ZAWHNA ZAWT

Mizo ṭawng chung-chângah hian ngaih dan a inthuhmun vek loh avàngin pawm duh dan hi a inang diak diak hlawm lo a, hei vàng hían ṭawng kalphung dik zuk zirchianna ‘grammar’ tel map lova mahni ngaih dan leh mahni pawm duh dan ṭheuh kan thawh chhuahpui phei hi chuan inhnialna tâwp thei lo a awm phah hial ṭhin a; chuvàngin, Mizo ṭawng chungchânga ngaih dan inan loh avànga pawm duh dan inang lova kan inhnial ṭhinnaah hian ‘bûk lung’ atân ‘grammar’ hi kan rawih a ṭûl ta ṭhin a ni.

‘Zawhna zâwt’ tih ṭawngkam chungchângah pawh hian inhnialna a awm deuh reng mai niin a lang a. Ṭhenkhat chuan he ṭawngkam hi dik lova ngâiin, a pumpelhna tur ṭawngkam dapin ‘zawhna zawt’ âiah ‘thil zâwt’ tih ṭawngkam hi hman zâwk tur angtein an sawi ṭhin a. Hemi chungchângah hian kei teh lul pawh hi ‘zawhna’ min rawn ‘hrilh’...awh khaih! ‘Zawhna’ min rawn ‘pe’... ni lo! ‘Zawhna’ min rawn ‘zâwt’ an awm fo a; chuvàngin, keini chuan mahni pawm duh dan emaw, mahni ngaih dan emaw dah ṭhain, Mizo ṭawng kalphung awmzia (grammar) aṭang zâwk hian bihchian kan lo tum ve leh chhin dâwn a ni.

Mizo ṭawngah chuan kan verb thumal bâkah adjective thumal leh verb atâna kan hman theih noun thumalah te hian thu hnung bet, verbal noun marker (suffix) ‘na’ hi behtirin ‘verbal noun' kan siam ṭhin a. Hetianga suffix ‘na’ hmanga verbal noun kan sìamte hi ‘abstract noun’ ti pawha sawi ṭhin niin, transitive verb thumal ‘zâwt’ tihah pawh hian suffix ‘na’ hi a rawn beh chuan verbal noun niin, ‘zawhna’ tih a lo ni ta a.

Tichuan, ‘zawhna’ kan neih chu mi dang hnena kan va sawi lanna turah khân eng ‘verb’ thumal nge kan chelek tâk ang le? Kan mi biak mêk (second person) hnenah, “Zawhna ka lo hrilh lawk teh ang che,” ti ta ila emaw, “Zawhna ka lo pe lawk teh ang che,” te ti ta ila, a nih loh pawhin, “Zawhna ka lo hlàn lawk teh ang che,” te ti ta ila ṭawngkam dikah kan ngai thei kherin a rinawm loh a ni. Chuvângin, ‘zawhna’ hi a chhânna beiseia mi dang hnena kan va sawi lanna tur ṭawngkam atân hian ‘hrilh, pe, hlàn...adt.’ tihte hi chu hman chi niin a lang ta lo a, a zawha ‘inzawh’ kher a ngâi ta niin a lang.

Mi ṭhenkhat chuan ‘zawhna’ hi a zawha ‘inzawh’ chi a nih dan hi zuk bihchiang lêm lovin, ‘zawhna zâwt’ tih hi ṭawngkam dik lo emaw tia hnawl bo tumin, ‘thil zâwt’ tih ṭawngkam chauh hi dam khawchhuahtir an tum ṭhin niin a lang a. Mi hnena, “Thil ka lo zâwt lawk ang che,” kan tih hian, a chhânna beiseia kan thil hriat duh kan zawhna hi ‘zawhna’ chu a ni ta mai a, he ‘zawhna’ hi a ni kan inzawh tâk ṭhin chu ni! ‘Thil’ te hi chu a hrilha inhrilh theih niin, a pêk pawhin kan inpe thei a, a hlante pawhin kan inhlàn thei a; nimahsela, ‘zawhna’ hi chu a zawha ‘inzawh’ ngei chi a ni ta thung a ni.

Chuvàngin, he verbal noun ‘zawhna’ tih hi indirect object awmna ṭawngkama direct object atâna kan hmannaah rêng rêng hi chuan ‘zâwt’ âiawhtu atân hian verb dang chu hman a rem ve lo niin a lang a, “Zawhna ka lo zâwt lawk teh ang che,” ti tein leh, “Zawhna min rawn zâwt,” ti tea kan sawi hian Mizo ṭawng kal phungah ṭawngkam dik niin a lang ta a. Chuvàngin, eng chungchângah emaw zawhna kan nei a nih chuan, chu ‘zawhna’ chu tu emaw kha a hrilha va hrilh tawrh chi a ni lo a, a pêka va pêk ngawt chi lah a ni lo a, a hlana va hlan daih chi lah a ni hek lo a; a zawha va ‘zawh’ mai chi zâwk a nih avàngin keini chuan ‘zawhna’ hi i ‘zâwt’ hreh ve hauh lo ang u.

- PC Thang Zikpuia