BANA KAIH – SAWHTHING Thlai thar leina budget-a DAH a theihzia lantirtu ZPM
Kum 2023 MLA General Election-a ZPM campaign auhlaa a lailum luahtu lian ber chu 'Support price pe-a kut hnathawktute thlai thar lei' a ni a, chu'ng zingah chuan sawhthing hi a langsar ber a ni. Tichuan 2023 MLA inthlan result chu kan hria a, Pu Lalduhoma kaihhruai sorkar thar chu December 8, 2023-ah lak luh a ni ta. Khatia sorkar thar a lo pian khan mi ṭhenkhat chuan, "Sawhthing chu engtin nge an tih ang? An tipuitling tak tak ang em?” tiin an thlir a. Hetianga hlauthawng ru taka lo thlirtute hi dem ngawt theih an ni bik lo. 'In kawtkaiah KG ah Rs 10-in kan lei ang" titute khan sawhthing chingtu mi tam tak an lo tihder tawh a, beidawngin an lo siam tawh a, an hlauthawng a ni.
Tichuan, Mizorama thlai thar chhuahte mumal tak leh awmze neia hralh chhuah a nih a, kut hnathawktute'n an thar chhuah aṭanga awmze nei zawka hlawkna an têl theih nan Pu Lalduhoma kaihhruai Mizoram sorkar chuan kum 2024 kum tir aṭang khan thlai thar lei turin ruahmanna a siam chho nghal a. Hna hmasa ber atan February ni 13, 2024-ah sorkar chuan "Operational Guidlines for Agriculture Market Assurance Fund" chu thlai thlan chhuah bikte awmze neia lei leh hralh a nih theih nan a pawm ta. Hmalakna kalpui turin Agriculture & Farmer Welfare Deptt changtu Minister Pu PC Vanlalruata chairman-na hnuaiah Agriculture Marketing Assurance Fund Management Board (AMAFMB) chu din nghal niin, co-chairman, member secretary leh member dangte ruat an ni bawk.
AMAFMB hian hmalakna hrang hrang an kalpui nghal a, meeting hmasa chu February ni 16, 2024-ah an nei nghal a. Pu Lalduhoma kaihhruai Mizoram sorkar thar chuan thlai thlan bikte–sawhthing, Mizo hmarcha, aieng leh hmunphiahah support price pêk theih a nih thu chu June ni 24, 2024-ah notification a chhuah ta a nih kha. Thu chu tisaah a chang mêk a, campaign laia ZPM auhla pui ber kut hnathawktute thlai thar lei turin sorkar a che ta.
Chutichuan, Mizoram State Policy Coordination Committee (MSPCC) chuan August ni 28, 2024-a Agriculture Market Assurance Fund Management Board tih chu Mizoram Agricultural Marketing Board (MAMB) tiin a hming a thlak ta bawk. Ex-officio member, member leh co-opted member-te ruat fel leh nghalin, executing agency atan Managing Director leh Dy. Managing Director te pawh appointment pêk an ni. Thlai thar market hi Bana Kaih (Handholding Scheme) hnuaia kalpui tur a nih angin Bana Kaih (Handholding Scheme) hawnna programme chu Chief Minister Pu Lalduhoma hovin Vanapa Hall-ah September ni 19, 2024—ah neih a ni. He sorkar thar hian an sorkar tuk aṭangin kut hnathawktute thlai thar lei turin mawngvawm bâ an sawi ang main a phe nghal char char a, kut hnathawktute tihbeidawn hi a tum lo mai ni lovin, an banah kaiin khai chhuah a tum ruh hle tih hi a chiang a ni.
Tichuan, a thawh khatna atan an sorkar aṭanga kum khat pawh a vei hmain, a intiam ang ngeiin Mizoram sorkar chuan kut hnathawktute chhan chhuah nan an bânah kaiin support price pe-in sawhthing chu Kg 1 Rs 50—in a lei ta chur chur a nih kha. Sawhthing leina leh kut hnathawktute chawikan nan kum 2024-25 budget-ah sorkar chuan cheng vaibelchhe 110 a DAH nghal a. Thlai thar leina tur budget-ah a DAH theihzia chu hrilhfiah leh chuan ngai lovin a takin Mizoram mipui hian kan hmu a ni.
Sawhthing lei thawh khatna 2024-a sorkarin sawhthing a lei khawm zawng zawng hi quintal nuaih 3,38,531 (kg. 33,083,351) a tling hial a ni. He kum 2024 hi India ram pumah sawhthing market chhiat kum a ni a, a hralhna pui ber a lo buai ve bawk avangin harsatna tlêm tawk bawk mahsela, sorkar chuan kut hnathawktute mangang leh an thawhrim rahte chu a riral mai a phal lo va, ṭha takin hma a la a, harsatnate chu chinfel a ni ta bawk.
Mizoram sorkar chuan sawhthing lei thawh hnihna chu April ni 21, 2025 aṭanga kalpui lehin June ni 30, 2025 thlengin SCC-ah a lei khawm leh ta a. Kum 2025-ah hian sorkar chuan support price pe chhunzawm zelin sawhthing quintal nuai 3 chuang lei a ni a, hemi atan hian cheng vaibelchhe 137 chuang support price pek chhuah a ni. SCC kaltlanga sawhthing lei leh hralh dan kimchang hi a bik taka portal siam mizamb.com ah leh mizothlaithar.mizoram.gov.in ahte thun luh vek a ni.
Tichuan, kumin 2026-ah hian a thawh thumna atan Pu Lalduhoma kaihhruai sorkar chuan support price pe chhunzawm lehin sawhthing a lei chhunzawm zel a. August ni 17, 2026 thleng khan Mizoramah sawhthing Kg. 1,82,77,860 lei niin, a pawisain Rs 50,68,35,960 lai a tling nghe nghe.
NITI Aayog-in December 2025-ah khan Mizoram chu India rama sawhthing chin tamna leh ṭha ber tiin, Ginger Capital of India-ah a lo puang tawh nghe nghe a nih kha. A ropuiin, kan sorkar leh kut hnathawktute thawhho ṭhatzia leh chung lam malsawmna kan dawn a nihzia hi theihngilh thei kan ni lo vang. A thunawn kan sak nin theih loh tur chu Mizoram sorkarin kut hnathawktute an banah kai a, an thlai thar support price pe a, a taka a lei hi a ni. Mahni kutkawih rah ngei mai, pawisa han hûm chu a hlut dan a dangin, ṭangkai lovah chuan kan hmang phal mai mai lo ang hian, thlai thar hralhtute pawhin an rohin, in leh lo ṭha din nan te, sumdawnna bul ṭan nan leh ṭul dang pawimawh tih nan an hmang mek a nih hi.
Bana Kaih (Handholding) hi kalpui chhunzawm zel tur a la ni a. September ni 18, 2026-ah khan Chief Minister-in a thawh thumna (Phase III) kalpui turin a tlangzarh leh tawh a. Bana Kaih thawh khatna leh thawh hnihna (Phase I&II)-ah khan Mizoram State Policy Coordination Committee Dr. KC Lalmalsawmzauva'n a tarlan danin, Phase I-ah khan CM Special Package hmangin mi 2,255 hnenah ṭanpuina Rs 18,33,58,370 leh Phase II-ah mi 3,113 hnenah Rs 15,17,45,500 pek an ni tawh. Tin, Bana Kaih loan component-ah ṭanpuina pêka thawhpui (progress partner) tur mi 823 thlan an ni tawh a, an loan dil zat belh khawm Rs 1,18,57,70,195 a ni a, loan pek tura thlan tawh mi 823 zinga 509 hnenah bank-te'n Rs 46,37,39,450 an pe tawh bawk.
Tin, loan hmute tana guarentee fee chu sorkarin bank pathum hnenah Rs 14,01,762 a pe tawh a, an loan interest (a pung) Rs 1,12,13,347 a pêksak tawh bawk. Guarantee fee leh interest rulh sak nana sorkarin sum a sen tawh chu Rs 1,26,15,109 a ni tawh bawk. India ram zau takah hian Mizoram chauh hi interest subvention 100% rulhsak thei awm chhun nia hriat a ni. Hengte hi thil ropui tia sawi loh phal chi a ni lo. Thlai thar hralhtute leh sorkar ṭanpuinaa bank-a loan latute leh CM Special Package ṭanpuina a taka changtute hlimna leh, ṭhenkhat phei chu lawm avanga thinlung lungchhia a, lawm avanga mittui tla han hmuh chang hian thinlung hi an khawih takzet a ni.
Mizoram sorkar chuan mipuite banah min kai mêk a, kut hnathawktute mai ni lo, sorkar hnathawkte pawh he sorkarah hian an hlimin, bung thar kan kai chho mêk zel a, mipui nawlpui hian hmasawnna rahbi chu kan rap chho mêk a nih hi.
Chief Minister Special package hi, sem a ni lo tih hi kan hriat thar fo a ṭul a ni. A mamawhtu nia inhriate'n a dilin an dil a, chumi hnuin a enfiahtute'n an an leh tê tê a, ṭanpui tlak leh puih ngai nia langte chu ṭanpuina sum pek an ni zawk.
Pawisa sem policy-a neihtute term a tawp tawh a, a thawhrimte hlawhtlinna leh tih tak zetna term-ah kan lut tawh a, kum tam tak chhung chu mi tam takin an thawhrim rah an tel mumal lova mei êng enin nutling patling an rum ṭhin a. Tunah chuan Mizorama kut hnathawktute tân kâwl a êng tawh a, khua a var mêk a, thawkrimte hlimna chuan pâr a chhuang mêk a nih hi.
- MC Lalthianghlima