Written by
- Reuben Lalnunthara Hnamte

MIZO NIH MAI HI A TAWK LO

Hmasawn hi tute pawhin kan mamawh a ni a, mihring mai paih lamah ram, khawtlang, kohhran leh pawlho te, a dangte pawhin hmasawn zel hi kan mamawh vek a ni. Ram, kohhran leh pawlhoah te pawh hmasawnna hmel hmuh tur a awm loh chuan mipuite’n nuam an ti ngai lo. Ram chhung hruaitu turte pawhin mipuite hian ram tihmasawn thei tura kan ngaihte ram hruaitu tur atan kan thlang chhuak ṭhin a ni.

Hmasawnna hian infrastructure lam mai ni lovin, mihring tihhmasawnna lam hi a pawimawh hle a. Zirna lamah chuan Zoram hian hma a sawn hle mai a, India ram pumpui angah pawh state hmasawn ber kan ni hial a ni. Kan ram ṭhalaite lehkhathiam an tam ta hle mai a, hming bula doctor dah thei, engineer leh master chin pawh an ther fer fur ta mai a nih hi. Chutihrual erawh chuan, sorkar hna ringawt thawh tum kan tam ta erawh a buaithlak hle a; sorkar hna hian a daih lo a ni ber mai. Sorkar hna kan dah chungnung leh pawimawh lutuk erawh ram changkang lo zia deuh a ni. Changkanna hi hmel lan dan mawi, incheina leh neihnun lamah a innghat ngawt lo va, mihring chhungril lam nun leh a nungchangah a innghat zawk a ni.

Ram changkangah te khu chuan sorkar hna hi an ngai ropui lem lo. Sorkar hna thawk leh thawk lo chhungkaw awhawm leh ngêlnghet teh nan pawh an hmang hran lo. A pawimawh ber chu, mi taima leh hun vawng dik hi an ngai pawimawh hle a ni. Tin, a mipui nawlpui khu hna hniam leh hna sang tih velah an buai hek lo. Keini India ram angah hi chuan sorkar hna ngaihsanna hi a la lian hle a, hna pakhat chauh lak turah pawh mi a sang têl an intlar put mai ṭhin a nih hi. Kan Mizo ṭhalaite pawh hian sorkar hna ringawta innghat lo va, mahni kea ding thei tura kan thiamna leh theihnate kan hman ṭangkai lehzual a pawimawh khawp mai.

Mizo fate zingah mi chungchuang tak tak, thiamna bik nei, kut themthiam kan ngah tawh hle. Mizote hi talent nei tak hnam kan ni a, thil kan tih hi kan thiam zung zung mai ṭhin a; nimahsela, teirei hi kan peih lo va, kan ning leh thuai mai ṭhin. Thil ngai reng tih te hi kan peih loh avang hian kan hlawhtling thei ṭhin lo a ni. Chu bakah, hlawhtlin vat a, hauhsak vat te hi kan tum a; sang deuh aṭanga bul ṭan te hi kan tum ṭhin avangin kan hlawhchham phah fo bawk.

Ram changkangah chuan lo nei mi, kut hnathawk leh farm neite an dah sang hle a, kut themthiam thil neite phei chu an dah sang khawp mai. Keini rama erawh chuan sorkar hna ringawt kan buaipui a, mahse, sorkar hnain a daih si lo va, buaithlak tak a ni. Tuna kan sorkar hian kut hnathawkte rawn chawi sang chhovin, lo nei mi leh thlai huan leh farm neite tana hlawk chho zel dawn ni te pawhin a lang. Kan ram hian kut themthiam leh kut hnathawk te tana hlawkna a siam chhoh zel chuan sorkar hnate hi chu engngahmah ngaih loh chin kan la nei ngei a beiseiawm.

Kut hnathawh chung changah pawh, a bik takin cement mistiri lam hna hi kan uar a ngaiin ka hria. Vai kan chawlut nasa lutuk hi kan ram tan hian a pawi thei ang tih a hlauhawm. Cement mistiri thiam tak tak chu Mizoah pawh kan nei nual tawh a, nimahsela, kan la indaih lo hle a ni. He lamah hian ṭan kan lak a ṭul tak zetin ka hria a; vai chah luh ngai lo khawpa kan intodelh hun hi a nghahhlehawmin ka hria.

Cement mistiri leh labour kan chah luhte hi a tam ber hi Muslim an ni a. Muslim hian khawvel hi awp an tum emaw tih mai turin ṭan an la nasa a, Europe lamah pawh Muslim tam lutuk avangin an buaipui tawh a nih khu. Mistiri leh labour hnate hi hna hniamah kan ngai a, kan ṭhalai tam tak hian an thawk ṭha duh lo va; hei hi kan ram hian a la tuar dawn chauh. USA-ah pawh an ram ṭhalaite’n lehkha zir an peih lo lutuk a, tin, hna hniam thawh an peih lo bawk a. Chuvang chuan ram dang aṭangin hna thawk tur tam tak an chawlut a, chu chu tunah khuan an ngaithei lo ṭan ta a nih khu. Tuna Trump-a sorkarah khuan company hnuai hna thawk mi nuaih tel an hawtir a, an ram ṭhalaite’n an thawk peih si lo va; chuvang chuan company tam takin hna thawkyu tur an hmu lo va, an mangang tawh a ni. Lehkha an zir ṭhat peih loh avangin mithiam tam tak India aṭang tein an lut a, an ramah ram dang mi tam tak an chàm hlen phah ta a ni. Tunah chuan America khawpui ber Newyork-ah meuh pawh Muslim pa Mayor a nih luah tawh khu. California state-ah pawh Muslim hovin holiday hmang thei turin bill an thehlut rup tawh mai a, Governor-in a hming a sign hnuah pawm a ni ta. Tunah pawh senator turin Muslim pa pakhat chu tling maithei dinhmunah a ding lehnghal.

Kan ramah pawh hian labour kan chah luh nasat avangin Muslim an tam ta hle mai a, nakin lawkah chuan hnawksak tham an la awm ang tih a hlauhawm. Farm nei te, hnathawh tur neite pawh hian a theih hram chuan Mizo ngei chhawr hi tum ta ila a va ṭha dawn em! Tin, kohhrante pawh hian kan biakin sa turte hian vai hnathawk chhawr lovin, keimahni Mizopui ngeite induhsak zel hi a ṭha viau lo maw? Kan rama awm duh avangin fel hmel takin an awm a, Kristianah te an inpe a, an ramah an haw a, a tam ber hi chu an Kristian leh duh mang hauh lo a nia!

Europe-ah pawh France, Uk leh a dangah te pawh Muslim tam lutuk khu an buai viau a ni, an ram dante pawh an siamṭhat hial a ngai tawh. Kristianna leh kohhranah nghet taka kan awm lai hian kan Mizo hnam nun leh tih dante hi kan thlahthlam loh a pawimawh hle a. Kan Mizo nihna hi chawisang a, kn hnam hi a ral mai emaw, chim rala kan awm loh nana kan venhim that tlat hi kan mawhphurhna pawimawh tak a ni.

- Reuben Lalnunthara hnamte