Written by
- Zohmachhuana Khawlhring
Zarkawt

Chhawrtui khuaa Taihuaia Bungpui chanchin

Chhawrtui khua hi Vanhnuailiana Sailo leh Rolianpuii te fapa Lalburha Sailo (a nuin Thangbirh tia a koh duat ṭhin) lalna tlâng a ni a, Vanchengpui nen an kàr tawn ṭhin. Taihuaia Khawlhring (1869-1940) hi kum 1940 khan kum 71 mi niin Chhawrtuiah a boral a, Liankhama Sailo-in a khawbawl upa min kum 1872-ah Tualcheng khawper Khawlhring hmun lal atana a dah Chawngkûta Khawlhring tupa a ni, a pa Pawihkila a ni.

Bungpui phuntute leh phun a nih dan

He Bungpui phuntute hi Hângmûka (Ralzuala pa), Laiawrha, K Thangruma leh K Hrangzuala (Ropaliana) (Taihuaia tupa) te an ni. Heng mite hi Taihuaia Khawlhring fapa Lalbânga Khawlhring chuan a pa hriatrengna atan kum 1941 khan búng a phuntir a ni. Lalbanga hian a fapa K Hrangzuala (Ropaliana) hnênah, “Mama, i pu hriat reng nân Ṭuani tlâng panga Ṭuani Bûng zâr mar ṭha lai khu zuk sât thla ulangin, i pu Hânga hovin va phun rawh u,” tiin. Anni pali hian an pa, an pu, Lalbânga tirh ang leh remruatna ang chuan Taihuaia hriat reng nan bûng thing an va phun ta a ni.

Bungpui phuntirtu Lalbânga Khawlhring (1896-1972), kum 76 hi pasalṭha, ramvachal tak mai, Chhawrtui khaw pasalṭhate zînga mi a ni a. Sa 310 zet a kâp a, in lam leh ram lamah thang a chhuah a, buh sâng a thlo bawk a; a hun lai chuan lal sa bêl ber pakhat a ni ve ṭhin.

Taihuaia phûmna leh lungdawh awmna

Taihuaia Khawlhring hi Vanchêngpui kawtchhuah lam, tuna Middle School awmna bul, amah hriat rengna atana phun Bûngpui thlang lawkah hian phûm a ni a, a thlân lung pawh hmuh theihin a la awm reng a, helai hmuna phûm hmasak ber a ni nghe nghe. Taihuaia Lungdawh pawh hi Chhawrtui leh Puilo khaw inkar kawng sirah a fapa Lalbânga Khawlhring-in phunin, vawiin thlengin hmuh theihin a la awm bawk.

Tunlaiah ṭhangtharte’n he Bungpui, kum 86 laia upa, lian ṭha tak mai hi a ṭobul an hriat loh avangin ‘Lal Bungpui’ emaw tia sawi an awm ta nawk mai a. A ṭobul a chunga ka rawn tarlan ang khian Lal Bungpui ni lovin, Taihuaia hriat rengna atana phun, ‘Taihuaia Bungpui’ a ni e.

Taihuaia thlah kal zel zingah sorkar, kohhran leh khawtlanga mi chhuanawm tak tak an awm nual a ni.

SOURCE:

1. K. Hrangzuala (Ropaliana), Ex-MNA, Kolasib (Taihuaia tupa)

2. Maj. Hrangdawla, Zemabawk, Aizawl (Taihuaia tupa)

3. K. Lalṭhazuala, Bethlehem Vengthlang, Aizawl (Taihuaia tuchhuan)

4. C. Lallawmthanga, Ex-VCP, Chhawrtui

5. Mivam Khawlhring Historical Society

Note: A ziaktu hi Taihuaia patea Chawngchhinga tuchhuan a ni.

- Zohmachhuana Khawlhring, Zarkawt