Written by
Rempuia R. Lutmang

ZOṬAWNG THU NAWI

Mi ṭhahnemngaite thu hla chai zui leh mai ang. Bungkawn Vengthar Branch video clip-ah khan“Naktuk zing chaw ei khamah chhuak i la, tlai chaw ei hmain kan haw leh mai dawn nia,” tih kan hmu.

Tûk khat chu JF Laldailoa khan an office chahbi (ṭhenkhat chuan ‘chabi’ an ti ang a;

ṭhenkhat an inhnial phah ang a) a theihnghilh a; an ina lêt leh ai chuan tiin an chawkidar nan hman tumin hmanhmawh fein a kal a. Chumi tûk ber kher chuan lo be dingtu an tam riau a ni awm a. Tunlai khawvelah ‘hman hmawh ṭum takin traffic a jam leh ṭhin’ kan tih ang deuhin, kal ding ngat ngat a ṭul ṭum takin thingpui ina sawmtu te, thu pawimawh zawt duhte an tam thut ni awm tak a ni. Chumi tûk chuan mi pakhatin, “E! Pu JF..., ka bialnu dâwrah hian zing thingpui ka han khilai teh ang che,” a lo ti a (JF-a Love Letter). Mizote hian thingpui kan heh a, ‘zing thingpui’ in chîng kan ni a. Zîngin thingpui a neih kan hre lo na a, ‘zîng thingpui’ in hnam kan ni.

Lalhmingliana Saiawi te naupan lai chuan an chhungkaw member 11 zingah a pi chiah hmeichhe puitling awm chhun a ni a, an thawkmawh hle a ni awm a. A pi chu, “Ka pa’n zîng buh a denpui a, tui a kawt a...,” a ti a (Ka Lo Tawn Ve Bu 1-na). ‘Zîng buh’ an dêng a nih chu. Zîngah sum an sû a, chu chu zîng buh dêng an ni. Zîngin buh a neih hranpa kan hre lo na a, ‘zing buh’ an dêng ṭhin. J.Malsawma (Thanpuii Pa) pawhin, “...zîng varṭiana thova, zîng tui chawi leh zîng buh dêng, hahchawlhna hun nei miah lo,...hmana Mizo nula chu a ni,” a lo ti ve bawk a (Zo-zia). ‘Zîng tui’ an chawi a, ‘zîng buh’ an dêng.

‘Zîng buh’ kan nei a, ‘zîng tui’ kan nei a, ‘zing thingpui’ leh ‘zing zû’ tekan nei a, ‘zing nî’ pawh kan nei ang; eng vangin nge hetiang kan neih laia ‘zîng chaw’ nei miah lo tura kan inngaih ṭhin aw! Zîngah tui an chawi a, chu chu ‘zîng tui’ a ni mai a; zîngah chaw kan ei a, chu chu ‘zîng chaw’ a lo ni mai a ni. Tukṭhuan tih chu a mawihnaiin a fel thlup maia; mahse, zîng chaw a ni ve miau a.

Siamkima Khawlhring chuan, “Zing chaw (breakfast) kan ei dawn chuan kan thlen innu chuan artui kan leh chhang ka duh leh duh loh min zawt a. Ka duh tehlul ṭhin vei nen, ‘Duh lo ve, ka lawm e,’ ka ti ta a.

Tichuan thingpui no dawmin artui kan leh chhang duh lo ṭhutin, thlen inpain a ei lai chuan a bulah ka ṭhu rân mai a. Chu mi hnuah an pa nen chuan University Office lamah kan kal a. Chhûn chaw lam hman lêk lovin kan ṭul ta si a...,” a ti a (Ka Zinna Ram) Zing chaw leh chhun chaw tih kan hmu. Siamkima te chu ram danga awm an nia, Mizo ṭawng an thiam lo alawm kan ti hrâm duh mai thei.

Zikpuii Pa (KC Lalvunga) chuan a ‘masterpiece’ Nunna Kawngṭhuam Puiah-ah, “Ni khat chu chutia kan chhûn chaw ei kham chu a ûte feh an lo hawng a,” tih te; “...Thawhlehni tlâi chaw ei kham chuan ka hrilh leh ta a,” tih te; “Khawvar lama min vua hi an ni a, tumah zing chaw ei thei kan awm lo,” tih te; ...chhun dar 2-ah zing chaw kan ei a, tlai dar 4-ah tlai chaw kan ei a,” tih te; “Ni khat chu chutia kan chhun chaw ei chu a ute feh chu an lo hâwng a,” tih te; “Chhun chaw ei khan chuan ka thingrem ka kalh ṭha a,” tih te; CC COY-ah pawh, “...chhun chaw chu kan ei a” tih te; “...chhun chaw kan ei nghal a,” tih te, a va tam em! Zikpuii Pa pawh Siamkima ang chauh bawk kan ti dawn a nih chuan ‘tukṭhuan’ te, ‘chawchhun’ tih te hi a duh hunah chuan a hmang leh tho. Chaw ei khawm dawn apiangin neck-tie awrh kher ṭul a ti lo a; ‘zîng chaw’ tih aia ‘tukṭhuan’ tih ziah ṭul a ti kher lo bawk a nih hmel.

A.Thanglura chuan Zoram Politic Lumlet Dan-ah, “...zu thlum ṭha, heh thlah huai khawpa an han in hnu khan chhun chaw an han fâk ta a,” a ti a. Ani pawh ram pawna mi, Shillong mi daih kan ti leh zel thei. Mahse, Lalzuithanga te pawhin Phira leh Ngurthanpari-ah, “Zîng chaw ei khamah...” an ti ve tho a. Ani aia hlui zawk K. Zawla lahin ‘Mizo Pi Pute leh an Thlahte Chanchin’-ah, “...monu pawh kha, zing

varṭianah hma deuhvin a pasal rual khan, an inah a hawng leh a, zing chaw chu anmahni inah hun eng emawti chhung chu a ei reng a...,” a lo ti ve leh zel mai. Pu Buanga dictionary-ah pawh ‘zing chaw = early morning meal’ tih a awm tak e.

Ei rawng bawl laia pa ber tapa ṭhuin nu zîng buh dêng lai, “Nu-i, i bai chhuan a liam,” tiin a au ṭhin an tih chungchangah, Zoram khua fang chhuak deuh thawa inngai, Zairem chuan thu dik nia a ngaih loh thu leh pa berin zinga rawng an bawl deuh zel thu, a tawn hriat aṭangin a ziak a. Pa ber eng mah tih tum lo thuthang hi sawi darh chawp mai mai ni awm tak a ni (ni dangah a chipchiar zawkin, a thui lutuk dawn). Chutiang bawk chuan ‘zing chaw tih a dik lo’ tih thu hi intihhmuh thilthua sawi darh tâk mai mai niin a lang.

‘Zîng chaw’ tih hi ‘tukṭhuan’ sawi fiahna a ni hran lo a, tukṭhuan leh zing chaw hi a inang a; kan duh zawk zawk hi mipuiin kan hmang mai a ni. Miin ‘zing chaw’ tih aia ‘tukṭhuan’ tih a hman avanga ṭawng humhalh ṭha em ema a inhriat chuan hmang mai se a tan a ṭha; a chaw ei te pawh a tui phah mahna.

Rempuia R. Lûtmâng