TIHIAN KA NGAIHTUAH A
Mizote hi hnam fing tak chu kan lo ni. Zu khapna dan kan siam a, kan khap hneh thei lo a, zu kan zuar a, tax (leiman)-ah a lut ṭeuh a. Vote zawn nan zu zawrh kan titawp leh a, corruption a neu chuang miah lo, a tipung zawk maithei! Kan sorkar hrawn lai mek pawh hian kohhran leh NGO te hlauh tlawnin, an mitmei hi veng lutuk lo se la, kohhran leh NGO te pawh hian an ngaihtuahna sáwr bing chung leh ṭhalai zu vanga thite thih chhan ‘zu chhe lutuk’ vanga an boralte chhan hi zir chiang se la, dan anga zu zawrh hi pawmpui mai se la, kan him zawk mai lo'ng maw?
Tute emaw sawi dan takin, a thlang lawka kawi khata man theih maia zu zuar man duh si lovin, a chhak kawiah neih chhun chhuna zu chhe leite man tur châng ṭhup ṭangrual pawl tamna ram kan ni awm e!
Zu hi khap chi a ni lo va, control chi zawk alawm. Zu rui buai leh dan bawhchhia chu man tur. Zu zawrh phal lohna ramah hian a hlawk tual tual a, zua eizawng an pung tulh tulh niin a lang, zu zuar an pun tulh tulh hian zu a chhe tulh tulh bawk niin a lang.
Zu zuarte hi an fing ka ti fo. Chow pack-naa pack ṭhin khan zu mantute bum nan zin veivak leh khawlaiah pawha motor-a an pai reng ṭhin tui um ‘Amawii’ (water bottle) hmangin an han hralh ta hum hum a, chu pawh chu hriat chhuah a ni ta! Remchang dang an hmu chhuak leh tho ang. Zu ka ṭan vang ni lovin, zu hi a rêm dawn chuang lo. "Ka pu Vawma tui a ni a, a dâwt ngam chuan dawt se la" zuar leh law law ang u. Eiruk, inbum, sakhaw thila lemchang kan tlem phah chuang lo.
Zu kaihhnawih hrim hrim hi ka fak lo, khawizu tih loh hi chu fak tlak leh fak tur a vâng ka ti fo. Pikhawizu lah hi chhawrna tur a vang hle lehnghal a! Amaherawhchu, sual bul ber ang maia a ram pum huapa kan han do mup mup mai hi chu kan inher deuh chu a ngai ka ti ve deuh. Do hmasak tur hlemhletna (corruption) leh dik lo leh fel lo taka hna thawk ṭhin contractor ho kan do a, kan hmuhsit ṭhat leh ngam si lo chuan zu khap ngawt hian he ram hi a chawi chhuak chuang lo vang a, zu zawrh ringawt vangin a chhiat phah viau ka ring chuang lo!
Swetzerland of the East-ah chuan sawrkar kal ta leh sorkar mek ten central kaltlangin sum pûk an intihhmuh a, pûk lo tura intiamte'n an pûk tho! Phuahchawpin vote zawn nan mipui min bum a, zêldin khawvelah, mumang ramah, zalen takin kan phu suau suau mai a ni.
Chutah chuan, ruah a surin electric a thim a, chumi rual deuhthaw chuan internet signal a bo nghal ṭhin. Fûr a lo thleng a bikin khawpui lamin tui an tlachham a, a chhan chu a ram mipuite'n tui khawl nachang an hriat tawk loh vang a ni thei a. Tin, sorkar lamin tui lakna khawl leh tui khawl khawmna an ngaihtuah tawk lo va, (mipuiin tui khawl kan tum bawk lo) luipui tui lakna an lui an maintain/renovate ṭha tawk lo a ni bawk ang. Mipui thiam loh a awm a, sorkar thiam loh a ni bawk. Chumirual chuan electric chhe thawm social media lamah a ri sup sup a, ṭhâl laia siam lawk theih leh lo enfiah theih reng kha fûr khawchhe hnuaia siam a lo ngai ta. Ṭhâl lai khan sorkar leh a hnathawktute kha an mu bo zo vek em ni!? Mipui thiam loh nge ram roreltute?
Chu ram sorkarna chang apiangin policy hrang hrang hmangin propaganda an siam a, RIDP, Jhum Control, NLUP, BAFFACOS, SEDP, Kalphung Thar a lo kalpui tawh a, kalpui lai pawh a awm bawk. Hlawhtlinna ropui tak a la awm lo, mi tlemte (pary mi leh sa, mi thiltithei deuh leh hausa sa) te tan chauh hlawkna a ni a, mipui nge dik lo sorkar?
Chu ramah chuan Kalphung Thar sorkar a lo piang a, an intiam ang reilote chhungin tihhlawhtlin an la nei lo. Mipui (voter) nge dem tur sorkar?
"Raltiang ram saw thlir teh u, hriatna, thiamna, finna, ram saw. Lêng dang mi chu lallai par tlanin min ngailote'n hlimin an leng e," titu thinlung nâ tur reng an dâwnpui si lo!
Bazar kharchhawng nu ho lah báng chuang lo. Hnathawktute'n hah taka thlantui nen a an thawh chhuah man man zawka laksak luih ṭalh an tum a. Lo/huan neitute lahin an hralh loh chuan an thlai thar chhuah a chhiat mai an hlauh si avangin rilru na takin an pe a. Chu chu bazar nu ho chuan lo ṭhensawm lehin, a thlep thawk aia tam zawk mah hlêpin an han chhep chhuak a; a leitu tam zawk chu mirethei bawk kan ni! He ram hian hruaitu fing leh ropui, retheite chawi chhuah tum leh dinchhuahpui tum hruaitu kan nei ve dawn lo emaw ni chu le?
Kum 2019 (Covid 19) liam taa hripuiin min han nan meuh kha chuan, thingtlang mi hmusit a, thingtlang mi retheite hnuaichhiah ṭhinte khan thingtlang pa chawhmeh zawn sa, a man phût miah lova an zawn khawm chan loh hlauin an mit an tun hru hru mai a nih kha. Thingtlang kut hnathawktu hi bum fo tawh teh suh u, tin, nangni kut hnathawktute u, politician-te bumin i awm tawh lo teh ang u.
"VC/Local council nih hi a hlâwk thlâwt lo, hlawh a tlem si, kan ei ru lo," an ti, tlawmngaiin kan thawk titute dinhmun hi kan lo khawngaih ṭhin, an ding nawn fo thei hi ka fak a ni!
Red card ai chuan liquar card siam mai tur. Pehhel a ṭul lo! America ram ropui khan zu a khap, Canada-in a khap ve lo, USA tlangval khan an ramri fit khan pawh tling loah zu an va in tho! Zu hi ka fak lo, khawizu lo chu faktlak a vang, ka huat (ka taksain a huat) ber a ni.
Tumah inen hrang loin he ram siam tur hian bul i ṭan ṭha leh ang u, kan la tlai lo ve. Tangka/sum hi amah chauh chuan puarna, tlaina a ni lo tih i hre thar leh ang u.
Nangni politician leh sawrkar hnathawk, eiruk ching, Pharisee rilru pute u, Jordan luiah vawi sarih he hnam tan hian inhnim thar leh mawlh teh u. A ziaktu hi a fing lo a nia.
- CVL Fakhlamawia