Written by
- Muanpuia Vanchhawng

TÛNLAI ṬHALAI (GEN-Z) HO HI ZILH LOH FA EM NI AN NIH TÁK? NU LEH PATE HIAN INENFIAH THAR KAN NGAI EM?

Tûnlai ṭhalai abikin Gen-Z mipate hi nu leh pate hian inchhûng khur a kan enkawl dàn a dik tawk lo emawni chu aw tih tur hian kawng hrang hrangah hian an rawn láktlák lo chho ta viau mai a, hei hi engvang nge nita ang? An zavaiin kan sawisel lo, ṭhalai fel tam tak, nu leh pa thuawih tak tak, zûk leh hmuam, ruihtheih thila fihlim leh eizawnna thleng pawha mi hlawhtling sawi tur tam tak an awm. Nimahsela a tam zawka te hian thlung lû an tihai ṭhin si a nih hi.

Tûn hnai chhoah Mizoram chhûng bikah insual rawnna a thleng zing ta malh malh hle mai a, thihna hial a thleng ta hi a pawi takzet a, kristian ram a thleng atãna duhawm lo leh inhmeh lo tak a ni. He’ng pawikhawih ṭhin tute hi kum 30 hnuai lam (Gen-Z) an ni zel mai lehnghal a, nu leh pate hian kan fate hi kan zirtir ṭha tawk lo em ni le? Chaw einaah leh chhûng inkhawm neihna hmunah te hian college kal rúal leh a hnuai lam chin fa nei ho hian kan fuih thar a ṭul mang e.

He’ng tûnlai ṭhalaite hi hnà thawk turin an chhawr tlak tak tak si lo, an zawi thei bawk si, chuta karah zûk leh hmuam mai bakah ruihtheih thil an la duh chikim phian lawi bawk si, an fashion a sáng roh fú a, huau huau an làwm bawk si, lehkha an zir ṭha peih si lo, social media-ah nise ai a upa te ṭawngkam mawi lo tak tak a hnial lét pàwng pàwng ching an tam hle bawk. Nu leh pate u, ṭan lák thar kan va ngai ém.

Insual rawn chungchang kha han sawi leh lawk ila. Mipa nih chuan han intihbuai chang te, insual chang te chu a awm tûr a ni ngai a. Nimahsela fair takin, a mal leh mal a insual mai tur a ni; cho leh cho te chu. Insual rawn te, hriam hrei chelek te hi chu a nép thlak (a pâ lo) mah mah a ni.

Kan naupan/tleirawl lai khan sikulah te, inkhelhnaah te khan kan insual ve fo ṭhin, nimahsela mi kan sual rawn ngai lem lo, inphék sual tawp te anih loh chuan. Kan insual zawha in (house) a kan han haw khan nu leh pate, chhungte khán min ṭan ngai lo hrim hrim bawk, keimahni thiamloh zawkah leh kan tih hmasakah riak te khan min han puh lét ta hlauh ṭhin kha a ni a, a va thinrimthlak thei tak! Tûnlai ṭhalaite hi chu nu leh pa ṭhenkhat hian in ṭan leh lutuk a, an diklohna leh thiamlohnaah ngei ngei pawh an thlavãng in hauh lui tlat a, heti ang te chuan chhel ngaihna a awm reng reng lo a ni.

Zirna sikul chungchang lamah han pakai leh lawk ila. Kan nau pakhat la upa vak lo, kum 28 vel, middle sikul zirtirtu hian “Ka zirlaite bulah chuan kum 30 chuang daih angin ka insawi ṭhin..” a ti a, a chhan ka han zawh chuan, “Ka kum zat dik tak an hriat chuan ka zirlai naupangte’n min zuam phah dawn lutuk a, tunlai naupang phei chu an zak thei lo tawh ropui si a, insawi upat zel angai..” tiin mi hrilh nghe nghe. Keini middle sikul kal ve ṭhin lai kha chuan zirtirtute kha kan zahin kan hlau em em ṭhin a, khawlaia kan han tawh dawn te khan kan hêl kual emaw kan biru zak zak emaw ṭhin kha a ni ngai a.

Ka ṭhiannu dang pakhat coaching cum high sikul zirtirtu pawh hian a students te homework a pe a, a zànah an nu leh pa te’n an lo call a ni àwm a, “Kan fanu/fapa homework i rawn pek hi kan va tihpui thiam lo ve, i rawn pe har lutuk” an lo ti chiam a niàwm e. An nu leh pa te tih tur a ni lo a, homework chu zirlai naupang tih tur a ni, nu leh pate’n an tihpui zel chuan engtin nge zirlai naupangin hma a sawn theih tehlul ang.

Tin, amah (zirtirtu) vék hian “Tûnlai naupang chu vuak chu sawi loh hauh ṭhat ngam pawh anni tawh lo, han hau hlek ila an mittui a parawl nghal pùr zel a, a tûkah an nu leh pate nen office ah te hial min rawn kal chilh nghal rap duh mai zel” a ti bawk, ngaihtuahna a ti thui khawp mai. Tû thiamloh nge nita ang le?

Tûnlai hian engtin nge zirna sikul-ah hremna (punishment) pek ngái te an hrem ṭhin dàn hi ka hre thiam pha ve tawh chiah lo. Kan hunlai (tive khanglang ila) kha chuan test/exam naa fail, homework ti lo ho kha chu period khat chhúng zawng in bungbut tir te, bãn phar chunga in ṭhingṭhittir (kneeling down) te, school ground a in uṭawk sawh (frog jump) kual tir te, steel scale leh hmawlh lian tak tak hmanga hlap (mawng vual vek khawpin) tuar ṭhin kha kan ni. Nu leh pate bulah zirtirtutena min hrem ṭhin dàn kha kan sawi ngam ngai lo hrim hrim. Nimahsela kha ti ang physical punishment na tak tak kan lo tuar ṭhin kha tûn hnua ka ngaihtuah lét hian ka lawm hnuhnawh ngawt mai. A chhan chu khawvel hmachhawn dàn kan thiam phah a, harsatna karah pawh chhel takin hmalam kan pan ṭauh ṭauh theih phah ni te hian ka inhre ṭhin. Chuvangin nu leh pate hian kan fate hi zirtirtute’na hremna chhete an lo pek avang hian i chhan lutuk tawh lo teh ang u, kan ti suakpák zo takngial dawn e.

Tin, Tûnlai ṭhalaite (Gen-Z) ho hian hna rorum an thawk ta lo em em mai a, ṭhalaite zingah sikul chawlh (holiday) laia insakna vela labour a inhlawhfa hi hmuh tur an váng ta ngawt mai. Thlan tui far zawih zawiha nisen sa hnuaia hna kan han thawh a, keimahni thawhchhuah (pawisa) ngei han hman hian mahni inrintawkna a lo piang a, pawisa hlutna chang kan hre thar hliah hliah ṭhin a ni. Café dâwr velah coffee no khat ₹100 chuang man kan in ve vak ngai lo.

A tâwp lama ka’n sawi leh duh pakhat chu Mobile phone khawih tlèm hi chhúng tin ten kan zir thar angai hle mai, nu leh pate pawhin i zir thar ang u. Sitting room-ah fate ho nen ṭhu ho mah ila, mahni phone ṭheuh kan bihin kan sik neuh neuh ta mai hian chhungkaw inngainatna, inpawhna leh inkawmngeihna boruak a tichhe tawlh tawlh anih hi. Tin, kan fate kan zilhhàu dawn a, nundàn mawi kan hrilh dawn anih chuan nu leh pate hi kan inenfiah hmasak ve phawt angai ang. Anih loh chuan meizial zûk, sahdah hmuam sim hleithei lo khan i fate kha zu in lo tur leh ruihhlo ti lo tur khan hrilh hrilh duh bik suh, an zawm tak tak chuang lo ang. Nu leh pate hian fate entawntlák a kan insiamrem hmasak phawt angai. Sial rángin sial ráng a hring, kàwi pawh a káwm a ṭhat chuan a rah pawh a ṭha tih mizo thufingah kan zir ṭhin kha.

Kan ram mipuite hian nungchang siamṭhatna (moral reformation) lam hi kan ngaih pawimawh lehzual a hun ta hle mai. Tûnlai ṭhalaite hi chuan chanchinbu chhiar te hi an peih tawh lo lutuk a, tûn hma deuh khan ṭhalaite tán article han ziak ve zauh zauh tawh ṭhin mah ila awmzia a nei thui lo, ka ziak peih tawh lem lo bawk. A chhan chu kan ziah chhan bera te’n an chhiar ngai miau loh chuan awmzia a awm lo a ni. Chu ai chuan youtube leh instagram lama hmel/hmai langa thusawi ṭhinte (youtuber / content creator) ho hi an en peih tawh zawk.

Chuvangin nangni Youtuber leh Instagram lama followers nei ngah tak tak te khan he thu hi in chhiar fuh anih chuan lo ngaithla teh u. Sum hai luh nan chauha in youtube channel kha hmang loin kan ram siamṭhatna tur hian fawng pawimawh tak in chelh a ni tih hriain ṭhangtharte hi rawn fuih thar fo teh u. He’ng Chiko Hmar te, John Chhan-a te hi tunlai mizo ṭhalaiteah an tlana hle a, an thusawi hi view tu an ṭhahnem ṭhin hle. Pastor Lalmuansanga Khiangte (Motivatedlife Family channel) hian ni tin Pathian thu leh motivational sermon ṭha tak tak a post ziah ṭhin a, ngaihthlak a manhla ṭhin hle. Tin, Ramboss-a leh Jaz Hmar-a hian video an react ṭhin bawk a, an active dùn hle bawkin ka hria. An video react kar lakah hian ṭhalaite fuihna thu ṭha tak tak anmahni experienced aṭang tein an rawn tarlang ṭhin a, hlawkpuitu tam tak an awm niin a lang a, an fakawm khawp mai. Hei aia nasa lehzual hian tunlai ṭhalaite hian nundàn mawi te, ai a upa zah te, tlawmngaih te, taimák te leh chhel lehzual tùr a ṭan la tur hian tûnlai ṭhalaite hi rawn fuih thar fo teh u tiin ka han chah ve duh lawm lawm che u a ni e.

- Muanpuia Vanchhawng