INSAWIZAWI
Kan thupui hi dam ver vawr, na nei lo tan chuan a phurawm viau in ka hria. Insawizawi hi thil thar a ni lova, History kan en chuan Isua pian hma kum eng emaw zahah pawh an lo ti tawh ṭhin a ni.
Keini Mizote pawh hian kan hre lar ve viau a, mahse, tun hma deuh kha chuan infiammite tih tur deuh chauh ah kan ngai ṭhin. Khawvel a lo changkang zel a, kan hnathawh dan te tharum ngai vak lo chi te a lo ni ta ṭhin bawk a, hetih lai hian kan taksa in exercise a mamawh reng tho si. Chuvang chuan ram changkang apiangah an insawizawi nasa a ni. India leh keini Mizoram ngeiah pawh kan lo uar ve ta a ni.
Kan hre ṭheuh ang a, taksa a insawizawi reng loh chuan natna chi hrang hrang ten min man thuai dawn a ni. Taksa hi khawl ang ve tho a ni a, a awm mai mai chuan buai ve thei mai a ni. Kan taksa kan duat ang a, tichuan, kan taksa in min la duat let ve dawn a ni. Nia, kei mi chakvak lo berin a insawizawi chungchang han ziah chu a inhmeh awm lo hle mai, mahse, theih tawp ka han chhuah ve ang a, duh ang a ni thei hram ang chu maw.
Kan hriselna dinhmun- Mizote kan hrisel em aw, kan dam rei zawng chawhrual han en hi chuan vanglai hun vela thi kan tam. Nia, thlanmual han kal ta ila, tar thlan chu a tam vak lo, ṭhalai, la valai leh naupang thlan a tam, an ti. Kan hmel hmai lan dan hrim hrim pawh hi a thim deuh chual a, a eng lo tlat. Hei hi zuk leh hmuam kan tih nasat vang leh ei leh in duhtui loh vang te a ni thei ang. Pum lam harsatna neite hi kan tam, kan natna tlanglawn ber a ni awm asin maw le. Tin, zun kawng fel lo, kal (Kidney)lam harsatna neite pawh hi kan tam hle mai. Tun hma milian leh upa lam deuh natna kan tih ṭhin - zunthlum leh thisen sang natna te pawh hi a common ta hle a, kan vei sup sup tawh mai a nih hi. Phai lama in enkawl tura kal ṭhinte pawh hi eng zat tak awm ang i maw.
Kan damdawiinte pawh a lun char char ṭhin hle mai a, khum awl a awm hman meuh lo ṭhin zawng a nih hi. Heng bakah hian dingchungna, na neuh neuh nei te hi chu kan tam ngawtin ka ring, kei ngei pawh hi ka bang chuang love.
Insawizawi ṭhatna- A ṭhatna hi Bible pawhin a sawi a, a ṭha viau a ni ang, cher duh tan cherna a ni a, thau duh tan thauna a ni thei bawk a ni. Mi a ti zangkhai a, kan hawiher te pawh a ti dik vah ṭhin, tin, taimak zirna ṭha tak pawh a ni ve a ni. Rihna sang lutuk tur a veng thei a, thin lam natna awm mai thei lakah te pawh min veng thei.
Kan hre ṭheuh ang a zunthlum natna awm thei lakah min veng thei a, tin, a vei mekte tan pawh damdawi ṭha tak a ni. Meizuk hi tih tawh lak lawh chuan sim leh a har duh em em a, mahse, exer lak ṭhin hian sim thei turin nasa takin a pui thei a ni.
Tunlaiah chuan depression natna te kan ti ta a, sum tak tak sengin kan in enkawl ṭhin a, depression tan pawh hian a ṭha hle, mood-te pawh a ti fuh duh hle a ni. A tawp berah chuan kan kum phu loa min ti lang naupang theitu a ni. Inlak young-na ṭha tak a nih ber mai chu! Mi hrisel pangngai tan pawh hian hriselna vawn ṭhat reng nan a pawimawh hle a, chaw ei a ti tui duh a, tui lutuk pawh a ti zia awm thei, an ti leh zel a ni.
Insawizawi dan – Insawizawi dan hi chi hrang tam tak a awm thei awm e. Vawiinah chuan mi nawlpui tena kan tih theih ang chi tur han sawi tum ila a ṭha awm e. Mithiamte chuan a kala kal emaw tlan emaw hi a ṭha ber an ti, a hun thu-ah hian hma lutuk a ngai chuang lova, ni chhuah vel lai hi a ṭha ber, an ti. Evening walk-te pawh kan ti a, a ṭha khawp mai, mahse a hmun lam hi fimkhur a ṭha in ka hria.
Kawngpui lun lai leh motor veivah tamna laiah hi chuan fuh ber ka ti lo; air pollution a tam, chuvang chuan fianrial lam deuh thlan theih nise a ṭha khawp ang. Pawn chhuak kher lo pawh hian a tih theih, in chhungah chet velna tur zawn emaw pindan, etc., ah te han vei han vei leh chawl lova han din te. A hahthlak lam ai mah hian a rei zawng (duration) hi a pawimawh an ti a, minute 30 tal ni thei se, a reilo berah.
Chhuah vahnaah te pawh hian taxi, bus etc. hmang mai zel lo vin, hla lutuk te a nih loh chuan ke in han kal hram hram peih ta ila, sum kan save a ni pah dawn a ni. Office-ah te pawh peon tir mai lovin mahni han vei ve sek ṭhin pawh kha a ṭha hle awm e. Hlawk pui tur khawp chuan nitin taima taka tih a ngai a ni.
Sawi tawh angin hlawk pui tur khawp chuan taimak a ngai. Kar hnih khat han tih mai hi chu a theih a, mahse, kum tluan tur chuan har ve duh khawp mai. Kut hnathawk mite tan chuan exer hi a hrana lak a ngai tawh chuang lova, kan nitin hna kha a ni sa a ni. Boxer-ho exer lak dan te hi chu a turu ngawt ang, ṭhalai lam tih chi deuh a ni ang - chutiang bawk in footballer hote pawh.
Exercise an hrilhfiahna hrim hrimah hi chuan taksa in tha chakna (energy)a hman ral hrim hrim hian exercise chu a ni, an ti. Tunlaiah chuan gymnasium-te kan nei ṭha tawh a, ground te pawh kan nei ṭha tawh, a peih tan chuan duh thlan tur a awm. A bik takin ṭhalaite zu leh ruihtheih thil ringawt buaipui lovin, zuk leh hmuam te pawh bansanin, zingah tho ila, walk ila, kan taksa dimdawi ngai tak hi in duat ve tak tak teh ang.
Tichuan, ilo hrisel ang a, i hlim ang a, tlangval / nula hmelṭha tak ilo ni thei dawn a ni. Insawizawi kan zavaiin a tih theih a, i uar zel ang.
- Lalchhandama Colney