BALU-AH KAN INTODELH THEI EM?
Ramria buaina kan tawh tak zeuh zeuh hnu hian intodelh pawimawhzia kan lo hre thar ta zel a. In sakna hmanruaah te pawh kan lo intodelh tawk lo hle tih kan chian zual phah hle.
RCC in sakna hmanrua hrang hrang cement, balu, rawra leh rod-ah te hian kan intodelh ve theihna en ta ila. Cement leh rod te hi a siamchhuahna atana pawimawh ber chinai lung (limestone) leh iron ore-te kan leilunga lo inchhekkhawl (deposit) an tlem avangin state dang aṭanga lakluh ngei ngei ngai an ni a. Lungah hian kan intodelh a, lung nei ṭha lo Bangladesh lama thawnchhuah tura hmalak a chakawm thute pawh kan lo hre tawh ṭhin.
Kan ram leilung aṭanga awlsamtea kan hmuh ve theih kan intodelh lohna ni si chu balu hi a lo ni ta a ni. Kan in sakna atana kan balu hman tam zawkte hi state pawn aṭanga lakluh an la ni. Bagha balu phei chu balu ṭha anga hriatna kan rilru-ah a intuh ngheh tawh avangin kan lei nasa hle a nih hi.
Mizoram balu te hi a ṭha ve reng em, hmantlak a ni ve reng em? tih hi mipui rilru a riak reng a ni. Thenkhat chuan kan balu neih te hi a ban (column) atan chuan a ṭha ber an lo ti ve mek bawk. Heng avang hian kan balu te hi zirchian a ṭul ta hle a ni. State pawn hla tak aṭanga lalut lo hian kan intodelh theihna tur hi enchian a lo ngai ta a ni. Zirchianna hi kan balu hmuh theih ang angah te neih a ni a. A hnuai a table-ah hian balu nihphung (properties) hrang hrang te tarlan a ni.
Balu tha chu engnge ni?: Balu ṭha nihphungte han tarlang ila - banna (cohesion) a nei tur a ni lo a, lei bal a awm tur a ni lo. Thing nawi, hnah ṭawih (organic impurities) a awm tur a ni lo bawk. Balu sin leh a hraw te hi an inchawhpawlh tawk tur a ni - balu sin lutuk leh hraw lutuk hian concrete chakna a tihniam thei zawk.
Balu-ah hnim a ṭo theih chuan lei a tam hle tihna a ni. IS 383 code chuan Sand zone-ah pawh Zone 4 bik hi zirchianna nen lo chuan hman a him lo angin a sawi.Tin, Fineness modulus hi 2.2-3.2 inkarah a awm tur a ni. Silt & clay (lei) tam lam hi lui balu-ah 3% aia tam a ni tur a ni lo a, stonedust-ah 15% aia tam tur a ni lo.
Balu ṭha neih theih dan: Bagha balu, chhimtuipui leh langkaih te hi lei (silt content) tam lo mahse, an sin em em a (zone 4 ah an awm). Balu sin tak concrete mix a hman a nih hian concrete-in chakna a nei sang thei lo ṭhin a ni. Chutihlaiin, kan tlawng balu te hi an hraw leh mah mah thung si (zone I aia sang zawk mah). Kan ram balu te hi a size a duhthu a sam lo tih loah chuan balu ṭha pangngai ve tak kan nei a tih theih awm e. Balu size dik lo a harsatna kan neih sukiang tur hian kan balu hi hrikna (sieve) hmanga hrik an ngai a. Lui aṭanga kan lakchhuah ang ngau ngau hi chuan duhthu a sam lo a, balu hrikna (sieve) hmanga han hrik khan balu size ṭha tak Bagha balu ai pawha ṭha zawk kan nei thei dawn reng a lo ni.
Table-a kan hmuha ang khian, balu ṭha anga kan sawi, Bagha balu hi Langkaih leh tuipui balu te nen an danglamna an awm tam lo tih kan hmu thei a. Tui chang balu hmun hrang hrang aṭanga lak kan han en hian Tuichang lui-ah hian balu ṭha tak a awm a ni tih a lang. Mizoram balu kan neih te hi in sak nana hman theih a ni a, mahse a size dik leh dik loah te leh a fai leh fai lohah te kan fimkhur a, ṭan kan lak erawh a la ngai hle.
Hmun ṭhenkhatah chuan balu leh tlak lei kan lak pawlh a, balu a lei a lo tam hian cement-in a char ṭhat theih tlat loh avangin kan lakna hmun kan uluk pawh a ngai hle. Balu bal, sin lutuk leh hraw lutuk hian concrete chakna a titlahniam nasa thei hle a, a bikin balu bal hi concrete tan a pawi zual em em.
Balu a lei awmte hian rawra leh balu pang (surface) te an lo tuam ve a, chu chu cement khan a va char ngheh theih tawh loh avangin concrete chakna a tichhe ṭhin a ni. Engtinnge balu-ah kan intodelh theih ang? Balu a kan intodelh loh chhan ni ta bera lang chu balu lakna tur kawngpui ṭha kan nei tam tawk lo hi a ni. Heng balu deposit kan neih ṭhatna hmun te hi chhinchiahin, sawrkar hian a panna kawng hi ṭha taka a sial chuan Zoram mamawh hi kan luidung balu-te hian min pe thei dawn tih a chiang reng a ni. Tin, Zoram balu kan hnualsuat fo chhan chu a hraw tam lutuk leh a bal ṭhin hi a ni ber. Hei hi balu lakna hmuna silfai leh a hrikna hmangin kan balu kan hnualsuat fona hi tih reh theih a ni.
Lung ṭha awmna quarry aṭanga lak stonedust pawh hi in sakna atana hman tlak a ni. Lung ṭha lo herna aṭanga stonedust te erawh hman loh tur. Balu-ah hian intodelh turin hma i la tlang teh ang u.

- H Laldintluanga