeichhe mawhphurhna

Tunhma aṭang tawhin chhung­kua, khawtlang leh ei leh bar zawnna kawngah mipa leh hmeichhe tih tur fel tak a awm ṭhin. Hmeichhia chu in chhung sekrek khawih te, silh leh fên te ngaihtuahtu an ni a. Ram lamah pawh hna âwm nêm zawk an chan a ni.

Mipa chu sa leh ral laka khua vengtu leh humtu an ni a, sa tla leh râl lan hun apiangah mipa an hlu zual a, nunauin an thlamuan phah ṭhin. Ei leh bar zawnna kawngah pawh a hautak leh hlauhawm ber laiah an ṭang a, lo vah leh a hahthlak leh hautak zual an khawih ṭhin. Mipa fa chu ina awm no mai mai tura ngaih an ni ngai lo a, ram chhuah leh ram vah te chu an tihtur a ni.

Chhungkaw ei tur ngaihtuahin sapêlin ram hla tak takah an riak a, zan sawm chuang chuang an chhuak ṭhin. Hetiang a nih avang hian mipa chu an duat a, lawm an hlawh ṭhin a, an hlu a ni.

Tunlaia kan dinhmun

Hmeichhiate dinhmun hi hmanlai ai chuan a ṭha ta hle a, chutihrual chuan hmanlaia an mawhphurhna ang kha tam tak an kovah a la tla a. In chhung sekrek khawih leh silh leh fên zawng zawng ngaihtuahte hi hmeichhe kutah a la awm deuh vek. Hmanlai aiin hetiang mawhphurhna hi a hah a dam zawk ta deuh a; chuti ti tawh lohah chuan hmeichhiate mawhphurhna hi chuti takin a kiam lem lo.

Ram hmasawn leh changkang zelah mipa mawhphurhna a tlêm tial tial a. Sa leh râl hlauh tur a awm tawh lo a, eizawnna lah hautak leh hahthlak, tunhmaa 'hlâng chunga chuang ang' hna kha a awm ta meuh lo. Chuvang chuan mipa fa chuan mawhphurhna a nei ta mang hauh lo a, mahse Mizote rilruah chuan mipa duatna leh lawmna rilru a la bo thei chuang lo. In chhungah mawhphurhna an nei tawh lo a, ram lamah mawhphurhna an nei tawh hek lo.

Duat sual mipa fa

Mawhphurhna lian nei tawh lo mipa fa chu hmanlai kan rilru ang reng khan hmeichhe fa ai chuan tam tak hi chuan kan la dah sang viau thung a. In chhungah mawhphurhna pawh hmanlai ang bawkin pêk enah kan en lo a; in chhung sekrek hi chu hmeichhe khawih turah kan ngai tlat. Mipa fa tan in chhungah tih tur a awm lo a, sa leh ral hmaa min humtu tur tia mipa fa kan thlamuanpuia kan duh ṭhin ang rilru la pu tho chungin duat takin kan enkawl a ni.

In chhung leh ram lama mawhphurhna nei lo ta na na na chu ṭhian an kâwm nasa a, an lêng nasa a, chu chuan sual a hmelhriattir a, ruihhlo tihna hun an nei hnem a, ruihhlo lama tlân an tam phah a ni. Hmeichhia chu a lo lei kân deuh chuan tun thlengin nute puitu tur, in lama a theih ang tâwk tâwka che ve tura ngaihna kan la nei a, mipa erawh chuan chutiang mawhphurhna chu an nei ve tawh lo.

Mawhphurhna awmze hria hmeichhia 

Hmeichhia chu an len deuh aṭanga mawhphurhna pêk, chhuat nawh, hmunphiah, ei rawng bawla nute puih leh a dang dang thawk an ni a, mawhphurhna awmzia an hria a. Thil an tih hnem zawk avangin anmahniah inrintâwkna pawh an nei hma zawk a, an hmaa thil harsa awm pawh tâwn tlang leh hmachhawn dan an hria.

Mawhphurhna pêk ṭhan loh mipa fa chuan mahni inrin­tâwkna a nei tlêm a, nu leh pa hmuh phâkah a pa viau a, hnam dang zingah leh hmun hla zawkah a inringtâwk lo tial tial a. Mawhphurhna awmzia a man ve tâwk loh avangin tih tur tuk pawhin ningnêl deuhin a tling tla hram hram chauh fo. In chhunga mawhphurhna a neih tam loh avangin a lêng chhuak a, ṭhian a kâwm nasa a, chu chuan lehkha zira in chhunga inkhung cheuh cheuh a tiharsa a, a lêng dawklak a, a tawpah lehkha zir kawngah pawh hmeichhia a tluk lo ta mai a ni. Lehkha pawh thiam lo, hnathawh thiam bawk si lo, mi biangbiak thiam chuang si lo mipa hi an ṭhahnem tawlh tawlh mai dawn a ang khawp mai.

Hei hi tuna kan ram dinhmun a ni a, mawhphurhna nei ngai lo, nu leh pain an duat mipa fa chuan zu in te, ruihhlo chi hrang hrang te a chîng zel a. Eizawnna kawng hrang hrangah hmeichhia a tluk lo tial tial a, chhungte thawh chhuah saa lei bike-ah chuangin chak deuh deuhin a tlân a, a rui a, chhungte pawisa a dîl ût ringawt tawh mai a ni.

- Rochungnunga