INTHEN (Mitthi Thlarau Thlahna Ni)
Hmakhawsang aṭanga vawiin thlengin Mizo unaute nen iṭthenawmin, chhiatni ṭhatni-ah inlênpawhin kan khawsa ho dial dial a. Hnam tinin mahni hnam tih dan phung kan nei ṭheuh va, keini Gorkha-te’n chhiat kan tawh laia ṭawngkam lar tak kan hman ṭhin ‘inthen’ chungchang hi ka thiam ang tawkin hrilhfiah ka’n tum ang e.
Gorkha-te’n chhiat kan tawh hian, chhiat tawh ní aṭanga chhiarin a ni 13-na ní hian ‘inthen ní’ kan hmang ṭhin a; kan ṭawng chuan ‘Chawkheni Din’ (mitthi thlarau thlah ni) kan ti ṭhin.
Chhiat tâwk chhungkua an awmin mitthi vui zawhah, entir nan, chhungkaw pa ber an thihin a fate’n an lu mêt kawlhin, thawmhnaw vâr an inbel ṭhin a, pindan chhungah inkhung hrangin, zu leh sa, meizial, ruih theih thil ei in lovin an awm ṭhin. Tûk tin inbual faiin pindan chhungah fianrial ṭawngṭai (ceremonial function) an hmang ṭhin a ni.
Kan doctrine-in a sawi dan chuan, mi an thihin an thlarau chuan khawvel chhuahsan mai lovin khawvelah an la chámbáng ṭhin a. Thlarau chu taksa bung hrang nei lo, êng (light) a ni a, khawvel an chhuahsan hma chuan mitthi thlarau (soul consciousness) chuan a chhungkhat laina, inhmun lo ram engkim mai a rawn hmu vek a, a khuate a harin a lung a leng em em ṭhin a. Mitthi thlarau chuan a thih aṭanga ni 13-naah chuan khawvel chhuahsanin, Yamraj Court mitthi thlarau chungchanga rorelna Pathianin a buatsaihna hmunah rorelna hmachhawn turin a pan ṭhin. Mitthi thlarau chu piang nawn tur nge a nih a, chatuana piang nawn tawh lova chhandam niin ‘Sorgolok’ (paradise)-ah cheng kumkhua tur tih hi Pathian subject a nih avangin Pathian chauhvin a hria a ni. Mi an thihin an piang nawn leh a nih chuan bawng, ui, kel, etc. ni lovin, mihringah bawk an piang ṭhin.
Mitthi thlarauin khawvel a chhuahsan aṭanga ni 13-na hi kan ngai pawimawhin kan ngai urhsûn em em a. Ceremonial programme siamin, ei leh inte buatsaih ṭhin a ni a. Ruang awm laia min lênpuitute, rawn kal remchang lo te, tualchhung leh khualkhuaa mite chu puar taka ei leh ina inhrai ṭhin a ni. A hrana lungphun programme siam a nih loh avangin, inthen ni hi mitthi pual hun hnuhnung ber a ni.
He article ka ziah laia rilrua lo lang chu, mitthi thlarau chungchanga kan thurin leh Mizo pipute Kristian an nih hmaa an thurin nen a inzûlna lai hi a ni. Mizo pipute’n an sawi dan chuan, mi an thihin an thlarau chuan khawvel chhuahsan mai lovin, khawvelah an chámbáng ṭhin a, chumi hnuah Pialrâl panin a kal a, thlarau chawlhna/awmna hmun Pialral (paradise) an thlen hmain Hringlang Tlangah an châwl ṭhin. Hringlang Tlang aṭang chuan an thlarau (soul consciousness) chuan khawvel an rawn thlir a, an dam laia an khawsakna inhmun lo ram te, chhungkhat laina te, ṭhian ṭha te, engkim mai fiah takin an rawn hmu ṭhin a, an lung a lêng em em ṭhin. Tichuan, Hringlang Tlang aṭang chuan Pialràl lam panin an kal zel a, Pialral kawngah chuan Hawilopar leh Lungloh Tui a awm a, Hawilopar chu thliakin an tawn a, Lungloh Tui an in hnu chuan, khawvel an ngaihna leh an thlakhlelhna a bo vek a, tichuan, Pialral, mitthi thlarau chawlhna hmun chu hlim takin an pan ta ṭhin a ni.
Mitthi thlarau chungchanga kan doctrine leh Mizo pipute Kristian nih hma ziak leh chhiar thiam lo, hmelmate khua rûn ṭhin hnam khan engtin nge hetianga mitthi thlarauin pialral an panna chungchangah hian ngaihtuahna leh suangtuahna mumal tak, logic em em an neih theih le aw, tih hi ngaihtuah tham a ni.
- Bishnu Kumar Kawar, Kolasib Hmarveng, Ph. No. 9863116429