Written by
Dr. Lalbiakkima
INDIA COVID VACCINE
January ni 20, 2021(Nilai ni) khan Aizawl East Chief Medical Officer (CMO) hnuaia thawkten SMS-in Covid Vaccine ka lak tur min rawn hrilh thlap a. Tunlai Covid Vaccine siamchhuah zinga ṭha ka tih berte zinga mi leh side effect pawh nei lo ber nia ka hriat Oxford (uk)/ AstraZeneca (sweeden) vaccine, Serum Institute of India, Pune a siam chhuah 'Covishield' la turin Urban PHC, ITI ah ka zuk in khalh thla a. A hmun ka thlen hian Health Department Staff leh Security (police) an lo awm a.
An polite-in biak an nuam a, a kal apiang ang khat vekin an lo welcome niin ka hria. Tichuan, kha mi nia Health Supervisor charge latu fel zet mai, Vanhminga chuan vaccine pekna room-ah min hruai a. Vaccinator zinga zei ber ni awm tak H/W Malsawmkimi, Zarkawt Sub Centre a thawk chuan Covid Vaccine hlado "Tunah hian Covid 19 venna-in ka chiu dawn che a, a hlauhawm lo. Insawiselna i neih chuan i sawi vat dawn nia" ti chungin dam diaiin, na miah lovin min chiu a. A kut a dam ka ti hle mai.
Tichuan, staff dangin rest room-ah min hruai phei a. Chuta lo duty pawh chuan harsatna ka neih leh neih loh min lo zawt zel a. Darkar chanve tal engemaw harsatna 'side effect' nei an awm takin tiin nghah zel a ngai a ni. Darkar chanve a ral ve leh kan kal thei tih min rawn hrilh leh thlap a ni. Ruahmanna hi a fel hle mai. Kei tlema senior deuh ka nih vanga min lo tiṭha pawh an ni chuang lo; a kal zawng zawng kan zawt a, an lâwm vek a lo ni. Tichuan, dam sawng sawnga inhriain ka haw ta a ni. Clinic ka kal zui thei. He vaccine hi ni 28 hnua lak leh tur a ni. A hnu lam zelah pawh side effect awm thei anga an sawi khawsik, luna, luak, taksa na leh luhai engmah insawiselna Pathian zarah ka nei zui lo.
Hetiang taka fel hian a intahtawlin Mizoram mi zawng zawng tan a thlawna vaccine pe vek turin Sawrkarin ruahmanna a siam hi a lawmawm a ni. India rama vaccine kan hman leh siam chhuah hi lo hriat chian tum ila. Tunah chuan vaccine chi hnih 'COVISHIELD' leh 'COVAXIN' te hi India ramin kan hman chu an ni rih a.
COVISHIELD:
He hi Oxford (UK)/ AstraZeneca (Sweeden) vaccine niin Serum Institute of India (SII) Pune a siamchhuah an ni.
AN SIAM DAN:
He vaccine siam nan hian natna chikhat AdenoVirus an hmang a. Tuna an hman hi zâwng (Chimpanzee) aṭanga lak a ni. He natna hrik Gene (DNA) bung them tereuh tê leh a intipung thei lo lai (non replicating part) an hmang a. He vaccine a natna hrik them hi a intipung thei lova, mihring gene (DNA) nen engtikawng mahin a inzawm thei lo. Mihring taksa hian hmêlmaah ngaiin a dôtu thisen sipai (antibody) a lo siam zawk ṭhin a ni.
He natna hrik Adenovirus hian Corona Virus ang chiahin mihring taksa sipai (antibody) a zuk siam tir theih ve vanga hmang an ni. Chuvangin, he vaccine-ah hian Corona Virus an hmang ve lo a, a him tawk em em a ni.
Vaccine la ve rih lo turte:
1. Kum naupang
kum 18 hnuai lam.
2. Naupai lai
3. Nu nau hnute pe lai.
Hengho hi chu vaccine enchhinna (trial) ah an la telh loh vang a ni.
Side effects:
Eng vaccine pawh hian side effect an nei thei a. Covishield pawh hian AEFI (adverse event following immunisation) a nei ve theih a, chungte chu - Khawsik, injection na lai nâ leh vûng, lu na, luakchhuak, taksa nâ leh zawi.
Heng bakah hian khawsik sâng, tlun leh shock (anaphylaxis)nei an awm zeuh palh thei - Awm lo tura ngaih phei chu a ni. Khing side effects khi vaccine la zinga a tam zawk chuan an nei lo. He Covishield hi vawi hnih ni 28 dana lâk tur a ni. A vawi hnihna (second dose) lak aṭanga kâr hihna vel aṭanga veng (hna thawk ṭan) tura ngaih a ni.
A ven dan
He vaccine-in natna hrik a ven dân (efficacy) chu 70% vel a ni a, 90% thleng pawh a tihsân theih niin a siamtute hian an sawi. A ven theih hun chhung tûr hi hriat chian a la ni lo. Vaccine látute hian Covid natna an vei thei lo tura ngaih a ni a, an la kai theih leh thehdarh theih dân chu hriat chian chiah a la ni lo. Chuvangin, a la tawh pawhin 'mask' hi chu vuah chhunzawm rih a ṭha in an hria.
RNA VACCINE:
Sawi hlawh tak USA, UK leh Europe hmun hrang hranga an hman mek chu Pfizer (USA)/BioNTech (Germany) siam leh Moderna (USA) Vaccine siamchhuahte hi an ni a. Heng Firm-te hian technology thar hmanga an siamchhuah a ni a. A Vaccine siamna'n hian Corona Viral RNA an hmang a. Corona gene (RNA) them te reuh te, (small, non replicating segment of RNA) an hmang a ni. Kan sawi ang khan he RNA them hi a intipung thei lo lai a ni a. COVID hrik kai (Natural Infection)-ah hi chuan Corona virus gene (RNA) pumpui kha mihring timúr (cell) ah a lût vek a. An intipung chiamin an awmna an tâwn keh a, timur dang an rûn chhunzawm ṭhin a ni.
He Vaccine-ah hi chuan Gene them te reuh te kha mihring timûrah an chiu lut a. A intipung ve thei lo. Mi ṭhenkhatin he virus RNA hi mihring Gene (Genome) nen an inzawm theih mai an hlauh thute an sawi a. USA lamah chuan insawiṭhaihna ang deuhte pawhin a kal awm e.
Mahse kan hriatreng tur chu Mihring Gene (DNA) Pathianin mak tak leh ropui taka a siam leh thil nung che Corona Viral RNA-te hi inanna nei miah lo an ni. Inzawm mai theih ngaihna a awm lo. Inzawm ahnekin mihring timûra an luh veleh mihring taksa khawl hian hmelma an ni tih hriain a dotu 'Antibody' a lo siam nghal ṭeuh zawk ṭhin a ni. Chuvangin he vaccine pawh hi a hlauhawm lo ve. An sawi anga natna hrik inthlak danglam (mutate) pawhin, he technology hi chuan kar 2 chhungin an Vaccine an her danglam thei zel dawn niin an sawi.
He Vaccine hian sawi a hlawh viauna chhan pakhat leh chu a side-effect hi a ni a. Social Media-ah a darh nasa a. Hei pawh hi a vaccine la tam tak chuan insawiselna an nei lem lo. Mi ṭhenkhat hua chu an awm zeuh zeuh awm e. Mithiamte'n an zirchiannaah chuan he vaccine-a gene them kha a tuam nân leh timûra a luh nân Nanoparticle an hmang a.
He nanoparticle hi mi ṭhenkhatin an lo hua (allergy) niin an hria.Tunah an zirchiang mek zel a ni. He hripui laka kan him theih nan mi zawng zawngin Covid Vaccine lak vek i tum ang u.
Dr. Lalbiakkima