Written by
- Thangtea Thawmte

MIZORAM POLITICS LEH SAKHUA: KALPHUNG PAWI TAK CHU!

Mizoram tualchhung politics-ah hian 'Kristian ram' nihna chhuanlama mipuite sakhaw rilru thianghlim chawkphawklek a, milem pathian betute tih awm tawk lek kan hmang fo mai hi, kan politics puitlin lohzia lantirna a ni a, thil pawi tak a ni. Sakhaw dang vuantu (ringlo mite) ram ṭhenkhatah sakhaw hming hmanga inṭhenhranna leh inelna hniam tak te, in diriamna leh in hmuhsitna tenawm tak te a thleng ṭhin; chutih lai mekin, keini 'Kristian za-a-za' kan intihna ram ngeiah pawh, chutiang kalphung dik lo tak chhawm nung zeltu political party kan awm tlat mai hi inenfiah kan mamawh takzet a ni. Hei hi, politics puitling a tling lo va, kan sakhaw hming leh kan rinna inzirtirna thianghlim 'rahbehna' zawk a ni.

Ram hruaitu ropui tak te zinga chhiar tel reng tawh tur, Pu Lal Thanhawla kha Zoram hian a hre reng ang. Mahse, a political legacy-a a tihsual lian ber erawh chu, amah thlak zo tur hruaitu rintlak leh puitling chher chhuah a nei lo kha a ni. Mizoram Congress Party hian hruaitu ṭha leh vision hriam ṭhatak an neih tawkloh zia an lantir mek a. Chumai niloin, an party member-te hian an hruaitu hlui ropui tak kha an 'tei te' hle a, a hmingṭhaṭna an ṭhiaṭ sak mawlh mawlh bawk tih an hriatchhuah vat a ngai. An party aṭang hian politician, vision nei mumal lo, mahni duhamna leh tualchhung politics ball mawl tak tak khel duh tawk, entawntlak loh leh ram hmasawnna ûksak lo hruaitu hmel kan hmuh tam phah zêl dawn ni te pawhin a hriat hial em? Hetiang chêt thawhna hi milem pathian be ṭhin te, sakhaw thianghlimna leh tualchhung nunphung palzut ngam ringlo mite kalphung thim tak nena inzawm awm tawk lek a ni.

Kan Chief Minister emaw, opposition hruaitu emaw, tu pawh ni se, an chungchang kan sawi dawn chuan zahawmna leh political ethics hi kan vawng tlat tur a ni. Democracy-ah chuan ngaihdan dang neih hi thil pangngai a ni a; mahse, inhmuhsitna, mimal tihhniamna emaw, sakhaw rilru hmanga political point siam tumna emaw chu democracy hmasawnna a ni lo thung.

Democracy nunphung zawm a, sakhaw thianghlimna chawisang ngamtu ram kan nih angin–policy, hruaitute thiamna, rinawmna leh mipuite tana dik taka thawhna hi a pawimawh ber a ni tur a ni. Mahse, mi ṭhenkhat kan Chief Minister thlalak puanfen fêntir duh tawk lek rilru neite political vision hniamzia leh vote hlawhchhuahna a nih dawn phawt chuan sakhua leh moral high ground zawng zawng pawh hlipthla vek ngam khawpa bawlhhlawh leh 'cheap politics' khelh hreh lo kan neih belh zel zawk dawn niin kan hre ve hial lo maw?

Ram hmasawnna leh puitlinna chu sakhaw hming a dera lam te, policy nei lova mipui chawhphawklek tumna chhehvelah a awm lo. Rilru zau, inngaihtlawmna leh hruaitu thar dik leh rinawm chherchhuah zelna ah a innghat zawk. 'Kristian ram kan ni' in ti ve si, Kristian zirtirna leh thianghlimna aia sakhaw hming hmanrua ang leka hmang duhtute hian kan sakhaw hming mawi tak hi sakhaw dang be tute kalphung hniam tak nen thuhmun lekah an chhuah mêk a ni.

Political weight hi a awm reuh a! Kan bûk rih zawng a in chen hauh lovang. Kan Chief Minister hi puanfen feng tlak hiala kan ngai anih chuan, ṭhenkhat hi chu 'bikini' inbel tlak pawh kan awm lo hial ang? Kum kha leh chen kan hrawn tawh sorkar te khan, sakhuana changchawi a campaign-in, hming ropui ber lam meuhin zalenna te lo sual hial tawh mah se, ram an enkawl dan kha a 'kristian' viau em, tih hi zawhna pawimawh tak a ni. Central Y.M.A CCC khan mihring damlai lim / thlalak hal ṭha an tih loh thu an lo sawi tawh. Ṭhenkhat chet phung erawh hi chu thlalak / lim hal nen a danglam hran awm lo e. Central Y.M.A thuchhuah khi awm lo phei se chuan, an hal duh tho mai ang em, tih pawh zawhna awm thei a ni bawk.

Mizoram hmasawnna leh hmakhua atan sakhaw hming leh milem biakna thilte chawhpawlh ṭhin politics hian kan ram hi thui a hruai dawn lo tih a chiang hle. Tun hnaia kan Chief Minister chunga diriamna thleng chi hrang hrangte hian, mipuite mit a tifiah a, ram tana politics thianghlim leh hmasawnna rilru put pawimawhzia a tarchhuak chiang hle a ni. Zoram hian ringlo mite tihawm tawk lek politics hmang tawh loin, mipuite tana ngaihtuahna thar leh kalphung thianghlim phawrh ngam hruaitu dik tak a mamawh tawh a; hei hi tun hnaia thil thlengte aṭangin mipuite hian an hriatchian phah thui hle ang.

- Thangtea Thawmte