Written by
- Lalvansanga Pautu

Zirtu Zir Lai

Ziaktu: Zirsangkima

ANGELZ Publication-in Lois Bet, Chanmari, Aizawl atanga an chhut 'Zirtu Zir Lai' hi lehkhabu hlu leh naupangte chhiartir ngei ngei chi a nih bakah, lawmman atana sem tling a ni.

A zawnawlna leh ziaktu thuhma bakah, duhsaktu thuhmate nen phek 8 a awh a. A man hi Rs 280 niin, colour page a awm avangin a to lo thei lo niin a ziaktu hian a sawi. Ni 15 chhunga a ziah zawh vek he lehkhabu hi a bu hming avang ngawta dah hniam chi niin a lang lo.

Zira (ti bawl bawl ta mai ila) hi a so a, tunlai thuziak leh thusawitu lar Lalhruaitluanga Chawngte phei chuan a so hian a so bawrh bawrh a ti a, chu chu a lehkhabu ziahah pawh a lang ṭhin. IG leh Facebook reels a ngaihthlak atangin thawnthu a siam a, a ngaithla a, a ziak nghal mawlh mawlh thei zel a. Hei hi a so bawrh bawrhna duhawm, Zofate tana nihlawhna ni si chu a ni.

He lehkhabu chhungah hian thupui 35 awmin, a thupui ṭannaah naupangte mil tur leh a thawnthu mil turin AI hmanga lak khawm thlalak a awm ṭeuh a, hengte hi a ziaktuin a bu tir lamah hian AI hmanga a lak thu a tarlang. Chhiartu tura a duhte hi a tam zawk chu naupang lam an nih avangin AI hman ṭangkai dan hria se a duh vang a ni bawk.

Zirsangkima hian lehkhabu a tichhuak nual tawh a, tuna mi erawh hi chu ama sawi dan takin, a hawi zawng hrang hlak, naupang thawnthu hrang hrang a hriat leh chhiarte a dah khawmna a ni. Tin, naupang lam hawiin a ti tak nâ a, puitling zawkte pawhin an chhiar tur chi a nih avangin naupang pual a ti duh chiah bik lo a, mi tin mil a ni ber e.

Sawi tak angin Zirsangkima hian tunlai ṭhalaite milin, an rilru sûkthlêk milin thawnthu a ziak ṭhin a, hralh pawh a kal a, huat thleng pawhin a lo hlawh tawh ṭhin. Mahse, tun ṭum erawh a ki a rawn thlak ta. Kum 2019 aṭang khan ni tin chanchinbu The Zozam Times-ah Thawhlehni apianga a thuziak awmin, huang a nei a, Pathiannia chanchinbu Zalen chanchinbuah huang a nei bawk. Mahse, chungte chu he lehkhabuah hi chuan a awm lo. Naupang mil bakah mi tin mil tura a ziah a ni a, a hawizawng thlak thut hi a chhiartute malsawmna a ni zawk hlauh thung niin ka hria.

A ziaktu sawi danin ‘zirtu’ a tih chu he lehkhabu buatsaihtu leh kuta kenga chhiar mektute hi kan ni vek a. Ziak leh chhiar zir ṭan mekte leh sakhaw puithiam hna chelh mekte leh chelh tawhte chu ‘Zirtu’ huangah kan leng vekin a tarlang.

Naupang puala ziah ni mah se, mi tin mil a ni a, mi tin kan leng a, Zirtawpni awm lohna he leia awm kan nih avang hian ‘Zir Lai’ zir belh tur kan nei reng zawk avanga kan zavaia chhiar chi niin min hrilh. A tam zawk hi chu naupang zawkte chhiar tur leh an pual deuh bika a thlan chhuahte a ni a, mahse, a ziaktu hian chu ngawt chu a duhtawk chuang lo. Thawnthu a lehlin pah hian a thawnthu dah tin hian patling ṭhan kin a hneh em em thu a sawi. Hei ringawt pawh hian lehkhabu chhia zawng a ni lo vang tih a tichiang awm e.

Tunlaiah thiamna a sang tawh a, social media-in min luah hneh tawh bawk nen, puitling leh naupang chenin lehkhabu chhiar melh melh kan peih lo ta viau mai. He lehkhabu hi naupang puala a tih deuh ni mah se, zirtir nei ṭha tak tak a ni hlawm a, ‘Naupang Thawnthu’ tia hming puttir a hreh phah hle a ni.

A thawnthute hi social media dawhkan–Instagram, Facebook leh wesbite ṭhenkhata aṭanga a fawm khawm a ni a, a ziaktu leh a thawnthu neitu pawh hi hriat mumal a neih tawh loh avangin ziaktu leh letlingtu hming puttir chu tul ber lova a hriat avangin ‘Buatsaihtu’ a ti mai a, a dah thiam viau.

Thu hawi zawng inang lo tak tak ziak ṭhin a ni a, a thu ziah kar lakah naupang lam hawi hi a rilrua a luh changin a thai liam puat a. A khup leh vang vang a, mahse, chung zawng zawngte chu he lehkhabuah hian dah chuang lovin, ni 15 chhungin IG leh Fb reels hmang ṭangkaiin a ziah ta hlauh thung a, kan lo nihlawh phah ta a ni.

A ṭhen chu Esopa thawnthu a páwl lek lekin i hria ang a, a ṭhen erawh chu a tunlai hle thung. Chini bár ṭhin naupang tam tak kha an puitlin tak avangin chocolate hre tawh zawk naupangte chhiar tur min hnutchhiah tih i hria ang. Tin, a thawnthu tawp apiangah hian a thawnthuin a ken tel ni awma mawi thuziak zirtir nei ṭha tak tak a dah vek bawk a, hengte hi naupang leh puitling zawkte pawhin zawm chi, hriat reng chi vek a ni.

A tawp nana ka belh leh duh chu, Zirsangkima lehkhabu parukna hi lei a, neih a, chhiar a, zir a, nunpui chi a ni.

- Lalvansanga Pautu