Written by
- Hausanga Hauzel

HLA PHUAH THIAM RALNGAMA CHANCHIN



Ralngama hi kum 1907-ah Khawdungseiah a piang a, a pa chu Tumpanga Hrahsel, pa lian leh chak hmingthang a ni a, a nu chu Liansiami a ni. Ralngama te unau hi 5 an ni a, an unau zing upa ber a ni. A tleirawl laiin sikserh natna a vei a, ram hna pawh thawk hleithei lova a awm avangin a nu leh pate’n sikul an kaltir hnuhnawh a. Kum 1923-ah Lower Primary exam-ah Mizoram pumah pakhatna niin, scholarship thla tin Rs 3, kum thum chhung a dawng. Kum 1930 ME School a pass leh a ni.

Kum 1936-ah Aizawlah Theological School-ah tirhkoh hna a zir a, nimahsela, kum hnih chauh a zir hman a, a kum thumna turah zirpui tur zirlai a neih tak loh avangin Zosap Rev. EL Mendus (Mizoin Pu Mena kan tih khan) zirtirtu hna thawk mai turin a ti a, kum 1938-ah Lower Primary zirtirtu hna Khawkawnah a thawk ta a. Kum eng emaw zat Khawkawna a thawh hnuin anmahni khua NE Khawdungseiah a insawn a, a pension thlengin a thawk ta a ni. Kum 1937-a tirhkoh hna a zir laiin Pi Zaii hnenah Tonic Solfa a zir nghal a, Tonic Solfa-ah Elementary a pass a ni.

A sikul zirlaia chawlhsan hnu, tirhkoh hna a zir hmain, ni tin hlo thloin hun a hmang ve a, láwmnute neia tlangval nun hlimawm tak a hman laiin kum 1933-ah a láwmnu Chawngziki a boral thut mai a. A lungleng em em mai a, hla a phuah ta a, he hla hi a hla phuah hmasa ber a ni:

Par ang ka lawm lai a chul zo ta,

Lungrual taka dâr ang kan lenna,

Ka hawi ngam lo tinkim ka dawnin,

Ka ṭah nan khua reng a sei lua e.

Heta ṭang hian hla hi a phuah chho ta zel a, hla chi hrang hrang, Krismas hla te, Pathian fakna hla te, zirna lam hlate leh YMA hlate a phuah a. A hla phuah zingah hian khawhar hla a tam ber a, amah hian fa a sûn hnem em vangte pawh a ni mai thei. Hla 60 chuang chu a phuah ngeia rin a ni a, amaherawhchu, a hlate hi vawn ṭhat vek a nih loh avangin tunah hian 50 chiah lak khawm theih a ni ta a. A hla phuah zinga lâr ber chu, "Lal pian hun lawmawm tak kan theng leh ta," tih hi a ni a, kum 1936 December thlaa a phuah a ni.

‘Lal pian hun lawmawm tak kan theng leh ta,’ tih hla hi tun hma deuha ‘Fakna Hlate’ tih buah khan no. 37-naah a solfa nen an tel ve a. A thunawnah, "A ramin kin ni a nei lo vang, a zual zel ang chatuan thleng pawhin," tiin an dah a. Hei hi amah Ralngama chuan, "A zual zel ang, tih ni loin, ‘A zau zel ang’ tih tur a ni," tiin a sawi nghe nghe.

A hla phuah pakhat, khawhar hlaa mi,

Adama thlah sual thihna thim hnuaiah hian,

Hnam ze tinreng ṭapin an rûm,

Kei anga vanduai khawvelah awm ang maw?

Ka bung dawntuai vul lai par ang a tliak

tih pawh hi hla bu tam takah chuan, ‘Kei anga vanduai khawvelah an awm lo’ an tihsak hlawm a; hei pawh hi a dam lai khan a ngaimawh hle a ni.

Mizo Kristian Hla Thar Bu chhuah sawmna 2007-ah khan, ‘Aw ka Lalpa, nang bel turin’ tih hla hi Rev. Thangngura phuaha tarlan a ni a; nimahsela, Ralngama fate chuan an pa phuah ngei a ni an ti. He hla chungchang hi Synod Music Depantment pawh zawhfiah a ni a, Rev. Thangngura hla phuah lak khawm zingah, ‘Aw ka Lalpa, Nang bel turin’ tih hi a tel lo niin an sawi.

Tin, ‘Thihna lui râlah ram mawi nuamah’ tih hla, chang 3 leh a thunawn hi CZ Huala phuah nia hriat ṭhin a ni a. He hla hi Ralngama fate chuan chang 5 lai neiin a pa phuah niin an ngai nghet hle. Chu mai chu ni loin, he hla zûl chiah hian, ‘Khawvel Aigupta Gosen ramah hian’ tih hla an la nei leh zel a. Ralngama fapa Lalkhama chuan a pa leh CZ Huala hian hla an inthawn ṭhin thu, a pain a sawi thu a sawi. Chuvangin, he hla hi hriat thiam a har hle a ni.

Ralngama hlate hi kum 1977-ah Chrachandpur, Manipur-a lehkha ka zir laiin Mizo hnahthlak zingah Ralngama hla hi an ṭawngin an let nual a ni tih ka hriat avangin ka la khawm ṭan a, Aizawlah ka awm chhunzawm ta zel si a. Amah Upa Ralngama, kan khaw pa ngei nen hian a hla phuah ka lak khawmte hi en dun miah loin kum 1981-ah min boralsan ta a. Nimahsela, Ralngama nupui Pi Tlanglawmi leh a tu leh fate, an pa hla tuipuitu mi 60 bawr vel sawm khawmin, ni 18.4.2008 khan anmahniin, NE Khawdungseiah awmní kham meuhin Ralngama hla ka lak khawmte chu kan enho a. Paih ngai nia kan hriatte paihin, belh ngai nia kan ngaihte kan belh bawk a; tunah hian Ralngama hla phuah ngeia kan hriat 50 ka la khawm thei a ni.

- Hausanga Hauzel