Written by
Lalpekhlua Lelhchhun
Durtlang

Aizawl khawpui bawlhhlawh leh i……

Khua a pui zawh poh leh bawlhhlawh a tam a, hriselna leh changkanna lamah hma kan sawn zawh poh leh bawlhhlawh a hnawk, tih te, bawlhhlawh tam tham tak chu a dehral a hautak a, a him thei ang bera bawlhhlawh deh ral hi a pawimawh ni mai lovin a ṭulin a ṭul tak meuh tawh tih te pawh hi tuikuk thufing ang maia tu tan pawha chiang a nih avangin ‘Zofate Jerusalem’ tih hial ngam Aizawl khawpui pawh SIPMIU leh AMC hmalakna in bawlhhlawh tihral dan ṭha zawk, him zawk leh changkang zawk hun engemaw ti lai aṭang tawh khan kalpui a ni a. Hei vang hian kawngpui dung tuiluankawr leh kawr remchang laia bawlhhlawh paih mai maite pawh a tlem sawt viau, a lawmawm e. Mahse, a tir phat aṭanga khan mipuite tana han ngaihruat ngial pawha lunglen hril pha meuh lo a awm nual mai. 

Aizawl khawpui bawlh­hlawh, 1973-a LAD-in motor 2 chauh hmanga a paih ṭan chu vawiinah meuh chuan motor eng emaw zah hmangin paih a lo ni ta te hi hmasawnna tih loh rual a ni lo. Tuiriala bawlhhlawh paihna, a fur a ṭhalakhu mup mup reng mai thlak nan bawlhhlawh sawngbawlna changkang zawk (solid waste management plant) ruahman a, kalpui nan project pui tham fe buatsaih a ni a, a ropui ngawt mai. Bawlhhlawh ṭawih thei leh theilo sawngbawl hran a ṭul miau avangin a paihtu lam pawhin a ṭawih thei leh theilo kan thliar a ṭul tak avangin bawlhhlawhbawm chi hnih, a ṭham uar deuh tana ‘buhfaiṭham bel’ tia vel, ni hnih khata bawlhhlawh paih khah mai theihna khawpa lian chu 2015 tawp lam leh 2016  tir lam khan mipuiin kan han dawng phawt a, hetih lai hian solid waste management plant chu peih a la ni lo! 2017 kum aṭang chuan AMC Ward ṭhenkhat thlan bik aṭangin a ṭawih thei leh theilo bawmah bawlhhlawh kan paih hrang a, vengchhunga bawlhhlawh khawn motor pawhin ṭawih thei khawnni leh ṭawih theilo khawnni a nei, mahse heng ṭawih thei leh theilo, harsaa kan thliar sa te hi, chatuan ‘bawlhhlawh muh khuk par chhuanna hmun’ tih mai tura mawi, Tuirial Dumping Ground-ah vek tho paih a nih avangin a harsa a harsain mipui lam pawhin kan bawlhhlawh kan thliar zui peih ta lo.

2019 kum chawhnu lam kan kai meuh pawh­in changkang zawka bawlhhlawh deh ralna tur chu hman theiha peihfel a nih tawh thu lam aia chak taka hna thawh a nih thu kan hriat mek laiin, kan bawlhhlawhte chu chi li, hazardous & e-waste, plastic waste, ṭawih thei (wet waste) leh ṭawih thei lo (dry waste)-ah te thliar a, a paih ni pawh fel taka duan a nih thu kan hre thar leh a. Keini ang duang ngaituahna tibuai tur tawk velin kan tual chhung chanchinbu phek 2-naah chuan Nilaini-ah ṭawih thei lo paih tur leh a ni dang zawngah ṭawih thei paih tura mipuite hriattirna kan local council lamin an chhuah laiin, a phek dawt chiah, phek thumnaah chuan Nilaini bakah Thawhlehni leh Zirtawpni chu ṭawih theilo paihni a nih thu AMC Commissioner-in Public Notice a chhuah ve mek bawk a. Bawlhhlawh paih dan phung felfai leh changkang zawk hi hriatthiam a har teh zawng a nih hi.

PPP Mode hmanga mimal lirtheia bawlhhlawh paih ṭhin thlak nana Aizawl khawpui mamawh tawk aia tlem daih motor 54 lai mai te pawh kha tunah meuh chuan man tlawm zawkin mimalin an khul fel leh der tawh ni awm a nia. Heng sorkar motor te hi enganga tlawmin nge an khul a, engtin nge a khul tute hian khul theih a ni tih te an hriat bik nalh theih mai le. Tih te chu a hre lo leh hrelo kan inzawt a, chhanna fumfe reng reng a awm lo. Hei erawh kan chiang thung, mimalin an khul hmaa zingkara bawlhhlawh rawn khawn ṭhinte khan mimalin an khul hnu hian fehrehsan hnua bawlhhlawh rawn khawn ṭum an ngah ta riau ṭhin tih hi. 

Rorel a ṭul avanga lo nei hman lo leh sa kap hman ve lo, Lal hnena phunnawi lova ‘Fathang’ chhunga ‘sachhiah’ pe ṭhin kan pi leh pute khan a ṭulna an hriat miau avangin phunnawi lovin an chhiah ve kha an pe mai; chutiang mi chu min thlahtute annih miau avangin vawiin ni thlengin run hnatlanga phatna leh runna te chu phun hauh lovin kan la pe a; chutiang zelin , lei man, property tax, bawlhhlawh paih man, parking fee leh thil dang pawh a ṭulna leh ṭangkaina kan hriat miau avangin kan pe mai ṭhin. Buaithlak hret mahse bawlhhlawh thliar vel pawh a sawngbawlna hmun lam peih fel a nih phawt chuan kan ti leh mai ang. Harsaa kan bawlhhlawh thliar fel sa chu thliar pawh ngai lova thlatin cheng sawmthum chawia kan paih ṭhin aia tova (Rs.50-Rs200 inkara local council te siam rem tur) kan paih a lo ṭul ta thut mai pawh hi a ṭulna hria ila lungawi taka kan pek leh mai ka ring. Tun dinhmunah erawh a sawt lo tih hre reng chunga mahni phak tawka phun ve chiam mai a awl khawp. Parking fee tihsan te tihreng pawh hi, a parking lot lam tihchangkan lam te, commercial vehicles ho te dinna hmun tihchangtlunna lamte hi hmu ila chuan tuna rate tihsan aia tam pawh hi kan ui lo maithei; Tun dinhmunah erawh chuan ui ru deuh ṭeuh chunga pek mai zel a ngai ta a nih si hi maw, lung a dam zan lo deuh.

Aizawl khawpui bawlh­hlawh leh i….. vel chu, keini ang, khawpui huam chhunga rin luh ve ṭawk ṭawk, khaw­pui daifem (suburban area)-a cheng; chumiah mah, a tuallim lo ber mai tan chuan ‘Ngaihruatin lunglen a hril chang chang’ tih tluk chauh tal pawhin a chiang pha meuh lo chu a nih hi maw.

Lalpekhlua Lelhchhun, Durtlang