Tunlai ṭhangthar nih nge Gen Z nih i duh zawk le?

Generation Z han tih deuh duah hi chu a ṭhing deuh tlat. Gen. Z han tih deuh ngat tawh hi chuan kan ropui hmel nghal em em ringawt tawh mai ṭhin a. Kan changkan hmel em em a, kan fin hmel bik riau tawh ṭhin a, kan huai hmel bik tlat tawh bawk ṭhin a ni. A chang phei chuan, Gen. Z min han tih tawh hi chuan kan lo inngai Western ve nghal em em ringawt zel bawk ṭhin a ni.

Gen. Z chu engkim hre vek, engkim ti thei, Gen. Z tan chuan eng pawh tih thiang, sawrkar pawh tihbuai thiang, sawrkar leh mi zawng zawng hian min ngaisang a, min hlau ber ta vek emaw inti tlat kan ni. Thil hre ber ang maia engkima lo inrawlh tum. Thil awm dan dik tak leh thil nihna dik tak pawh hre ve tak tak lo chung pawha, eng emaw boruak awm hlek apianga lo inrawlh tum, a dik a dawk pawh thlu hlei lova tawngpawng buaina siam chiam theitu emaw inti tlat. Chutiang tih tur ringawt ngaihtuah ṭhin, Gen. Z nih vang ringawta lo thawveng ve em em ringawt mai kha kan ni em le?

Tunlai ṭhangthar, tunlai ṭhalai min han tih ve tawh thung erawh hi chuan, kan nihna dik tak kha mahniin kan lo inhre ru leh kur ṭhin si a. A rukin mahni kha kan lo insitin kan lo inthiam lo nghal ru sa deuh tlat leh si ṭhin em?

Tunlai ṭhalai chu lehkha chhiar peih lo, chanchinbu takngial pawh chhiar peih lo. Phone bih ngut ngut chiah thiam leh peih nei. Taimakna tluantling leh teirei peihna nei lo. Hnathawh kawr ha zak. Englai pawha mahni nihna phu lova khawsak leh inchei tum. Mahni nihna anga lang ngam lo, englai pawha a lem leh a dera nung char char ṭhin. Mi ram leh mi hnam te taimakna leh teirei peihna, an tih tak takna entawn peih si lo va, a nuam chin leh a mawi chin, a thawveng chin chiah entawn ṭhin. Tlawmngaihna tak tak pawh lan chhuahtir thiam tawh lo. Aia upa zahna leh puih tumna pawh nei lo, kan ni tih kha kan lo inhresa ta ṭhin si a.

Chuvangin, tunlai ṭhangthar, tunlai ṭhalai tia min sawi tawh lovin, kan nihna dik tak zawk, Gen. Z tih hlira min sawi hi kan duh tawh zawk a ni, an tih duh hmel te hi ka lo ti ve deuh ṭhin a ni.

Mahse maw, tunlai ṭhalai an ni emaw, Gen. Z an ni emaw, khita kan sawi dan ang zawng zawng khi tunlai ṭhalai zawng zawng emaw, Gen. Z zawng zawng emawte nihna erawh chu a ni hauh thung si lo a ni. Gen. Z an nih ang ngeia kawng hrang hranga entawntlak leh chhuanawm tak tak, ram leh hnam, khawtlang leh chhungkaw tana innghahna tlak leh tling tak tak pawh an lo chhuak ṭeuh tawh a ni.

Chutih lai erawh chuan, Gen. Z han tih tak avanga zakthei lo ta riau, pawngpawrh tum tlat pawl pawh an lo awm ve zel tho va. Gen. Z tih changchawia pawisak nei miah lova rik luai luai leh buaina siam chak tlat, nasa taka sawrkar nawr buai tum pawl pawh an awm ve reng tho a ni. Chutiang chu intihhmuh lah chu a awl em em mai bawk si a.

Chutianga tunlai ṭhalai, Gen. Z te chetna ṭha lo chi hi chu keini ram, Mizoramah hi chuan chuti lutuk chuan a la thleng ve chiah lo na a, mahse, khawimaw laia chuti anga mite chet dan ṭha lo kan lo hriat ṭhin anga chet ve chak leh chet ve tum hi chu a ruk hi chuan kan tam tih a hriat theih. Hmahruaitu leh rawt phurtu hi chu han awm ta se la chuan, pawisak nei miah lova tawngpawng sapa tal châk, a â pawl hi chu kan awm reng tih a hriat reng a ni. Chutiang lam deuhva chetna te pawh hmanni deuh lawkah te pawh kan ramah ngei kan lo hmuh tawh kha. Nimahsela, khati ang lam zawnga chetna kha chu kan rama mi tam zawkte hi chuan tun dinhmunah hi chuan kan thlawp lem lo a ni tih hi a hriat theih a. Chuvangin, heti lam zawnga chet chak zek zekte pawh hian an duh angin an la che ngam chiah lo a ni maithei. Tin, chuti anga che tur leh sawrkar nawr buaia nawr chi-ai tur hi chu opposition lam thung erawh hi chuan an lo duh em emin an lo buaipui ru ve reng thei tho bawk a ni.

Vairam lama vaiho chet dan ṭhin leh tunlaia CJP ho chet dan velte khu kan lo awt vein heta lo tih ve kan chak ṭhin em le? An chet chhan leh an chet dan te khu dik kan ti em le? NEET exam zawhna putru avanga an chet dante kha a dik chiah em le? Hnathawktu zingah emaw, khawi emaw laia tu emaw mi rinawm lo an lo awm emaw si chuan, zawhna puhruk theih dan kha chu a zau em em mai a ni. Chu chu sawrkarin a zu veng seng vek thei tawh lo. Mahse, thawm a lo awm veleh khan sawrkar chuan nasa tak leh zau takin a chhui nghal a, hmun hrang hrangah mi chi hrang hrangte chu man chhuah mek zel a nih lai khan, CJP hming chhalin an lo tawngpawng chet vel ta chiam mai a nih kha. An ngam zawng leh nawr buai nuam ber Democracy sawrkar chu a lerah an nawr chi-ai ta chiam a. Bungruate an tichhe nasain, khawlaiah pawh kal hleih theih lohvin buaina an siam nasa ta si a. Loh theih lohvin Union Education Minister Darmendra Pradhan chu July ni 25.2026 chuan a bang ta ringawt mai a nih kha. A ban ruala a thu sawiah pawh, "Hetianga kawng kal lo lutuk maia tawngpawng buaina siam chiam avanga innawr chi-aina ang chi hi chu tu mahin hlawk nan hman i tum tawh lo ang u," a ti hial reng a nih kha.

Khata buaina siamtute zinga a phur phur leh thil tichhe nasa ber ber tute zingah khan, NEET awmzia pawh hre tak tak lo leh, engtikah mah NEET exam pawh hmachhawn ve ngai lo turte, NEET ekzam zawhna puhruk tak tak leh tak tak loh pawh hre lo, zawhna putru chu pawi tih tak tak vang pawh ni lo, buaina siam nuam tih vang hrim hrima khawsa vak vak kha an tam viauin a rinawm a ni. Vaiho chu a chhan leh avang pawh hre lo, a dik zawk leh dik lo zawk pawh ngaihtuah loa a huho buaina siam nuam ti hrim hrim ṭhin, a huho chuan awmze nei lova chet vak leh bengchhen vak vak ching ṭhin kha an ni si a. Tin, opposition ho pawh an che nasa ngawt ang, a fuihpawrhtu leh a meizang hlaptu ber pawh an ni mah zawk hialin a rinawm bawk.

Hei, tuna he thu ka ziah lai, 2026 September thla tawp lam pawh hian, Opposition leh CJP ho chuan India rama SIR kalpui a nih avangin CEC Gyanesh Kumar chu bang turin an lo ti leh ta a, October ni 2 aṭanga chet an tum thu pawh an sawi leh tak hi. He thil pawh hi han ngaihtuah chiang ta ila, CEC bang tura tih leh buaina siam tum hi a dik chiah em le?

India ramah hian a khat tawkin dan angin SIR chu kalpui tur leh kalpui ṭhin a ni. India independent hnuah tun hi SIR an tih vawi 9-na a ni a. A hnuhnung ber chu kum 22/23 kal ta, kum 2002-2004/2005 daih tawh kha a ni. Special Intensive Revision a nih ang ngeiin engti kawng zawng pawhin electoral roll, elector list, mihring zat chu a danglam ngei ngei tur kha a ni. Chu chu chhan hrang hrang vang a ni. Tuna India ram puma mihring voter list an paih tawh zat chu vbc.13 vel niin an sawi a. Hei hi India ram mihring tam rapthlak zia leh, India ram buarchuar nasat ziate, India ram fair loh zia te, India ram ṭawp hnawk zia leh ṭawinawk rei tawh ziate han ngaihtuah hi chuan, SIR a nih ang ngeia a felfai thei ang ber leh a dik thei ang bera an han tih si chuan, tuna voter list an paih zat pawh hi a awm viau a ni.

Chu mai a ni lo, CEC bang tur leh buaina siam an tum chhan ber nia an sawi hi a ni mak ta ber zawk chu. He SIR hi BJP tlin tam theih nan chauhva tih a ni, an han ti ta tlat mai hi chu a awmzia hriat thiam a har ang reng khawp mai. India Parliament-a MP rual thu khup hote, State Assembly-a MLA rual ṭhu khup hote hi, state hran hran, khaw hrang hrang, veng hrang hranga polling booth hran hrana mi pakhat mimal te te te vote khat lek lek tlingkhawm aṭanga hetia a huhoa lo ṭhukhawm thei ta mai kha an ni a. Chutianga vote nei thei turte en dik leh en fel tur chuan, India ram pum puia hnam hran hran zingah, state hran hranah, Constituency hran hranah, bial hran hranah, chutah pawh booth hrang thliah thliah ang zelin, a bul rut te aṭang tak takin, fiah tak leh langtlang taka tih vek a ni a. Chumi a bul rut te aṭanga ti tu chu, keimahni veng ngeia kan mi hriat chian, BLO te vek kha an ni a. Thil fair lo hi han awm theih dan tur hi a vang khawp mai asin. Chu a hnekin, thil fair lo hmuh chhuah pawh chu a lo awlsam ta hle zawk a lo nih chu. Chutiang chu India ram pum pui kal dan a ni.

Chutah chuan khawilaiah khan nge BJP leh BJP lo chu an rawn thliar tih pawh chu a hriat theih vek bawk awm si a. Tin, kan BLO te hian tu hi nge BJP leh BJP lo tih lam pawh chu an hre hek lo ang. A lu lam, a hotu lu lam chho zel, ERO, EO, DEO, CEO, SEC, EC, CEC te phei chuan an lo hre lo lutuk lehzual tawh zawk bawk dawn awm si a. Chu mai a la ni lo, SIR a lungawi lote tana complaint leh theih hun leh ennawn leh theih hunte pawh an la hawng leh ta zel bawk a ni. Khawilaiah hian nge BJP tan chauhva SIR kalpui a nih theih dan hi hriat thiam a har khawp mai. Amaherawhchu, khawi emaw laiah te chuan thil mak tak, BJP magic te pawh chu a lo awm thei te pawh chu a lo ni mahna le.

Engpawhnise, inthlana a chak lo zawk apiang hi chuan chhuanlam leh mawhpuh tur hi kan zawng ruai ṭhin a. Sawrkar lai thil tih apiang chu a chhe thei ang bera lo sawi chhiat te, lo tih khawloh phet tum te, sawrkar lai tibuai tura tute emaw lamṭang leh fuihpawrh tur lo zawn char char te kha opposition te hna pui ber kha a ni ṭhin tlat si a nih hi. Tuna Central-a opposition ho tan pawh khuan, khuti ang ṭhalai hnathawh nei si lo, mahse, buaina siam chaka lo za ve reng si hote khu chu nasa taka insengso chung pawha fuihpawrh chu an nuam khawp ang le.

Nimahsela, khuti ang CJP te leh phai vaiho khawsak dan uchuak tak ang khu chu kan ramah hi chuan lo tih ve phet i tum tawh lo ang u aw. Tuna tih ve lo chak em em hote leh, chutiang ho fuihpawrh lo tum ru ve te kan lo awm a nih chuan, kan hlawkpui tak tak chuang lo vang tih hriain, kan rilru lo thlak leh daih kha a finthlak zawkin ka ring. Mahni thil vei tak tak pawh ni lo, a awmzia pawh kan hriat ve tak tak loh, engtikah mah ka tel vena tur pawh ni hlei lo, tih ve pawh ka tum loh leh ka tih ve phak lohah hian, tute emaw fuihpawrh vang mai mai hian mahni kuanglo nawr hian a takin i tal chiam ṭhin lo ang u aw. Chutiang thil tih chu kan lo hmuh fo ṭhin tawh kha.

Thil pakhat - Inthlana a chak lo zawk apiang hian EVM hi nasa takin an puh ziah a. Central leh State sawrkar hi vawi tam an lo inthlak tawh. Tu nge EVM dik lohna tak tak chu hmu chhuak ta le? Tunah Smart meter kan lo ti leh ta. Mi tin hi kan changkang tawh. Chhung tin, mi tin, in tin hian electrict current kan hmanna hi a tam tawh lutuk. Hmanrua leh bungraw te tak te atanga bungraw turu tak tak thlengin current hmang kan lo nei ta fur mai. Hawh u, hmana electrict current kan hmanna man bill zat ang reng kha chu tunah chuan pek i tum tawh bik lo ang u.

- K. Hmingthankaia