Chhungkaw din

Chhungkua han tih hian zau tak a huam tir theih a. Nula leh tlangval nupaa insiam a, chhung­kua an indin hi sawi phawt ang. Pathianin mihringte min din danah pawh, chi te thlah a, leilung hi luahkhat turin a ni. Mihring ang bawkin ramsa leh ran te pawhin chi inthlah pungin leilung hi an lo luah a ni. Mihring erawh chu Pathian anga siam leh din kan ni a, ran leh ramsa ang maia khawsa tur chuan Pathianin min din hauh lo. Tunlai khawvelah hi chuan sualna lo pungin, hriatna a lo pung zel a; Pathian thilsiam hlu tak, mipa leh hmeichhia inkar hi ramsa leh ran te ang lekah kan chan ta emaw tih mai tur a ni ta. 

Hmanlai kan pi leh pute pawh kha Christian an nih hma hauh pawhin, mipa leh hmeichhia nupaa insiam kawngah hian an lo fimkhur khawp mai. A ṭul te a nih loh chuan nula tlangval tlan dun mai mai kha a awm vak lo a ni. Thlahtu thlenga inchhuiin an inchik hle ṭhin. Khatianga pi leh pute duh dana innei ngat kha chu an inrem hle ṭhin a, an hmui ngil a, an inṭhen mai ngai lo. Nupa inṭhen mai mai pawh kha an uar lo khawp mai. Hmeichhia pawh khan an nun fimkhur a ngai hle. Sawn pawm nih te kha thil zahthlak tawpah an ngai ṭhin a, sawn fa te pawh khan hmuhsit an hlawh hle reng a ni. 

Hmanlaia a nula tlangval nun kha a thianghlim khawp mai. Tlangval chuan nula rim kha zan lamah an hna ber a ni mai a. Nula, mi kawm thiam deuh phei kha chuan inleng an ngah thei hle. Tlangvalho, nula inah an leng a, an inkawm hlim a, mut a hunah zawlbuk lamah an phei leh mai ṭhin. Nula fing deuh phei kha chuan tu te pawh an be ṭha vek mai a, an ngaihzawng ber pawh hriat theih loh khawpin inleng kawm an thiam ṭhin. Nulate khan an ngaihzawng deuhte chu, meizial an zialsak khan, an sam pawt thlain a ṭawn nan an hmang deuh kher ṭhin an ti. 

In ngaizawngte pawh khan miin an hria ang a, an dem ang tih an hlau thei hle a. An inthup em em ṭhin a ni. Mi te hmuh laia nula tlangval a fala kal te kha an hreh em em ṭhin. Nula, inleng kawm thiam lo deuh te kha chu an hmingchhe thei hle. Chuvangin, nulate pawh khan a tlangpuiin, inlengte biak thiam leh biak ṭhat kha an tum ber a, an ngei ruk zawng deuh te pawh tih lan loh hram an tum ṭhin. Ka nu pawh hian a sawi ṭhin a, “inleng hi kan in khat ṭhapin ka nei ṭhin a, i pa hi kilkhatah ngawi rengin a lo ṭhu ve ṭhin a, engmah a ti ti ve ngai lova, mah se, ka mit a la ta tlat a” a ti ve ṭhin a ni! 

Tunlai nula tlangval nun erawh hriatthiam har khawp a ni ta. Nu leh pa hriat lem lohin pawn lamah an inhmu a, an leng a. Birthday lawm, picnic leh engemaw chhuanlamin nu leh pa bumin ṭhalai tam tak chu an duh duh danin khawsa ṭhin a ni. Cell phone lo chhuah chinah phei chuan, an in message zeuh zeuh a ni ta ber mai. Mobile phone hi inrim nan leh intiam nan an hmang a ni ber. A tirah an induh vut a, an inning leh a, kan in ngaizawng hi miin an hre lo ang tih hlau ni awm fahranin a langsar thei ang bera awm pawh an pawiti miah lo. Nu leh pa ṭhenkhat ngaihsam tak tak lahin, tunlai danah an lo puh ta zel bawk si nen. 

Ṭhalai tam tak chuan hma­ngaihna tak tak awmzia pawh hi an hre tawh lo a ni ber. A ṭhenah lah mipa sum ngah deuh te chu hmelṭha leh luck chan an lo chang ta bawk a. Kan zalen lutuk hian min tichhe mek a ni. Nupa inṭhen, fa lak leh chhungkua keh chhia kan tam ta lutuk a, hei hian nasa takin sualna a tipung a ni. Western culture leh hnamdang culture ṭha lo lai kan inlak siak a ni ber mai a. Kan hmang leh thiam si lova, hei hian nasa takin sex hmansualna leh ruihhlo hman sualnaah min hruai lut a, HIV a lo pung a, kan ram chu siamṭhat harsa khawpin a lo tlu chhe mek a ni. 

Inneihna, pumkhata insiam hi kan uluk a ngai hle. Hmel induhna ringawt leh sum leh pai leh dinhmun avanga inneihna hian rei a daih ngai lo. Tunlaiah chuan inneih te hi kan awlsam mah mah ta. Chhung leh khat in remtih­pui tawnna leh a innei tura te inhriat chianna a pawimawh hle a, Pathian rawn chung zela engkim tih hi a pawimawh ber a ni. Nu leh pa ṭhenkhat chu an khirh lutuk ve bawk. Fa te khuahkhirh lutuk leh ti zalen lo lutuk te hian fa ṭha an nei mawh khawp mai, an zalen hunah zalenna an hmang thiam ṭhin lo. 

Hmana kan ṭhiante nupa pawh, an induh ve em em a, thiang­hlim takin an inngaizawng a. A mipain palai a tir ṭhin a, mah se an rem theih loh avangin an induh si a, an inru ta ringawt mai ni. Tun thlengin nupa duhawm tak an ni zel. A pawimawh ber chu nu leh pa te pawh hian kan fate kawm nel theiha awm a, an lawmna leh harsatna thlenna tlaka kan inhawn a ngai. Kan fate tan hian doctor ṭha ber, councellor ṭha ber, ṭhian ṭha ber nih tum a lo pawimawh khawp mai. Chutiang atan chuan nu leh pa tluka ṭha fate tan zu awm chuang miah lo va. Ka naupan laia ka damloh te hian ka nu min enkawlna hi hlu ka ti ber ṭhin. Doctor-te meuh pawh hian an damloh chuan an nute damdawi chawh a ni an ei ṭhin ve tho.

Thalaite pawh hian kan hriat tur chu, nupui pasal inzawnna kawngah hian in atchilh burna hi hmangaihna dik a ni em? tih te hi zir a ngai. Hmangaihna dik chu, engkim sawi dun thei, thianghlim taka inngaihzawnna, inpawhna 

ṭha, inhriatthiam dunna, rinawmna vawn dun zelna hi a ni. Mizoah chuan hmanlai anga nu leh pa hriatpuina ngei a in rim kha a ṭha ka ti ber tho mai kei chuan. Kan Mizo nun kha ṭha taka kan hman chuan a tluka kan tana ṭha tur leh thianghlim hi a awm chuang bik dawn em ni? Western leh Europe hote awm dan hi chu kan tan chuan entawn ve chi a ni mawlh lo. Kan Mizo culture hi nula tlangvalnaah pawh i zahpui lo ngam ang u. 

Mizoramah hian inneih kan sam ang bawkin, inṭhen kan awlsam a. Hei hian chhungkaw keh chhia, ṭhalai nun beidawng leh intihhlumna, ruih theih thil hluarna thlentu a ni. Chhungkaw din hi uluk ang u, damchhung daih, thlahte thlenga kal zel tur a ni si a. Dam chhunga i kawppui duh tur a nih loh chuan thu tihtluk mai loh leh, fimkhur taka thutlukna siam hi a pawimawh ber. Engkimah Pathian rawn leh Pathiana inghah tlat hi a pawimawh ber a ni. 

Pu leh pi i nih hun a la thleng ang, thlahtu tia an sawi hun che a la thleng dawn a nia. Eng chhung­kua nge i din dawn le?