Written by
Zonunsanga
RAM LEH HNAM HUMHALH: BEN HARH NGAI MIZOTE
September 7, 2019 (Inrinni) a Chief Minister Office tuala RSS mi leh sate ni ngeia ngaih leh an ṭhuihhruai- Bharat Hitraksha Abhyian (BHA) intiten Bru râltlânte tâna Sit-in-Demonstration neia Memorundum an thehlut kha a inṭanna a thui tawh hle ang tih a rin theih. State pawn media ṭhenkhatten chanchinthar an siama kan hmuh dânin signature campaign te pawh an siam niin a lang a. Hengho zuk nawr chhuaktu kaikuang hi an hla hauh lo vang.
RSS lamin Hindu Rashtra an kalpui mêk lai leh kan rama kua an hreuh mêk lai hian, Chanchin Ṭha avanga vai ngalsang vei ṭhulh chuang lova kan ram chhung lam kan vei tel a ngai hle. Kan zinga mikhual cham rei kan tihte hi hnama min dintu Pathian hian min ben harhna hmanruaah a hmang pawh ti ila, tunge min hnial thei ang? Kan harh zawh loh chuan a pawi hle ang.
Agenda thar ngaihtuah a ngai e: Jammu and Kashmir tana inhungbikna Article 370 chu dt. 6, August 2019 khan President hming ziak hnanin hlih a ni. A hlip duhtute chet râwva dan en hian hmarchhak lam pawh Union Home Minister Pu Amit Shah ten, “Parliament-a ka sawi tawh ang khan Article 371 hi khawih a ni lo vang” tiin Plenary Session of North Eastern Council, Guwahati-a neihah (8th September, 2019) min ṭawng thlamuan viau tum mahsela kan thlamuang zo tawh lo chu a ni ber a.
Article 371 chu khawihin, ILP pawh lo hlip dawn ta ni se, engtin nge kan dam khaw chhuah ang tih ngaihtuah ngam a hun. Hnam dang kara dingchhuak turin engnge pawimawh? eng hi nge kan tiha kan tih loh tur? engtianga kan awm hian nge ram leh hnam kan humhalha kan hralh theih tih te pawh inzawt thar ila. Eng thil pawh lo thleng sela kan dinchhuah dan tur ngaihtuah a ṭul ta hle.
Hnam dang karah pawh kan dingchhuak ang: Ram leh hnam humhalh kan sawi apianga kan sawi tel ṭhin chu Israel ram khu a ni. An ram leh hnam humhalh dan chanchin (history) chu Bible-ah a chuang - chulam chu kan sawi hman lo. Khawvel hmun hrang hranga an phurh darh pawhin an hnam rilru a thi ngai lo a, eng harsatna pawh tawk se an hnamah an chiang a, khawi hmunah pawh awm se, ‘Juda mi ka ni’ an ti thei ṭhin. Chu hnama chianna chuan a tawpah a suihkhawm leh ta a nih khu.
India ramah hnam hrang hrang kan cheng. Hnam dang karah hnathawk te, Chanchin Ṭha hril te, lehkha zirtein kan awm darh a. Helaia a thawka phita hnam dang velh sawi ṭhinte hi mi huaisen ber ber an ni ngai lo va, ram leh hnam hmalam hun thlira pa râwn tak pawh an nih a rinawm lo. Engtin nge keimahni lam hi kan insiam ṭhat ang a, hnama chianna kan intuh ngheh ang tih beng sikin ngaihtuah ila. Tih tak taka kan tih chuan thil harsa pawh a ni lo vang. Kum 1966 aṭanga ram buaia puan kan nih khan sipai tha chakna hmanga sawisak kan ni a. Kan pi leh pu, kan nu leh paten kan tân an lo tuar chhuak tawh. Buai hi kan cho lo, a ṭul erawh chuan engkim kan huam.
Ṭhalaiten hei hi hria ila: Kan ram leh hnam tâna hlîng kan neih te hi a ṭobul chhui sei vak ngai pawh a ni lo. Politics ṭha kan khelh loh vanga kan hlîngte an ni ti ila tuin nge min hnial ang? Chhungkaw inrelfel tur chuan pa ṭha a awm a ngai. Khauh taka inkhuahkhirh a ngaih pawha ti ṭhak ngam nu leh paten an fate ṭhanlenna turah kawng thui tak a sial lawk ang hian kan ram leh khawtlang hian pa nih tling hruaitu a mamawh a ni. ‘Tih thiang lo’ titu hrem ngam leh hrem ṭhin, ‘hemi chin hi aw’ tih hnua ding ngam pa kan mamawh e.
Kan nulaten hnam dang tlangval an melh tlat zel si chuan eng emaw pawp lai kan nei tihna a ni a, tlangvalten inenfiah kan ngaihna pawh a lo awm reng thei. Nulate u, kan tlangvalten kan ramri venhim hna thawka thisen luang khawpa an tha leh zung an sên lai hian, hnam dang tlangvalte khumpui in lo kaisan ang maw? chu tluka nâ a awm chuang lo tih hrethiam lo turin tuin nge dawi â ta che u? engti ziaa he ram venghimtu kan tlangvalte sit leh tham lo taka social media lama in sarak tak vak vak mai! Tawlhloh puan bântu turten harhna dik chan a ngai ta e - zilh loh fa kan nih nghal loh chuan!
Rilru puthmang dik: Kan ram hian hlimhlawp (entertainment) lam buaipui lova ram leh hnam himna tur buaipui bera neih a hun viau. Khawchhak lam aṭanga ruihhlo rawn lut, min suat hum humtu veia hnam chhan hnatlang neih dan tur engtikah nge kan sawi ho ang? Mizorama awm reng chunga chi bil leh inlahrang zawnga inteitêt tum tlatte tuam zui dan tur ṭha sawi ho zir ila, thawh chhuah phu lova incheina leh nun dan (living standard) ti sang ve ngawt te rit phurh hrehawmzia leh ngaihsanawm lohzia te hi engtin nge kan sawi tam theih ang?
Chhungkaw bing induhsakna uchuak hmu reng chunga dem hleithei lova kan rilru a piansual tawh chuan siamṭhat hna hi a hautak tawh hle tihna a ni a, siam ṭhat theih loh khawpa harsa erawh a ni lo. Kan chhehvela hnam dang awmte chu an thawh chhuah a tlem chuan an ei chhe mai. Thawmhnaw pawh chuti he huah an ngai ve lêm lo a ni ang; mi hausa nupui inbel ang kha a rethei ber thlengin inbel an tum ve lo! Kan chhungkaw thawh chhuah mila khawsak thiam dan te hi Mizoram University aṭanga zirchhuah tur a ni lo. Chutiangah doctorate degree lak pawh a ngai lo - tuna tih theih nghal a ni.
Thu dik ṭana huaisenna nen: Khawvelah hnam hrang hrang kan awm. Hnam hrang hrangte hian a chhia leh a ṭha lam kan nei vek ang. Hnam dangte nen ṭha taka khawsakho zir te pawh kan tih tur a ni. Sumdawnna thilah pawh khawvel ram danga sumdawng lian (MNCs) ho ten min luh chilh zel a. Khawvel huapa han hausa leh han êl pha sumdawng lian kan la awm ve lo. Chuvangin, hnam rilru kan put len a ngai hle. Rinawmna paihthlaa hlawkna chauh um a hlauhawm. He hnam hi sum hmanga kan hralh emaw kan inven thiam loh vaih chuan chimral kan ni thuai ang.
Sakhuana thil ngawt lovah pawh he hnam dinchhuahna leh phuarkhawmtu kohhran âw kan ngaihchan a ngai. Sakawlh insawiṭhaih hun a liam a, a sawitute zakin an bibo rih. Hlauhawm dang an zawn leh mêk lai hian, ram leh hnam tichhe thei sakawlh tak zawk engnge tih ngaihtuah a ngai a, chu chu thlarauvin min hriattir kher pawh a ngai lo ve.
Zu leh drugs do te intihhmuh ila. Eng hna pawh thawk ila, mimal leh sorkar hnaah pawh rinawm ila. Politician dikna ngaisang nih tum ila, rorelna dik lo paihthla ngam turin kan tha tichak ang u. Thatchhiat aia taimak hlutna sawi tamin, thawk lova neih tum te, kut tling lova hausak hi mahni chunga meiling chhekkhawlna a nihzia te hian kan social media lam te hi engtin nge a luah tam theih ang tih hi a ni ka ngaihtuah ka ngaihtuah ṭhin ni!
Zonunsanga